ەلباسىمىز «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الا الماسا, ول اداسۋعا باستايدى», دەپ تۋرا جولدىڭ باعىتىن ايقىنداي كەلە, ء«بىز جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ, قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەردى قايتا تۇلەتۋىمىز كەرەك», دەپ ناقتى جولدى كورسەتىپ بەردى.
وسىنىڭ اياسىندا قازاق دالاسىنان شىققان دانالارىمىزدىڭ, عۇلامالارىمىزدىڭ ەسىمىن قايتا جاڭعىرتىپ جاتىرمىز. سولاردىڭ اراسىندا بەكاسىل بيبولات ۇلى – ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحانياتىنىڭ ورنىعۋىنا مول ەڭبەك سىڭىرگەن رۋحاني ۇستاز رەتىندە تانىمال بولا باستادى.
بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ «زيكزال» اتتى كىتابى حالقىمىزدىڭ قۇندى رۋحاني مۇراسى دەپ قابىلدانادى. ويتكەنى ول قازاق رۋحانياتىنا, عىلىم-بىلىمىنە زور ۇلەس قوستى. سوندىقتان كىتاپتىڭ زەرتتەۋشىلەر تاراپىنان ارنايى تۇسىندىرمەلەر جازىلىپ, باي مازمۇنمەن جارىق كورۋى, ءسوز جوق ۇلكەن جەتىستىك.
بۇكىل سانالى عۇمىرىن حالىق رۋحانياتىنا ارناعان, مەشىت سالدىرىپ, بالا وقىتقان بەكاسىل بابا بيبولات ۇلى عىلىم مەن بىلىمگە دە ۇلەس قوسقان. دەگەنمەن, ونىڭ ءومىر جولى مەن ەڭبەكتەرى جايىندا دەرەكتەر جوقتىڭ قاسى. ونىڭ مۇرالارى تۋرالى جاريالانىمدار سوڭعى ون جىلدىقتا عانا تام-تۇمداپ جارىق كورۋدە. بەكاسىل بابانىڭ تۇلعالىق بولمىسى, شىعارماشىلىعى ءالى دە ۇلكەن زەرتتەۋدى, زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى.
بەكاسىل بابانىڭ كىتاپتارىن وقىعان ادام شيپاگەرلىكتىڭ, دۇعامەن ەمدەۋدىڭ, زىكىر بايلاۋدىڭ, جادىنى اشۋدىڭ كوپتەگەن تۇرلەرىمەن تانىسا الادى. اتالمىش ەڭبەكتە ارىپتەردىڭ قۇپيا سىرى, جۇلدىزداردىڭ جۇمباعى, مەزگىلدەردىڭ ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىنا قالاي اسەر ەتەتىندىگى, اۋرۋ-سىرقاۋلاردان دۇعامەن جانە قانداي ەم-دومدارمەن ەمدەلۋ كەرەكتىگى, ز ۇلىم كۇشتەر تاراپىنان جادىلانعان ساتتە, ودان ايىقتىراتىن قۇران مەن حاديسكە ساي بەكىتىلگەن دۇعالار كورسەتىلگەن. وسى تاقىرىپتار بويىنشا ومىرلىك تاجىريبەدەن ناقتى مىسالدار (قيسسا) بەرىلگەن. سونداي-اق كۇندەلىكتى ومىردەگى ادامداردىڭ ادەت-قىلىقتارىنىڭ سىر-قۇپياسى, ونى ءدىن شارتتارىنا ساي قالاي جاساۋ كەرەكتىگى ءسوز بولادى. ءتۇرلى كاسىپتەردىڭ سىرى, باقىتقا جەتۋدىڭ جۇمباقتارى, تاريحتا بولعان ادامداردىڭ ميستيكالىق حالگە دۋشار بولعان ساتتەرى, جالپى, ادام بالاسىنىڭ ءارتۇرلى رۋحاني كۇيلەرى ءدىني تۇرعىدا تالدانعان.
بەكاسىل اتانىڭ: «زامانىندا مۇنىڭ يەسى كەلىپ سۇرايدى, يەسىنە بەرەسىڭدەر, سوعان دەيىن ساقتاڭدار» دەپ شاكىرتى اقىن قازانعاپ بايبول ۇلىنا تاپسىرعان اماناتىن 2003 جىلى شوبەرەسى ەرجان بەكباۋ ۇلى يساقۇلوۆ اعامىز قابىلداپ الىپ, مىنە بۇگىن ونىڭ ەڭبەكتەرىن حالىققا جەتكىزۋگە ايانباي تەر توگىپ ءجۇر. بەكاسىل بابادان قالعان مۇرا ەندى تالاي ۇرپاقتىڭ كوزىن اشىپ, جاراتىلىستىڭ سىرىن ۇيرەتەرى انىق.
ەلىنە وسىنداي اسا باعالى قازىنا قالدىرعان, 1822 جىلى دۇنيەگە كەلىپ, 1915 جىلى ومىردەن وزعان بەكاسىل بيبولات ۇلى جاستايىنان جەتىم قالسا دا, وقۋ-بىلىمگە دەن قويىپ, مەشىت, مەدرەسە سالادى. ەلدىڭ ساناسىن وياتىپ, ساۋاتىن اشادى. ديقانشىلىقپەن دە اينالىسىپ, اعاش ەگىپ, جەر كوگەرتەدى. اينالاسىنا تالاپتى جاستاردى جيناپ, ولارعا بولمىستىڭ, تابيعاتتىڭ تىلسىم قۇپيالارىن ۇيرەتەدى. ونىڭ ەسىمى اقىندىعىمەن دە كەڭىنەن تانىلعان.
وسىدان كورىپ وتىرعانىمىزداي, بەكاسىل اتامىز ادام بالاسىنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا جول كورسەتىپ وتىرعان ۇلگىلى تۇلعا. بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن بۇلاردى ءبىلۋ اسا ماڭىزدى.
قازاق رۋحانياتىنداعى الىپ تۇلعالاردىڭ ءبىرى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ وڭتۇستىككە ساپارىن باياندايتىن, «قازاق بالاسى وقىدىم, توقىدىم دەسە دە, بەكاسىل حازىرەت بولا ما» دەگەن ەڭبەگىندە بەكاسىل اۋليەنىڭ قادىر-قاسيەتىن بىلاي دەپ جازادى: «پىرادارمەن بولعان ون كۇنىمدى ايتىپ, بۇگىنگى جۇرتقا جەتكىزە الام با؟ ء«جۇسىپ باۋىرىم, مىنا مەن پاقىردىڭ كوزىنىڭ مايىن تاۋىسقان «جۇلدىزنامانى» ەرمەك قىل» دەپ قولىما كىتابىن ۇستاتتى. جەتى جۇرتتىڭ قامىن جەپ, جەتى ۇلتتىڭ تىلىمەن ورىلگەن دۇنيەدە نە جوق دەيسىڭ. ارابتىڭ دا, تۇرىكتىڭ دە, پارسىنىڭ دا ءتىلىن ۇعىپ, ءسوز مارجانى تۇزىلگەن دۇنيە. ...حازىرەتتىڭ قارا ءسوزى ءبىر توبە دە, اقىندىعى ءبىر توبە, قۇلاعىنىڭ تەسىگى, كوكىرەگىنىڭ ەسىگى بار پەندەگە جەتەرلىك. بەكاسىل حازىرەتتى كورگەندە, جول ازابىن ۇمىتىپ, بىرگە تۋعانىمدى كورگەندەي كۇيدە بولدىم. بۇل كىسىنىڭ اۋزىنان شىققان دۇرلەرى, ەلگە بەرگەن باتا-تىلەگىنىڭ قابىلدىعىنا تاڭعالاسىڭ», «ميۋا اعاشىنىڭ كولەڭكەسىندەي ءبىر قاۋىم ەلدىڭ دۇعا دارىعان اسىلىمەن قوش ايتىستىق» دەپ تولعانادى, اتالارىمىزدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارىنا ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگى تانىتقانىن ايتادى.
قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ ايگىلى تۇلعاسى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلى مەن شىن ماعىناسىندا «جەتى جۇرتتىڭ ءتىلىن بىلگەن» دەگدار, وڭتۇستىكتەن شىققان اتاقتى بەكاسىل حازىرەتتىڭ رۋحاني قارىم-قاتىناسى تۋرالى دەرەك ءباسپاسوز بەتىندە سوڭعى جىلدارى عانا جاريالانا باستادى. كەڭەس وكىمەتى داۋىرىندە بەك-بيلەر مەن كوسەمدەردىڭ اجۋاعا اينالىپ, كەرەك دەسەڭىز كوبى ۇمىتىلعانى, ال جالپى قازاق تاريحىنىڭ كەڭەستىك ساياساتتىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويعانى بەلگىلى. بۇل تۋرالى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ بىلاي دەگەنى بار: ء«بىز ۋىزعا جارىماي وسكەن ۇرپاقپىز. دۇنيە ءجۇزىنىڭ تاريحىن وقىعان قازاق ءوز تاريحىن جارىتىمدى وقي العان جوق. تاريحي دۇنيەلەر ەندى-ەندى عانا اشىلىپ جاتىر. ءوز باستاۋىمىزبەن, اسىل مۇرالارىمىزبەن ەندى-ەندى قاۋىشىپ جاتىرمىز. ونىڭ ءبىرى – بەكاسىل بابانىڭ «جۇلدىزناما» كىتابى. 2003 جىلى شىققان «جۇلدىزناما» كىتابىندا حازىرەتتىڭ ءوز قولجازباسى قوسا جاريالاندى».
ەل-جۇرتى «بەكاسىل اۋليە» اتاندىرعان, ءوزى دە بار عۇمىرىن ءىلىم-ءبىلىم مەڭگەرۋمەن, ەلگە كەرەكتى ەڭبەك جازۋمەن وتكىزگەن بەكاسىل بيبولات ۇلىنا ءتيىستى دۇنيەنى بىرنەشە رەت باسپادان شىعارۋمەن, ول تۋرالى كوركەم شىعارمالار جازۋمەن ءىس بىتپەيتىنى بەلگىلى. ونى تەرەڭ زەرتتەپ, تاريحتىڭ تاساسىنان ارشىپ الۋ عالىمدار مەن ىزدەنۋشىلەردىڭ جۇمىسى جانە ول ەشقاشان تولاستامايتىن شارۋا.
بۇل رەتتە ۇلى دالانىڭ دانا تۇلعالارى اراسىنداعى رۋحاني بايلانىسقا وزەك بولعان وقيعالار تۋرالى باسقا دا قۇندى دەرەكتەر تابىلىپ جاتسا, ونىڭ وقىرمان نازارىنان تىس قالمايتىنى انىق.
سوندىقتان بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعى مەن ەڭبەكتەرى كەيىنگى بۋىنعا قالار قۇندى مۇرا دەپ باعالاۋعا ابدەن لايىق.
بەرىك ارىن,
قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى