باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەنەرگيا تيىمدىلىگى مەن ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار قارالدى. قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج. قاسىمبەك جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz.
2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىندا جانە «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسىندا ەلىمىزدىڭ جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ء(جىو) ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن 2020 جىلعا قاراي كەم دەگەندە 25%-عا جانە 2050 جىلعا قاراي كەم دەگەندە ەكى ەسەگە تومەندەتۋ مىندەتتەرى ايقىندالعان. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ءجىو ەنەرگيا سىيىمدىلىعى 2008 جىلعى دەڭگەيگە قاراعاندا 18% تومەندەدى. 2016 جىلى دۇنيەجۇزىلىك بانك الەمنىڭ 111 ەلىنىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك رەتتەۋ باعالاۋىن جۇرگىزدى. قازاقستان رەيتينگتە 32-ورىندى يەلەندى.
ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج. قاسىمبەك ەنەرگيا ۇنەمدەۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىنىڭ نەگىزى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ءبىرىنشى بەس جىلدىعى اياسىندا, ياعني, 2012–2015 جىلدارى قۇرىلعانىن ايتىپ ءوتتى.
«ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جۇيەسىنىڭ باستى ەلەمەنتى – مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق رەەستر قۇرىلدى. قازىرگى تاڭدا رەەسترگە 5 مىڭنان استام ۇيىم كىرەدى. 2016 جىلى قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق رەەستردىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ ارقىلى ەنەرگيا تيىمدىلىگى كورسەتكىشتەرىن تسيفرلاندىرۋعا كىرىستى. بيىل بۇل جۇيە پيلوتتىق رەجيمدە ىسكە قوسىلدى جانە بارلىق مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكا سۋبەكتىلەرىنىڭ 40% ەلەكتروندى تۇردە اقپارات ۇسىندى. الداعى ۋاقىتتا ءبىز ونى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», — دەدى ج. قاسىمبەك.
«بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 59-قادامىندا تانىمال حالىقارالىق ەنەرگيا سەرۆيستىك شارتتاردىڭ تەتىگى ارقىلى ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سالاسىنا ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردى تارتۋ مىندەتى بەكىتىلدى. وسىعان بايلانىستى, ەنەرگيا سەرۆيستىك شارتتاردىڭ نارىعىن دامىتۋ جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ءۇشىن ەنەرگيا تيىمدىلىگى كارتاسى قۇرىلدى. وندا ەنەرگيا سەرۆيستىك كەلىسىمشارتتاردىڭ تەتىگى ارقىلى ىسكە اسىرۋعا دايىن ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سالاسىنداعى جوبالاردىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق ءتىزىمى جاسالدى.
«قازىرگى ۋاقىتتا, كارتانىڭ 15 ملرد تەڭگە بولاتىن 68 جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. ولاردىڭ ىشىندە 12 جوبا ەنەرگيا سەرۆيستىك شارتتار مەن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تەتىگى ارقىلى قولعا الىندى. جىل سايىنعى ۇنەمدەۋ 3,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, سونىڭ ىشىندە 12 جوبا بويىنشا 660 ملن تەڭگە ۇنەمدەلەدى. كارتانىڭ 72 ملرد تەڭگە بولاتىن 76 جوباسى ازىرلەنۋ ۇستىندە, قازىرگى ۋاقىتتا ولارعا ينۆەستورلار ىزدەستىرىلىپ جاتىر», — دەدى ج. قاسىمبەك.
ەنەرگيا سەرۆيستىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى قولداۋ ءۇشىن قر يدم بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىمەن جانە دامۋ قورىمەن بىرلەسىپ, جوبالارعا سۋبسيديالاۋ جانە كەپىلدەندىرۋ تۇرىندە قارجىلىق قولداۋ كورسەتۋدى باستادى. بۇگىنگى تاڭدا 28 جوبا وسى قولداۋعا يە بولدى.
سونىمەن قاتار, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا دۇنيەجۇزىلىك بانكپەن بىرلەسىپ, $21,7 ملن قۇرايتىن جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا اياسىندا 85 مەملەكەتتىك جانە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندار ىرىكتەلىپ الىندى. جوبانىڭ ناتيجەسىندە 50 مىڭنان استام ادامنىڭ جۇمىس جانە وقىتۋ جاعدايلارى جاقسارتىلادى. ال مەملەكەت جىل سايىن وتىن-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار مەن بيۋدجەتتى ۇنەمدەيتىن بولادى. سونداي-اق, بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىمەن جالپى سوماسى $10 ملن قۇرايتىن 2 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا.
بۇعان قوسا, قر يدم جىل سايىن ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سالاسىنداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىنە مىناداي ولشەمدەر بويىنشا باعالاۋ جۇرگىزەدى: ينديكاتورلار مەن مىندەتتەردى ورىنداۋ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ مونيتورينگى, بيۋدجەتتىك ۇيىمداردا ەنەرگيا ءاۋديتىن جۇرگىزۋ, پريبورلاۋ, ءتيىمدى جارىقتاندىرۋ كوزدەرىنە كوشۋ جانە تاعى باسقالارى.
ەسكە سالا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كاسىپورىندارعا ەنەرگيا تيىمدىلىگى تالاپتارىن جەتىلدىرۋدى تاپسىردى. تاپسىرمانى ورىنداۋ ءۇشىن «ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى» زاڭعا تاجىريبەلىك تالداۋ جۇرگىزىلدى جانە مۇددەلى تاراپتارمەن بىرلەسىپ, ءتيىستى زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. تۇجىرىمداما ەنەرگيا ۇنەمدەۋدىڭ قولدانىستاعى تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى, جەكە جانە مەملەكەتتىك سەكتورلاردى رەتتەۋ تاسىلدەرىن وزگەرتۋدى, سونداي-اق ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى ىنتالاندىرۋ شارالارىن ازىرلەۋدى كوزدەيدى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ ءوز كەزەگىندە وتىن-ەنەرگەتيكا سەكتورىندا ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋالى باياندادى.
«2018 جىلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 35 ەنەرگيا وندىرەتىن جانە 19 ەنەرگيا جەتكىزەتىن ۇيىمنىڭ ەنەرگواۋديتىنىڭ ناتيجەلەرىن قاراستىردى. ناتيجەسىندە, بۇل ۇيىمدار ءۇشىن قانداي دا ءبىر شىعىنداردى ورتا ەسەپپەن 30%-عا دەيىن تومەندەتۋ بويىنشا شارالار ايقىندالىپ, بەكىتىلدى, ونىڭ ىشىندە: ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن بەرۋگە وتىننىڭ ۇلەس شىعىنى, ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە جانە شارۋاشىلىق قاجەتتىلىكتەرىنە شىعىندار: نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق شىعىستار; جىلۋ تاراتقىشتار مەن سۋمەن جابدىقتاۋعا شىعىندار بار», — دەدى ق. بوزىمباەۆ.
سونىمەن قوسا, ەلەكتر ستانتسيالارىندا وتىندى پايدالانۋعا جۇرگىزىلگەن تالداۋ قورىتىندىسى ەلەكتر جانە جىلۋ ەنەرگياسىن وندىرۋگە جۇمسالعان شارتتى وتىننىڭ ۇلەستىك شىعىسىنىڭ ازايعانىن كورسەتىپ وتىر. مينيستر ق. بوزىمباەۆ كومپانيالار ەنەرگواۋديتىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا تالداۋ مەن جۇمىستار جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.
«پاۆلودارەنەرگو» ەلەكتر ستانتسياسى بويىنشا 2017 جىلى 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا ەلەكتر ەنەرگياسىن بوساتۋعا شەكتى شىعىن 6 %-عا تومەندەدى. 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا جىلۋ ەنەرگياسىن بوساتۋدىڭ ۇلەستىك شىعىنى 1%-عا تومەندەدى. ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوز قاجەتتىلىكتەرىنە تۇتىنۋ 2013 جىلعى 16%-دان 2017 جىلى 14%-عا دەيىن تومەندەدى. «ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا» كومپانياسى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن بوساتۋعا ارنالعان ۇلەستىك شىعىس بويىنشا كورسەتكىشى 2013 جىلدان باستاپ 2017 جىل كەزەڭىندە شارتتى وتىننىڭ 362 گرامىنان 351 گرامىنا دەيىن تومەندەدى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, ەلەكتر جەلىلەرىندە شىعىنداردى ازايتۋ بويىنشا ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ پارمەندى شارالارىنىڭ ءبىرى ەلەكتر ەنەرگياسىن كوممەرتسيالىق ەسەپتەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىمەن تولىق قامتۋ بولىپ تابىلادى. ق. بوزىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالار ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تۇپكى تۇتىنۋشىعا دەيىن جەتكىزۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە جۇيەنى ورناتۋ قامتاماسىز ەتىلگەن.
«ەلىمىزدىڭ بارلىق ءىرى ەنەرگيا كاسىپورىندارىن قامتۋمەن ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ەكونوميكالىق ماقساتتىلىعىنا باعالاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ساراپتامانى 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا اياقتاپ, ونىڭ ۇسىنىستارىن ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ءۇشىن پايدالانۋ جوسپارلانعان», — دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
ق. بوزىمباەۆ «قازمۇنايگاز» مۇناي ءوندىرۋ كومپانيالارى توبىندا وتىن ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى تۇتىنۋ 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 2017 جىلى 1%-عا قىسقارعانىن اتاپ ءوتتى. 80-نەن اسا ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگى بويىنشا اسا ءىس-شارانى ورىنداۋ ناتيجەسىندە وتىن-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستارىنىڭ جالپى ۇنەمدەۋ 833,3 مىڭ گدج-دى قۇرادى, بۇل تابيعي تۇردە 12 ملن كۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن, 2 مىڭ گكال جىلۋ ەنەرگياسىن, 8 ملرد م3 تابيعي گازدى جانە 15 مىڭ توننا قازاندىق جانە پەش وتىنى قۇرايدى.
«قارجى شىعىندارىن ۇنەمدەۋ 410 ملن تەڭگەنى قۇرادى. جۇمىس جالعاسىپ جاتىر, 2021 جىلعا دەيىن قازمۇنايگاز كومپانيالار توبىنىڭ بارلاۋ-ءوندىرۋ سەكتورى بويىنشا ەنەرگەتيكا رەسۋرستارىن تۇتىنۋدى 4,5 ملن گدج-عا تومەندەتۋ جوسپارلانعان. ءبىزدىڭ زاۋىتتاردى جاڭعىرتۋدىڭ مۋلتيپليكاتيۆتى اسەرىن اتاپ وتكەن ءجون. جاڭعىرتۋدان كەيىن مۇناي وڭدەۋدىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگىنىڭ ارتۋىنا جانە وتىن ساپاسىنىڭ ءبىرشاما جاقسارۋىنا بايلانىستى اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ ەنەرگيا تيىمدىلىگى دە ارتادى. جالپى, جاڭعىرتۋ قورىتىندىسى بويىنشا ەنەرگيا ءتيىمدى شارالاردى باعالاۋ جانە جالعاستىرۋ ءۇشىن ءۇش ءموز-دە ەنەرگواۋديت جۇرگىزۋ كوزدەلىپ وتىر», — دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
سونىمەن قاتار, مۇناي اينالىمى بويىنشا ناقتى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تۇتىنۋىن تومەندەتۋ ناتيجەسىندە 2018 جىلدىڭ 9 اي بويىنشا 2014 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ كورسەتكىشتەرىنە قاتىستى تومەندەۋى 11% قۇرادى, بۇل جۇك اينالىمىنىڭ 5,9% ارتۋىمەن بايلانىستى.
ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارى جۇيەسىندە نەگىزگى ەنەرگيا ۇنەمدەۋ شارالارى پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋمەن جانە تسيفرلاندىرۋمەن بايلانىستى, ال باسقارۋدا ISو 50001 حالىقارالىق ستاندارتىنا سايكەس ەنەرگەتيكالىق مەنەدجمەنت جۇيەسى ەنگىزىلگەن.
«قازترانسگاز كومپانيالار توبى بويىنشا ەنەرگيا ۇنەمدەۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىك بويىنشا شارالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا 2019 جىلى ءوز قاجەتتىلىكتەرى مەن تەحنولوگيالىق شىعىندارعا گازدى تۇتىنۋدى 90 ملن م3 استام جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدى 18 ملن كۆت/س تومەندەتۋ كوزدەلىپ وتىر, بۇل 125 مىڭ تونناعا دەيىن شارتتى وتىندى ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», — دەپ تۇيىندەدى ق. بوزىمباەۆ.
وڭىرلەردەگى ەنەرگيا تيىمدىلىك جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋدى ارتتىرۋ بويىنشا اعىمداعى جاعداي مەن قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ە. قوشانوۆ, الماتى ق. اكىمىنىڭ ورىنباسارى م.ا. ا. ماديەۆ باياندادى.