«تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ بارىسى قارالدى

ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە گ.يسيمباەۆا: «بۇ­گىن ءبىز باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ ارا­لىق «قورىتىندىلارىن», ونىڭ قول جەت­كەن ناتيجەلەرىن جانە نازار اۋدارۋ­دى, شە­شۋدى تالاپ ەتەتىن پروبلەمالى تۇس­تارىن تالقى­لايتىن بولامىز», دەي كەلىپ مەملەكەتتىك باعدار­لامانىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ ءوتتى. 

ءبىر جىل ىشىندە «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ءبىراز ءىس-شارالار اتقارىلدى. دەپۋتاتتىق كورپۋس تا ونى ىلگەرىلەتۋگە بارىنشا قولداۋ كورسەتۋدە. وسى جىلدىڭ وزىندە عانا پارلامەنت تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن ەلەكتروندى ساۋدا ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالار قابىلدادى. بۇعان قوسا يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ جانە ۆەنچۋرلىك كاپيتال نارىعىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى. استانادا جاقىندا اشىلعان Astana Hub IT-ستارتاپتار حالىقارالىق تەحنوپاركىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن سالىق كودەكسىنە «استانا حاب» حالىقارالىق تەحنولوگيالىق پاركىنە قاتىسۋشىلارعا سالىق پرەفەرەنتسيالارىن بەرۋگە قاتىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزدى. وسىعان قوسا ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىن قۇرۋعا ارنالعان قۇقىقتىق نەگىزدەر نورمالىق جاعىنان باياندى ەتىلدى. 

وسىدان كەيىن ءسوز نەگىزگى باياندامانى جاساۋ ءۇشىن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيا­لار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆقا بەرىلدى. «پرەزيدەنتىمىز ءۇشىنشى جاڭعىرۋ جولىندا تۇرمىسىمىزعا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ايتىپ, «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جاساۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما بەردى. بۇل دەر كەزىندە جاسالعان ۇسىنىس. ويتكەنى بۇگىن تسيفرلاندىرۋ دۇنيە ءجۇزى بويىنشا, وتە اۋقىمدى ترەندكە اينالىپ وتىر. قازىر الەم ەلدەرىنىڭ دامۋ كورسەتكىشى دە وسى سالامەن باعالانادى. تەك ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ وزىندە 2017 جىلى ونەركاسىپتىك تسيفرلاندىرۋ باعىتى بويىنشا 30-عا جۋىق ۇلتتىق جانە ايماقتىق باستاما قولعا الىنعان. 

«يندۋستريا 4.0» ەلەمەنتتەرىن ءساتتى ەنگىزۋ بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە دە وڭ اسەرىن تيگىزەتىن شارۋا. ەلباسى اتاپ وتكەندەي, «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. باعدارلاما ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە اۋقىمدى وزگەرىس اكەلەتىن, زامان تالابىنا ساي بولاشاققا ءتۇرلى باعىتتار اشاتىن بازيسكە اينالماق», دەدى مينيستر.

ودان ءارى د.اباەۆ باعدارلامانىڭ ماڭىزى مەن ونى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ونىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرى مىناداي: بىرىنشىدەن, كاسىپكەرلىك ورتادا باسەكەگە قابىلەتتىلىك ارتادى. تسيفرلى ەكونوميكانى اۋقىمى شەكتەۋلى, مەملەكەتتىڭ كومەگىنە عانا جۇگىنىپ وتىرعان كومپانيالار ارقىلى قارقىندى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. ەكونوميكاداعى باستى باسىمدىق جەكە بيزنەسكە بەرىلۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, جوعارى ەسەپتەۋلەر, جاساندى ينتەللەكت, ماشينالىق ءبىلىم بەرۋ, ۇلكەن دەرەكتەر قورى, ينتەرنەت زاتتار مەن تاعى باسقا دا تەحنولوگيالاردى ەركىن يگەرۋدى قولعا الۋ ماڭىزدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ (روبوت تەحنيكا) 2030 جىلى الەمدىك ىشكى جالپى ونىمگە 14% ءوسىم بەرەدى. بۇل قىتاي مەن ءۇندىستاننىڭ وندىرىستىك كاسىپورىندارىنىڭ قازىرگى جيىنتىق كولەمىنەن دە ارتىق كورسەتكىش. 

 ۇشىنشىدەن, كادر دايىنداۋ ىسىنە باسا ءمان بەرۋ قاجەت.  قازىر ءىت-سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى الەم بويىنشا ەڭ قاجەتتى ماماندىقتار تىزىمىندە ەكىنشى ورىندا تۇر. وسى ورايدا شەتەلدىك جۇمىس بەرۋشىلەرگە جوعارى دەڭگەيلى كادرلار اۋاداي قاجەت. سوندىقتان وزىق ءبىلىمى بار ازاماتتاردى ۋىسىمىزدان شىعارىپ الماۋ باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى. وسىعان قىتايدىڭ تاجىريبەسىن مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. ولار بيىل, شەتەلدەردە قىزمەت ىستەپ, تابىس تاۋىپ جۇرگەن 432 مىڭ ءىت-مامانىن ەلگە قايتارىپ العان. 

سونىمەن بىرگە مينيستر زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋلەردىڭ جوعارى دەڭگەيدە بولماعى اسا قاجەتتى فاكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەن­دىگىن اتاپ, وسىعان وراي دەپۋتاتتاردىڭ ونداي زاڭنامالاردى جەدەل قابىلداپ جاتقاندارى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. ودان ءارى د.اباەۆ باعدارلامانىڭ بۇگىنگى تاڭعا دەيىن قالاي ورىندالىپ جاتقانىنا توقتالدى. باسقارۋشىلىق جاعىنا توقتالاتىن بولساق, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اقپان ايىندا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن بەس مينيسترلىكتە «تسيفرلى ۆيتسە-مينيستر» لاۋازىمى اشىلدى. «ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ» باعىتى بويىنشا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ, «اقىلدى ءوندىرىس» دەڭگەيىنە ءوتۋدى باعدار­لايتىن 100 كومپانيا انىقتالدى. جەتى ۇلگى­لى تسيفرلى فابريكا قۇرىلىپ جاتىر. وتىن-ەنەرگەتيكا مەن كەن مەتاللۋرگيالىق كەشەن­دەر كاسىپورىندارىندا جاڭا تەحنولوگيا­لار رەلسىنە اۋىستىرۋ ءجۇرىپ جاتىر. وسىنىڭ ارقا­سىندا كەيبىر مۇناي-گاز سەكتورى كاسىپ­ورىن­دارىندا مۇناي ءوندىرۋ 2,5 پايىزعا ارتتى, ال شىعىندار 10 پايىزعا ازايدى. 

ودان ءارى مينيستر اگروونەركاسىپتىك كەشەندە نەسيەلەر مەن كەپىلدىكتەر الۋعا تاپسىرىس بەرۋ اۆتوماتتاندىرىلا باستاعانىن ايتتى. وتكەن جىلى 40 مىڭ فەرمەر 400 ملن تەڭگەنىڭ نەسيەسىن ونلاين رەجىمدە العان. 2021 جىلى وسى پروتسەسس تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلماق. ناقتى جەر يگەرۋ باعدارى شەڭبەرىندە بۇگىنگى تاڭدا ەگىستىكتىڭ 100 جانە جايىلىمنىڭ 24 پا­يىزى ەلەكتروندى كارتالارعا ەنگىزىلگەن. بۇل 42 ملن گەكتار جەر دەگەن ءسوز. 

قارجىلىق تەحنولوگيالار مەن قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى ارتتىرۋ باعىتى بو­يىنشا سالىق كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ وسى سالادا قىزمەت ەتەتىن شوب سۋبەكتىلەرى كورپوراتيۆتىك جانە جەكە تابىس سالىقتارىنان بوساتىلعان. 2018 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ «استانا-1» اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلىپ, سول ارقىلى 680 مىڭنان ارتىق ەلەكتروندى كەدەن دەكلاراتسياسىن تولتىرعان. سونداي-اق «ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرا» جۇيەسى ەنگىزىلىپ, وعان ققس تولەيتىندەردىڭ 75 پايىزى ەنگىزىلگەن. 

