ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى ەل ەڭسەسىن تاعى ءبىر كوتەرىپ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» جايىن تاعى ءبىر پىسىقتاپ, باعىت-باعداردى ودان سايىن انىقتاي تۇسكەن, پارىز-مىندەتتى ودان سايىن نىقتىلاي تۇسكەن ايرىقشا باعدارلاما ەكەن. مەن بۇل ماقالاداعى ەكى جايعا ەرەكشە توقتالعاندى ءجون سانادىم.
ءبىرىنشى, ۇلى دالاداعى ەجەلگى مەتاللۋرگيا جايى. مۇنى ءبىزدىڭ شىن تاريحىمىزعا بەرىلىپ وتىرعان تىڭ سيپاتتاما دەۋگە بولادى. ويتكەنى پرەزيدەنت ەلدىڭ ەندىگى بەتالىسى جونىندە تولعاعان « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتالاتىن ماقالاسىندا ارنايى ايتىپ وتىر. بۇل – ءبىزدىڭ كونە تاريحىمىزدى تەك كوشپەندىلىك دەپ قانا ۇعاتىن وزگە جۇرتقا ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ مەتاللۋرگ بولعانىن, كەنشى بولعانىن ايتا وتىرىپ, الەمدىك وركەنيەتتە ورداداي ورنىن شەگەندەۋ. كەلەر ۇرپاق ۇلان-بايتاق قازاق جەرىنىڭ مەتالل ءوندىرۋدىڭ ەجەلگى وتانى ەكەندىگىن ونىڭ كوشپەندى ۇلى مادەنيەتىمەن قاتار اتايتىن بولادى. كەرەك دەسەڭىز, بۇل كوشپەندىلەر تۋرالى يدەولوگيامىزدىڭ باسىندا تۇرۋ كەرەك. سەبەبى تۇركى الەمىنىڭ ۇلكەن دەرجاۆاعا اينالۋىنىڭ ءمانى ونىڭ مەتاللۋرگيانى مەڭگەرگەنىندە, قارۋ-جاراقتى وزدەرى جاساعانىندا بولىپ وتىر. تۇركى پاتشالىعى قارۋ-جاراقتى قىتايدان, تيبەتتەن نە باسقا جەردەن الماعان, وزدەرى جاساعان. جاساعان قارۋ-جاراقتارى وزگەلەردىڭ قارۋ-جاراعىنان مىقتىراق, ارتىق بولعان. سوناۋ ەرتە زاماندا مىناۋ التايدىڭ ءبىر اڭعارىندا جاۋىن جاۋادى ەكەن, جاۋىنمەن بىرگە تەمىر جاۋادى ەكەن. سول تەمىردەن مەتالل قورىتىپ, قىلىش, نايزا سىندى قىرۋار قارۋ جاساعان, ول قارۋلارعا ەشنارسە جەتپەگەن دەيدى. ونى زەرتتەپ كورگەن عالىمدار, ونىڭ قاسيەتى شاربولاتپەن بىردەي دەپ باعالاعان. سولاي دەپ جازعان. شاربولات دەگەن تەمىردىڭ ەڭ شىڭدالعان ءتۇرى عوي.
ءبىزدىڭ التايدىڭ شىعىسى مەن سايان تاۋىنىڭ اينالاسىنا بارساڭىز, ۇڭعىل-شۇڭعىل, ويپاڭ-شۇڭقىر جەرلەر وتە كوپ. سونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز قازعان كەندەر عوي. مەتاللۋرگيا وندىرگەن, كەن العان ۇلكەن قالالاردىڭ بىرەۋىنىڭ ورنى قارقارالىدا جاتىر. كەنت دەيتىن قالانىڭ ورنى. ارقادا, ۇلىتاۋ ايماعىندا دا بار. اسىرەسە ەگىندىكولدەن تابىلعان قازبا جۇمىستارىندا ءبىر جەردەن تەمىر قورىتاتىن سەگىز پەش تابىلعان. ەلباسى ونى دا تىلگە تيەك ەتىپتى. ول پەشتەردى ءۇي جىلىتۋعا دا پايدالانعان. قازىر وسى سالانىڭ ماماندارىنا مۇنداي تاريحتى ساباق رەتىندە وقىتسا, ۇلكەن تسيۆيليزاتسيانىڭ توركىنى قايدا ەكەنىن ءبىلىپ قانا قويماي, ونى ماقتان تۇتار ەدى عوي.
مىسالى, التىن ادام تۋرالى ايتساق, ءبىرىنشى التىن ادام 1932 جىلى ەلەكتىڭ بويىنان تابىلعان. ورتالىق, شىعىس قازاقستان, سكيف, ساق تايپالارى جۇرگەن جەرلەردىڭ بارلىعىنان التىن ادام تابىلۋى كەرەك. ورال وبلىسىندا ون سەگىز ۇلكەن توبە تۇر. قازىر قورىق رەتىندە − قورعاۋدا. ۇلكەن توبەگە كومگەن پاتشالار زيراتتارىنىڭ بارىندە دە التىن ادام جاتىر. تەرىستىك قازاقستان, ورال تاۋىنا كەلگەندە ۇشاتىن ادامداردىڭ سيمۆولىن جاساعان بەينەلەر بار. مۇنىڭ ءبارى وركەنيەت ەمەي, نە؟ مىنە, ەلباسىنىڭ وسى ماقالاسى بۇل جاعىنان ۇلى دالانىڭ ۇرپاقتارىنا وتە ۇلكەن, تىڭ ءورىس اشىپ وتىر. مۇنىڭ بولاشاعى وتە زور اڭگىمە.
ەكىنشىدەن, تۇركى الەمىنىڭ گەنەزيسى جايىنداعى ويلار وتە قۇپتارلىق, ءىلىپ اكەتەتىن يگى ءىس. ونى ءتىپتى ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ اڭگىمە قىلساق تا بولادى. بۇل – تۇتاس تۇركىنىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە قىزمەت ەتەتىن تاقىرىپ. كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ يدەولوگياسى «پانتيۋركيزم» دەپ بۇل تاقىرىپتى تەرىسكە شىعارىپ تاستادى. عالىمداردى قۋدالادى, ءتىپتى ءولتىردى. وزدەرى ەۋروتسەنتريزم دەگەندى دابىرايتىپ, پانتيۋركيزمدى قۇبىجىق ەتىپ كورسەتتى. ءار حالىق ءوزىنىڭ باسى بىرگە بولۋى جولىندا كۇرەسۋگە مىندەتتى. سول تۇرعىدان كەلگەندە تۇركى گەنەزيسى دەگەن ءبىزدىڭ كەلەشەكتەگى تەرەڭدەتىپ جازاتىن تاقىرىبىمىز بولۋى كەرەك. باتىل قادامدار جاسالۋى ءتيىس. ەلباسى وسىعان ەرەكشە داڭعىل جول اشىپ بەرىپ وتىر.
ماقالاداعى باسقا تاقىرىپتار جونىندە دە كوپ ايتۋعا بولادى. ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ تەرريتورياسىندا بىرنەشە جىبەك جولى بولعان. ەلباسى ونى قايتا جاڭعىرتۋدىڭ, دامىتۋدىڭ باعىتتارىن دا جاسادى. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسىن دا ايتۋدىڭ ارتىقتىعى جوق. الايدا جوعارىداعى ەكى ماسەلە وتە وزەكتى, قازاق جۇرتىنا, قالا بەردى تۇتاس تۇركى حالىقتارىنا تىڭ سەرپىلىس اكەلەتىن باعانالى باعىت.
انەس ساراي,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى