پارلامەنت سەناتىندا ءىىم, جوعارعى سوت, باس پروكۋراتۋرا, باسقا دا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلىعىنىڭ, سونداي-اق ادۆوكاتتىق جانە عىلىمي قاۋىم وكىلدەرىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اكادەمياسىنىڭ تىڭداۋشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن «قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ پروتسەستىك نەگىزدەرىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ» تاقىرىبىنا ارنالعان پارلامەنتتىك تىڭداۋ بولدى.
سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ شاراعا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەدى. ول ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىنا كەپىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە زاڭ ۇستەمدىگىن ساقتاۋ بويىنشا جۇيەلى ءارى دايەكتى شارالاردى ىسكە اسىرۋ مەملەكەت ءۇشىن الدىڭعى قاتارلى مىندەت ەكەنىن, بۇل پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆ ايقىنداعان الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق ماقساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
قىلمىستىق پروتسەستىڭ نەگىزدەرىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى پارلامەنت قابىلداعان تۇزەتۋلەر سوت-قۇقىقتىق رەفورماسىنىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باسۋىنا تىڭ سەرپىن بەرگەنىن, سوت قىزمەتىنىڭ پروتسەستىك نورمالارىن جەتىلدىرۋ جانە داۋلاردى شەشۋدىڭ بالاما تاسىلدەرىن ەنگىزۋ بويىنشا زاڭ شىعارۋ جۇمىستارى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ق.توقاەۆ رەفورمالاردىڭ العاشقى قورىتىندىلارى تۋرالى ايتا كەلىپ, قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ شارالارى ەلىمىزدىڭ تۇزەتۋ مەكەمەلەرىندەگى جازاسىن وتەپ جاتقانداردىڭ سانىن ءۇش ەسەگە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن, سوتتالعانداردىڭ سانى بويىنشا 1990 جىلدارى 100 مىڭ ادام بولسا, 2018 جىلى 35 مىڭعا دەيىن ازايعانىن ەسكە سالدى. زاڭ ۇستەمدىگى يندەكسى بويىنشا قازاقستاننىڭ كورسەتكىشى جاقساردى, 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىز 9 ورىنعا كوتەرىلىپ, 113 ەلدىڭ ىشىندە 64-ءشى ورىندى يەلەندى.
سەنات توراعاسى سونىمەن بىرگە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ ساپاسى ءالى دە زامان تالاپتارىنا تولىق جاۋاپ بەرە الماي وتىرعانى تۋرالى پىكىرىن ءبىلدىردى.
«نەگىزسىز قىلمىستىق قۋدالاۋدان قورعاۋ جانە قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جازالاۋشىلىق سيپاتىنىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىندەگى وتكىر ماسەلەلەردىڭ قاتارىنا جاتادى. سوت شەشىمدەرىنىڭ ورىندالماۋى نەمەسە ۋاقتىلى ورىندالماۋى ادىلدىكتىڭ ۇستەمدىك ەتۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋدە. سونداي-اق, سوت بيلىگىمەن قاتار مەملەكەتتىڭ دە بەدەلىن تومەندەتىپ, ولارعا دەگەن سەنىمدى السىرەتەدى», - دەدى ق.توقاەۆ.
پارلامەنت جوعارعى پالاتاسىنىڭ توراعاسى ءوز سوزىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ اياسىنداعى مىندەتتەرگە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ حالىقپەن جۇمىس بارىسىندا جاڭا ادىستەردى قالىپتاستىرۋ كەرەك. قىزمەت كورسەتۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلى نەگىز رەتىندە الىنۋى ءتيىس.
ق.توقاەۆ ارىز تىركەلگەننەن باستاپ سوت شەشىمى شىعارىلعانعا دەيىن ىستەردى قاراۋدىڭ بارلىق ساتىلارىن جاپپاي تسيفرلاندىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. تسيفرلاندىرۋ سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ورىن الۋىن ازايتىپ, ونلاين رەجيمدەگى قولجەتىمدى كەرى بايلانىس ورناتۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى.
توراعا پوليتسيانىڭ جانە سوتتىڭ قىزمەتىن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن باعالاۋ جۇمىسىنا ازاماتتاردى كەڭىنەن تارتۋعا شاقىردى. «ازاماتتاردىڭ جوعارى سەنىمى مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن ايقىندايتىن تىكەلەي كورسەتكىش بولىپ تابىلادى. جالپى جۇمىستىڭ ساپاسى ىستەردىڭ ۋاقتىلى جانە ساپالى قارالۋى بويىنشا جانە ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالۋى ارقىلى باعالانۋى ءتيىس», - دەپ اتاپ ءوتتى ق.توقاەۆ.
توراعا ودان باسقا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا پروتسەسسۋالدىق شەشىمدەردى قابىلداۋدا ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, تاۋەلسىز جانە ءادىل سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى, سونداي-اق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جەدەلدىگى مەن انىقتىعىن ارتتىرۋعا نازار اۋداردى.
ق.توقاەۆ تاراپتاردىڭ ءوزارا بىتىمگە كەلۋ مەن كەلتىرىلگەن زياننىڭ ورنىن تولتىرۋى نەگىزىندە سوت تورەلىگىنىڭ قالپىنا كەلتىرۋ سيپاتىنداعى, سونداي-اق ءىستى جەدەل جۇرگىزۋگە جانە ءىستى قاراۋ ۋاقىتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا فورماتتاردى كەلەشەگى زور باعىتتار رەتىندە اتادى.
«ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا جانە سوتتىڭ ادىلدىگىنە سەنىمسىزدىكپەن قاراۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. مۇنداي جاعداي قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا تەرىس اسەرىن تيگىزەرى داۋسىز», - دەدى سەنات توراعاسى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى قالمۇحانبەت قاسىموۆ «قىلمىسپەن كۇرەس: تالداۋ, قۇرىلىمى, قوزعالىس» تاقىرىبى بويىنشا بايانداما جاسادى. اتاپ ايتقاندا, ول ءىىم شتاتى 10 پايىزعا ازاياتىنىن, جالپى العاندا ىشكى ىستەر ورگاندارىندا 100 مىڭ حالىققا 471 پوليتسيا قىزمەتكەرىنەن كەلەتىن دەڭگەيدەن 424 پوليتسيا قىزمەتكەرىنە دەيىن تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىرعانىن ايتتى. بۇدان بىلاي بىرقاتار نىسانداردى كۇزەتۋ مىندەتى مەملەكەتتىك ەمەس قۇرىلىمدارعا بەرىلگەننەن كەيىن قازاقستاندا 100 مىڭ ازاماتقا 373 پوليتسيا قىزمەتكەرىنەن كەلەتىن بولادى, ول ەۋروپالىق قالىپقا ساي كەلەدى.
ونىڭ سوزىنە وراي ق.توقاەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن شتات سانىن قىسقارتۋ تۋرالى ماسەلەنى بايىپپەن قاراۋعا شاقىردى. سەنات توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, رەيتينگ قۋالاۋ حالىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىرۋى مۇمكىن, بىرقاتار ەۋروپالىق ەلدەردە, ماسەلەن, فرانتسيادا كوشى-قون اعىندارىنىڭ كۇشەيۋى كەزىندە قىلمىستىڭ كۇرت وسۋىنە اكەلىپ سوقتى. ق.توقاەۆ نيۋ-يورك مەرى مايكل بلۋمبەرگ پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ سانىن ارتتىرىپ, جابدىقتارىن جاقسارتۋ ارقىلى قالادا قىلمىستى ەلەۋلى تۇردە ازايتا العانىن ايتتى. شۆەيتساريادا دا وسىنداي شارالار قابىلدانعان.
تىڭداۋ بارىسىندا جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ا. راحمەتۋلين, باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى م. احمەتجانوۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى و.بەكتەنوۆ, رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ وكىلى ءا.ق ۇلىبەكوۆا, قۇقىقتانۋشى عالىمدار ا.احپانوۆ پەن م.قوعاموۆ ءسوز سويلەدى.