بولات قولدا بالقىعان بوياۋلار

تاريح پاراعىنا ۇڭىلسەك 1920-1930 جىلدارى كوپتەگەن سۋرەتشىلەر وندىرىستىك تاقىرىپقا قازىعۋشىلىق تانىتقانىن بايقايمىز. كەزىندە بۇل تاقىرىپ تەك رەسمي مەملەكەتتىك ساياساتتان عانا قولداۋ تاۋىپ قويعان جوق. جاڭا فابريكالار مەن زاۋىتتاردىڭ قۇرىلىسى جەر-جەرلەردەگى جاڭا وزگەرىستەردىڭ كورىنىسى بولدى. ادامداردىڭ جاڭاشىلدىققا كوزقاراسىن, ەسكى مەن جاڭانىڭ قايشىلىعىن, ۋاقىت تىنىسىن كەيبىر  كارتينالار ادەبي شىعارمالاردان دا ءدال بەردى. سول سەبەپتى وندىرىستىك تاقىرىپتا جازىلعان تۋىندىلاردىڭ بارلىعىن بىردەي تەك تاپسىرىسپەن جازىلعان شىعارما دەپ ايتۋ قيانات سەكىلدى. كەيبىر كارتينالاردىڭ ونە بويىندا, ءار بوياۋىندا عاسىر جۇگى جاتقانداي كورىنەدى.

كەمەرىنە كەلگەن تالانت يەسى ءدال وسى 1936  جىلى وڭتۇستىكتەگى ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ بىرىنە شىعارماشىلىق ىسساپارمەن كەلىپتى. اۋىر ەڭبەكپەن ارپالىسقان قاراپايىم ادامداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, بولمىس-ءبىتىمىن, ءومىرىنىڭ شۋاعى مەن كولەڭكەسىن سۋرەت تىلىندە سويلەتۋگە كۇش سالىپتى. قازاق دالاسىنا الىپ كەلگەن ساۋلەلى ساپار ونىڭ شىعارماشىلىعىن شىرقاۋ بيىككە كوتەرىپ, ومىرىنە ەرەكشە اسەر قالدىرعان. بۇلاي دەيتىنىمىز, قىلقالام شەبەرىنىڭ جان تەبىرەنتەر جاندى وبرازدارى, كوپتىڭ كوزايىمىنا اينالعان ەڭ ءبىر كورنەكتى شىعارمالارى وسى قازاق جەرىندە جازىلسا كەرەك. مۇنى سۋرەتشىنىڭ قازاقستان تۋرالى ەستەلىكتەرىنەن دە انىق بايقاۋعا بولاتىنداي. ونەرتانۋشى گالينا سىرلىباەۆا داڭقتى سۋرەتشىنىڭ وسى ساپاردا تۋعان كارتينالارىنىڭ جازىلۋ مانەرى تۋرالى بىلايشا باياندايدى: «قىسقا مەرزىمدىك شىعارماشىلىق ءىسساپاردىڭ ءوز شارتتارى بار. جۇمىستارىنىڭ كوبى الدىن-الا نوبايى سالىنباي-اق, فورمانىڭ كەسكىندەمەلىك-پلاستيكالىق تۇسىندىرمەسىمەن كورسەتىلىپ, ەرەكشە جىگەرمەن ورىندالعان  شاعىن فورماتتاعى ەتيۋدتەر. كەسكىندەمەلىك پاليترا بارىنشا جۇپىنى, ءوڭىردىڭ تابيعي ەرەكشەلىكتەرىنە ساي ناقتى تۇستىك جيناقپەن شەكتەلگەن: قىزىل قوڭىر, كولەڭكەدەگى قارا جانە سۋىق سۇر كوك قوسىلعان ءار ءتۇرلى قوڭىر تۇستەردى پايدالانادى. اكۆارەلدىك پاراقتارداعى ‒ ءتاسىل باسقاشا. زاۋىت ينتەرەرلەرىنىڭ بەينەسىندەگى بارىنشا ىقشامدىلىققا قاراماستان, سۋرەتشى ەڭبەك پروتسەسىنەن, ونەركاسىپ جابدىقتارىنىڭ بولشەكتەرىنەن, جۇمىسشىلاردىڭ سەنىمدى قيمىلدارىنان قايتالانباس ەرەكشەلىكتەردى تاپقىسى كەلەدى».

وتكەن ءداۋىردىڭ جارقىن وبرازدارىن تۋىنداتقان سۋرەتشى رەتىندە ليديا ليتۆينەنكونىڭ «قازاقستان يندۋسترياسىنىڭ تۋى» اتتى جەكە كورمەسى ەلىمىزدە 1972 جىلى ۇيىمداستىرىلىپتى. ناق وسى كارتينالاردىڭ ءبىر پاراسىن سول كورمە وتكەننەن كەيىن قىلقالام شەبەرى مۋزەي قورىنا ءوز قولىمەن سىيعا تارتقان. اراعا شيرەك عاسىر سالىپ ءا. قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۇراجايىندا سۋرەتشىنىڭ قازاق جەرىندە جازىلعان وتتى كارتينالارى كورەرمەن نازارىنا  قايتا ۇسىنىلدى.  كورمە «ليديا ليتۆينەنكو: اششىساي رۋدنيگىن قىلقالاممەن باعىندىرعان. كەسكىندەمە. گرافيكا. 1935-1936» دەپ اتالىپتى. ەكسپوزيتسيادان ورىن العان ءار تۋىندىنىڭ ءوز تاريحى بار. اسىرەسە, جانارىن وت قارىسا دا قايمىقپاي, بولات قولدىڭ قۇدىرەتىمەن تەمىر بالقىتقان ەڭبەككەرلەردىڭ قايسارلىعىن ءدال بەينەلەگەن كارتينالار بىردەن كوڭىل باۋرايدى.

بولات قولدا بالقىعان بوياۋلار...

ارمان وكتيابر,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى