ەكولوگيالىق تازا ءونىم وندىرۋدە ورتالىق ازيادا كوشباسشى مەملەكەتكە اينالۋعا تولىق مۇمكىندىك بار. بۇل تۋرالى وتكەن جۇمادا «اگرارلىق عىلىم. بولاشاق بۇگىننەن باستالادى» اتتى پىكىرتالاس بارىسىندا كەڭىنەن ءسوز بولدى.
قازاق جەمىس-كوكەنىس شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ءبىرجان راحىمجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى كۇنى ارتىق قوسپاسىز ازىق-ت ۇلىك شىعارۋ ءىسى اسا وزەكتى. وسى رەتتە, مينەرالدى تىڭايتقىشتارعا مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا بەرىلگەنىمەن ورگانيكالىق تىڭايتقىشتار قولدانىسىن كەڭەيتۋگە ەشقانداي قولداۋ جوق.
̶ ءبىزدىڭ ەلدە ورگانيكالىق تىڭايتقىشتارعا جاردەم بەرىلمەيدى. بۇل سالاداعى كوشباسشى ەلدەردىڭ ءبىرى ̶ گەرمانيادا ورگانيكالىق ەگىنشىلىككە وتكەن شارۋالارعا العاشقى جىلدارى ءار گەكتارىنا 250-350 ەۋرو قاراجات كومەك رەتىندە بەرىلەدى. بۇل ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋدى قولعا العان ءار شارۋا ءۇشىن ايتارلىقتاي كومەك بولار ەدى. دەسە دە, بۇل ماسەلە بويىنشا اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ كەشەندى جوسپارى جاسالعان. سول ارقىلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە, ̶ دەدى ب.راحىمجانوۆ.
ەلىمىزدەگى اگرارلىق سالاداعى تىڭ جاڭالىقتار تۇرمىسىمىزعا ەتەنە ەنىپ, ادام اعزاسىنا زياندى قوسپالارسىز تازا ءونىم ۇسىنىلىپ كەلەدى. بۇنداي ونىمدەر ادەتتەگى جەمىس-جيدەك, كوكونىستەردىڭ باعاسىمەن سالىستىرعاندا قىمباتقا تۇسەرى دە جاسىرىن ەمەس. كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدە سويا مەن جۇگەرى, كارتوپ پەن قىزاناقتىڭ جاڭا تۇرلەرى وسىرىلگەن. ولار قۇرعاقشىلىققا ءتوزىمدى, جىلدىڭ əر مەزگىلىندە جىلىجايدا دا وسە بەرەدى. سونداي-اق 2020 جىلى بىزدەگى كارتوپ ەگىستىگىنىڭ كولەمى 2 پايىزعا ۇلعايتىلماق. رەسپۋبليكاداعى جەردىڭ 70 پايىزى شولەيت بولعاندىقتان سوعان بەيىم تىڭايتقىشتار قولدانىلادى. تيىسىنشە جوعارىدا اتالعان ازىق ت ۇلىكتىڭ جالپى كولەمى كەم دەگەندە 5 پايىزعا ارتپاق.
̶ كورشى وزبەكستاندا جەمىس-جيدەك, كوكونىستەر ءوندىرۋدىڭ, وسى سالانى نارىققا بەيىمدەۋدىڭ جولعا قويىلعانىن بايقاۋعا بولادى. ولاردا جۇمىس كۇشى ارزان ءارى توپىراق كليماتى وتە قولايلى. ەكىنشى باسەكەگە قابىلەتتى ەلدىڭ ءبىرى – قىتاي. بۇل ەلدىڭ كەز-كەلگەن قاجەتتى سۇرانىستى وتەي الاتىنىنان دا حاباردارمىز. ال رەسەيدىڭ قارا توپىراعى تامىرلى جەمىستەردى وسىرۋگە اسا بەيىم. وسىنداي مىقتى مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا قازاقستان ەكولوگيالىق تازا نەمەسە ورگانيكالىق ونىمدەردى ءوسىرۋ ارقىلى برەند قالىپتاستىرا الادى. ءسويتىپ, نارىققا ءوتىمدى تاۋار ۇسىنۋ ارقىلى باسەكەگە قابىلەتتى بولا الامىز, ̶ دەدى قازاق جەمىس-كوكەنىس شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
ونىڭ ايتۋىنشا ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان عاسىردىڭ باستى ۇرانى ̶ دۇرىس ازىق-ت ۇلىكپەن قورەكتەنۋ يا بولماسا ءدارى-دارمەكپەن قورەكتەنۋ. بۇگىنگى نارىقتاعى جەرۋگە ارنالعان ونىممەن ساتۋعا ارنالعان كوكونىستىڭ ايىرماشىلىعىن قاراپايىم حالىق جاقسى بىلەدى. سوندىقتان ادام اعزاسىنا زيانى جوق ازىق-ت ۇلىك تۇتىنۋشىعا ءزارۋ بولماۋى ءتيىس.
اگرارلىق سالادا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن وتاندىق عالىمدارىمىزدىڭ اشقان تىڭ جاڭالىقتارىنا ارقاۋ ̶ ىلكىمدى جوبالار ىسكە اسۋى ءتيىس. وسى ماقساتتا اگرارلىق سالاداعى 300-گە جۋىق عالىمدى شەتەلگە وقىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. جيىندا ءسوز العان ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ۇلان تاجىباەۆ «RisingStar» باعدارلاماسى اياسىندا كەلەر جىلدان باستاپ الەمدىك جەتەكشى حالىقارالىق زەرتتەۋ ورتالىقتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ماماندار جىبەرىلەدى. 2019 جىلعا دەيىن اتالعان باعدارلاما اياسىندا شەتەلگە وقۋعا جىبەرىلەتىن ماماندار سانىن 300-گە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
−ەلباسى جولداۋىندا اگرارلىق سالانى جانداندىرۋعا اسا ءمان بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە اگرارلىق عىلىمنىڭ كەڭ ءورىس الۋىنا بارلىق مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلىپ وتىر. بيىل وسى سالاداعى بىلىكتى 200-گە جۋىق جاس عالىمدى حالىقارالىق ستاندارتتاردى مەڭگەرۋ ءۇشىن شەت ەلدەرگە جىبەرۋ جوسپارلانعان. بۇل عالىمدارىمىز 3-4 جىلدا ەلگە ورالىپ, العان بىلىمدەرىن جاڭا جوبالارعا ەنگىزەدى دەپ سەنەمىز,- دەدى ۇ.تاجىباەۆ.
جاس عالىمدارعا ارنالعان جيىنعا اگرارلىق جوعارى وقۋ ورىنىنىڭ تۇلەكتەرى مەن 15 عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ جانە 18 تاجىربيەلىك شارۋاشىلىقتى بىرىكتىرەتىن «ۇلتتىق اگرارلىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» مەكەمەسىنىڭ ماماندارى قاتىستى.
AgroLab الاڭىندا گەنومدىق سۇرىپتاۋ, «جاسىل» تەحنولوگيالار, مولەكۋلارلىق بيولوگيا جانە «اقىلدى» ەگىنشىلىك سياقتى تاقىرىپتار جانە باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىعىنداعى قازىرگى زامانداعى تىڭ جاڭالىقتار مەن باستامالار جاس مامانداردىڭ پىكىرتالاسىنا ارقاۋ بولدى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»