مينيستر قارجىلىق سەكتوردى تسيفر­لاندىرۋداعى درايۆەرلەردىڭ ءبىرى بانك سەكتورى ەكەنىن اتادى. بۇگىنگى تاڭدا دامىعان ەلدەر بانكتەرىنىڭ نەسيەلىك بولىمىندەگى جۇمىستىڭ 76 پايىزىن جاساندى ينتەللەكت اتقارادى. 

قازىر قازاقستاندا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ جالپى سانى 741 بولسا, سونىڭ 454-ءى اۆتوماتتاندىرىلعان. الەۋمەتتىك ەڭبەك سالاسىندا ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى ەنگىزىلىپ, ونىڭ قىزمەتىن 81 مىڭنان ارتىق جۇ­مىس بەرۋشى مەن 373 مىڭ جۇمىس ىزدەۋشى العان. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ 700 ۇيىمىندا مەديتسينالىق قۇجاتتار قاعازسىز جۇرگىزىلىپ, 13,3 ملن ادامنىڭ ناۋقاس تاريحى ەلەكتروندى پاسپورتتارعا كوشىرىلدى. 

اقىلدى قالالار قۇرۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسىندە سمارت-سيتي تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. نەگىزىنەن تسيفرلاندىرۋدىڭ 5 باسىم باعىتتارى ايقىندالعان, ولار: دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, قاۋىپسىزدىك, كولىك جانە تكش. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق قالالاردىڭ اكىمدىكتەرى وسى باعىتتاعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى قولعا الدى. ماسەلەن, استانا قالاسىندا «سەرگەك» جۇيەسى ەنگىزىلىپ, سونىڭ ارقاسىندا جول-كولىك وقيعالارى 16 پايىزعا ازايدى. 

سونىمەن بىرگە مينيستر مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە بالالاردى قابىلداۋ اۆتوماتتاندىرىلعانىن جەتكىزدى. ال مەكتەپتەردە ەلىمىزدىڭ 90 پايىز وقۋشىلارى ەلەكتروندى كۇندەلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلدى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جوباسى دا ىسكە اسىرىلۋدا. ول 1249 اۋىلدى قامتيتىن بولادى. 

مينيستر بيىلعى قاراشادا تۇساۋكەسەرى بولعان «استانا حاب» تەحنولوگيالىق پاركى تۋرالى ايتا كەلىپ, ول جىل بويى 49 ملن تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسىن تارتاتىن 20 ستارتاپ-جوبانى تاڭداپ العانىن جەتكىزدى. قازىر ءۇشىنشى اكسەلەراتسيا باعدارلاماسى جۇرگىزىلۋدە, ول 38 جوبانى تاڭداپ الدى, دەدى مينيستر. ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا د.اباەۆ وسى جىلى تسيفر­لاندىرۋ شارالارىنىڭ ارقاسىندا جوبامەن 58,3 ملرد تەڭگەنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىنە قول جەتكىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. 

قوسىمشا باياندامانى ءماجىلىستىڭ الەۋ­مەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتور­ايىمى گۇلنار ىقسانوۆا جاسادى. ول باعدارلامانىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن بازالىق ينديكاتورلار مەن كورسەتكىشتەردىڭ ماڭىزىن ءتۇسىنۋ كەرەكتىگىن ايتتى. الايدا بىزدە ينديكاتورلار ءبىر-بىرىمەن ءوزارا بايلانىسپايدى. سوندىقتان ولاردىڭ كوپتەگەن باعىتتارى جەكە بيزنەس-جوسپارلار ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى, دەي كەلىپ ينۆەستيتسيالار تيىمدىلىگىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە, بازالىق كورسەتكىشتەردى انىقتاۋ مەن قولدانۋ ماسەلەلەرىنە جانە ت.ب تالداپ, اراسىندا سىني پىكىرلەر دە ءبىلدىردى. 

وسىدان كەيىن د.اباەۆ دەپۋتاتتار ساۋالىنا جاۋاپ بەردى. 

جاقسىباي سامرات,

«ەگەمەن قازاقستان»