«جەتى كۇن جاۋعان جاڭبىردان جەلىپ وتكەن سۋ ارتىق» دەگەن اتام قازاق. مۇنىڭ ءوزى قازاق حالقىنىڭ سۋارمالى جەر قاسيەتىن ەرتەدەن تانىعاندىعىن بىلدىرەدى. ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان ءۇشىن سۋارمالى جەردىڭ ماڭىزى وتە زور. سۋارمالى جەرسىز قۇنارلى دا سەنىمدى جەمشوپ بازاسىن جاساۋ مۇمكىن ەمەس. ال مۇنسىز ەلىمىزدىڭ مال شارۋاشىلىعى زامان تالاپتارىنا سايكەس دامي المايدى. سۋارمالى جەرلەر كوكونىس, باقشا داقىلدارىن ءوسىرۋدىڭ, جەمىس-جيدەك ءوندىرىسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ ەسەپتەلەدى.
قازىرگىدەي ەگىنشىلىك تەحنولوگيالارى, جىلىجاي ونەركاسىبى قاۋىرت دامىپ كەلە جاتقان زاماندا كوكونىس ءوسىرۋ ىسىمەن ءار وڭىردە شۇعىلدانۋعا بولار ەدى. تەك بۇل ءۇشىن سۋارمالى جەرلەردىڭ بولۋى قاجەت. سۋارمالى جەرلەردىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن ارتىقشىلىعى, سۋارىلمايتىن جەرلەرگە قاراعاندا ءونىمدى بىرنەشە ەسە ارتىق بەرە الادى. ياعني ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى دە وراسان زور.
مىنە, وسىنداي قاسيەتتەرىنە بايلانىستى سۋارمالى جەرگە ينۆەستيتسيا سالۋ دا سەنىمدىرەك. ويتكەنى ونداي جەردەن الىناتىن ءونىم كولەمىن, ءوزىڭىزدىڭ كىرىس-شىعىسىڭىزدىڭ مولشەرىن الدىن الا جوسپارلاي الاسىز. ياعني جاۋىن-شاشىنعا قاراعان جەردەگى سەكىلدى اسپانعا قاراپ الاقانىڭىزدى جايىپ وتىرماي سەنىمدى تۇردە ىسكە كىرىسە الاسىز.
ەلباسى ن.نازارباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە سۋارمالى جەر كولەمىن تاياۋداعى ۋاقىتتىڭ ىشىندە 600 مىڭ گەكتارعا ارتتىرۋ مىندەتىن العا قويىپ, ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. بۇل تاپسىرما قالاي ورىندالماق؟
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى يسلام ابىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس سۋارمالى جەرلەردى دامىتۋدىڭ 2028 جىلعا دەيىنگى جوسپارى ازىرلەندى. ونى مينيسترلىك پەن ۇكىمەت ماقۇلداپ وتىر.
باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدەگى سۋارمالى جەر كولەمىن 3,5 ميلليون گەكتارعا جەتكىزىپ, ول جەرلەردى تۇراقتى سۋ كوزدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇگىنگى تاڭدا سۋارىلاتىن جەرلەردىڭ اۋماعى 1,4 ميلليون گەكتاردى قۇرايدى. بۇل ورايدا, اينالىمنان الىنىپ تاستالعان, بىراق قاجەتتى سۋارمالى جەرلەردىڭ 600 مىڭ گەكتارى قايتا قالپىنا كەلتىرىلەدى جانە جاڭا 1,5 ميلليون گەكتار جەر سۋارمالى جەرلەر قاتارىنا جاڭادان ەنگىزىلمەك.
«بۇل بىزگە نە بەرەدى؟ ءبىز ءبىر ادامعا شاققانداعى ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2,3 ملن تەڭگەدەن 5,9 ملن تەڭگەگە دەيىن ارتتىرا الامىز. سونىمەن قاتار 300 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل رەتتە 2028 جىلعا قاراي سۋارىلاتىن جەرلەردىڭ جالپى ءتۇسىمىنىڭ ءوسىمى 3 تريلليون 727 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى», دەيدى ي.ابىشەۆ.
