مىنەز-قۇلقى قوعامداعى الەۋمەتتىك, ادامگەرشىلىك جانە قۇقىقتىق نورمالارعا ساي كەلە بەرمەيتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحولوگيالىق جانە پسيحوالەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ جەكەلەگەن بالالاردىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىن كۇشەيتىپ قانا قويماي, بۇكىل مەملەكەتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا ماڭىزدى ءرول وينايدى. وسى جايتتى نەگىزگە الا وتىرىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ەلىمىزدە العاش رەت بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىققا تۇرتكى بولاتىن تۇپكى سەبەپتەر مەن فاكتورلاردى انىقتاۋ جانە ونىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە سوڭعى ءۇش اي كولەمىندە جۇرگىزىلگەن ۇلتتىق زەرتتەۋدى اياقتادى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەكتەپ پسيحولوگتەرىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ تۋرالى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرگەنىن ەسكەرسەك, اتالعان زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وسى باعىتتا ءىس-شارالار كەشەنىن جۇرگىزۋدە ءوز سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. ۇلتتىق زەرتتەۋدى مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس نەگىزىندە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد ماسەلەسىن زەرتتەۋمەن جانە ونىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى ارنايى جوبانى ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ايماعىندا جۇزەگە اسىرۋمەن اينالىساتىن Bilim Foundation قوعامدىق قورى جۇرگىزدى. زەرتتەۋدىڭ الەمدىك عىلىمي قاۋىمداستىق مويىنداعان ءادىس-تاسىلدەرگە ساي ۇيىمداستىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا عىلىمي جۇمىستىڭ مەتودولوگيالىق نەگىزىن دايىنداۋعا ەلىمىزدەگى دەۆيانتتى مىنەز-قۇلىقتى زەرتتەۋشى بەلدى ماماندار مەن پسيحولوگتەر اتسالىستى. زەرتتەۋشىلەر الەۋمەتتىك ساۋالدامادان بولەك, اقپاراتتىق-ساراپتامالىق جانە ماتەماتيكالىق-ستاتيستيكالىق ادىسكە جۇگىنگەن.
رومان پونامارەۆ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسپۋبليكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ پسيحولوگى:
– زەرتتەۋگە قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنان 12-17 جاس ارالىعىنداعى 3018 بالا قاتىستى. زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ ەرەكشەلىگى – ساۋالداماعا ارنايى ءبىلىم مەكەمەلەرىندە وقيتىن مىنەز-قۇلقىندا اۋىتقۋى بار بالالاردان (زەرتتەۋ توبى) بولەك, ءوز وتباسىندا تاربيەلەنىپ جاتقان ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ (باقىلاۋ توبى) قاتىسۋى. ياعني, رەسپوندەنتتەردى ەكى توپقا بولە وتىرىپ, دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتىڭ سەبەپتەرىنە تالداۋ جاساۋعا تىرىستىق. ءانونيمدى تەستىلەۋ جاسوسپىرىمدەردىڭ قوعامعا قارسى مىنەز-قۇلقىن انىقتاۋعا ارنالعان STAB ساۋالداماسىنا, ادام بويىنداعى دەپرەسسيانى, قورقىنىش پەن سترەستى زەرتتەۋگە ارنالعان DASS ساۋالداماسىنا جانە جاستاردىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىنا سكرينينگ جاساۋعا ارنالعان MSYSI-2 ساۋالداماسىنا نەگىزدەلدى.
پسيحولوگتەردىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنىڭ كەيبىرى عىلىمي ورتادا بۇرىننان بەلگىلى تۇجىرىمداردى راستاسا, كەيبىرى قازاقستاندىق عالىمدار اراسىندا دەۆيانتتى مىنەز-قۇلىق بويىنشا كەڭ تاراعان پىكىردى قايتا قاراۋعا يتەرمەلەگەن. جالپى العاندا ەكى توپتىڭ اراسىندا دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىققا بەيىمدىلىك بويىنشا ۇلكەن ايىرماشىلىق بايقالماعان.
ايجان يزاكوۆا, پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى:
– زەرتتەۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىققا تۇرتكى بولاتىن سترەسس پەن دەپرەسسيا دەڭگەيى باقىلاۋ جانە زەرتتەۋ توبىندا شامالاس. باسقاشا ايتقاندا, ارنايى ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرى مەن اتا-اناسىنىڭ قولداۋىن كۇندە سەزىنۋگە مۇمكىندىگى بار ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ مىنەز-قۇلقىندا اۋىتقۋشىلىقتارعا ۇشىراۋ ىقتيمالدىعى بىردەي. تاعى ءبىر نازار اۋداراتىن جايت – باقىلاۋ توبىنداعى رەسپوندەنتتەردىڭ 20 پايىزىنىڭ جانە زەرتتەۋ توبىنداعى جاسوسپىرىمدەردىڭ 25 پايىزىنىڭ بويىندا سۋيتسيدالدى مىنەز-ق ۇلىقتىڭ بەلگىلەرى بايقالىپ وتىر. سوندىقتان ءاربىر اتا-انانىڭ دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىق تۋرالى نەگىزگى اڭىزدار مەن فاكتىلەردى اجىراتىپ, بالانىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعى جايلى ءبىلىمىن ارتتىرۋى وتە ماڭىزدى.
زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, عىلىمي جۇمىستىڭ قورىتىندىلارى نەگىزىندە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى دەۆيانتتى مىنەز-قۇلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءتيىستى ورىندارعا جىل سوڭىنا دەيىن مەتودولوگيالىق ۇسىنىستار دايىندالادى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»