ەگەر بۇگىندە سۋارىلاتىن جەرلەر بۇكىل ەگىس اۋماعىنىڭ 7 پايىزىن عانا قۇراپ وتىرسا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 40 پايىزى وسى سۋارمالى جەرلەردە وندىرىلەتىن بولسا, سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋماعىن 3,5 ميلليون گەكتارعا دەيىن ارتتىرعان جاعدايدا, جالپى ەگىس اۋماعىنداعى سۋارمالى جەرلەردىڭ ۇلەسى 15 پايىزعا دەيىن جەتەدى, ال اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 80 پايىزىن سۋارىلاتىن جەرلەر بەرەتىن بولادى. سونىمەن قاتار سۋارمالى جەرلەر ءونىمىنىڭ 70 پايىزى شەتەلگە ەكسپورتتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇعان قوسا ي.ابىشەۆ سۋارمالى جەرلەردى سۋاراتىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىگى تۋرالى ايتىپ بەردى.
«سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋگە سوڭعى 5 جىلدا جىلىنا ورتا ەسەپپەن 7 ميلليارد تەڭگە باعىتتالدى. 3,5 ميلليون گەكتار اۋماقتاعى سۋارمالى جەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 1,2 تريلليون تەڭگە قاجەت. ەگەر بۇل سومانى 7-گە بولسەك, وندا ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىزگە 100 جىلدان استام ۋاقىت كەرەك بولادى. بىراق مۇنى ۋاقىت كۇتپەيدى. سوندىقتان مۇنداي ۇلكەن ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى قاعيداتىن قولدانۋ قاجەت. جاڭا باعدارلامانىڭ ءمانى دە وسىندا» دەيدى كوميتەت توراعاسى.
مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىگى تەتىگىن پايدالانۋ تاجىريبەسى الەمدە كەڭىنەن پايدالانىلادى. مۇنى حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارى, بيزنەس قاۋىمداستىعى مەن اگروسەكتور وكىلدەرى دە قولدايدى.
ارينە سۋارمالى جەر تۇراقتى سۋ كوزىن قاجەت ەتەدى. وسىعان وراي سۋ قويمالارىنىڭ جاعدايى دا رەتكە كەلتىرىلۋدە. ماسەلەن, ەلىمىزدە 41 سۋ قويماسىن جاڭعىرتۋ قاجەت بولسا, سونىڭ 7-ءسى الدىڭعى جىلى, 8-ءى بىلتىر جوندەلدى. 26-سىنىڭ جۇمىسى 2021 جىلى اياقتالاتىن بولادى. مۇنىڭ سىرتىندا قوسىمشا 23 سۋ قويماسى جاڭادان سالىنباق.
ەندى وسىعان قوسىمشا كىشى سۋ قويمالارىن جاڭارتۋ جانە جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە دە ءجۇرىپ جاتىر. ماسەلەن, وبلىس اكىمدىكتەرى 48 كىشى سۋ قويماسىن سالماقشى.
مىنە, وسىلايشا ەلىمىزدە سۋ قورلارىن نىعايتۋ جانە رەتتەۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. سۋ ينفراقۇرىلىمدارىن قايتا قالىپتاستىرۋ ماسەلەسى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ماقسات-مۇراتتارىنا سايكەس ىسكە اسادى. سۋ قويمالارىنىڭ سالىنۋى ءبىر ەسەپتەن قىستاعى قار مەن كوكتەمدە جاۋعان جاڭبىر سۋلارىن ۇستاپ قالۋعا, ونى ءتيىمدى پايدالانۋعا جانە ەلىمىزدىڭ سۋ قورلارىن نىعايتا تۇسۋگە دە قىزمەت ەتەتىن بولادى.
«ارينە ەۋرازيا سەكىلدى الىپ قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان, اۋماعىنىڭ ۇلكەن بولىگىن ءشول جانە شولەيتتى جەرلەر الىپ جاتقان ەل بولعاندىقتان تابيعي فاكتورلاردىڭ ىقپالى الداعى ۋاقىتتا دا مىعىم قالپىندا قالا بەرەتىندىگى انىق. بىراق ءبىز ءوز تاۋەلسىزدىگىمىز ءوز قولىمىزعا ءتيىپ, دامۋدىڭ بۇكىل جۇيەلى جوسپارلارىن ءوز تاريحىمىزدا ءبىرىنشى رەت وسىلايشا ۇيىمداستىرىپ جاتقاندىقتان, الداعى ۋاقىتتا سۋ تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋدىڭ بارلىق مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن بولامىز. ەندىگى ماسەلە بار سۋدى ءتيىمدى جانە ۇنەمدى پايدالانۋعا كەلىپ تىرەلەدى. ال بۇل بۇكىل حالىق بولىپ بىرىگىپ اتقاراتىن جۇمىس» دەيدى ي.ابىشەۆ.
سۇڭعات ءالىپباي,
«Egemen Qazaqstan»