گازەتىمىزدىڭ بيىلعى №133 (29364) سانىندا, 17 شىلدەدە جارىق كورگەن «وزەننىڭ ءوز اتاۋىن قايتارايىق!» دەيدى اۋىل اقساقالدارى» اتتى ماقالادا باتىسقازاقستاندىق ءبىر توپ ەڭبەك ارداگەرى اتا-بابانىڭ, ناقتىراق ايتساق, سوناۋ اسان قايعىنىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن قاسيەتتى ەل مەن جەر اتاۋىن قالپىنا كەلتىرۋدى سۇراعان ەدى.
ماسەلەنىڭ ءمان-جايى بىلاي: باتىس قازاقستان وبلىسىندا ورال تاۋىنىڭ وڭتۇستىگىندەگى شىبىندى تاۋى بۇلاقتارىنان باستالىپ, جايىق وزەنىنە سول جاعىنان قۇياتىن, وبلىستىڭ شىڭعىرلاۋ, ءبورلى اۋداندارى اۋماعىمەن وتەتىن, ۇزىندىعى 290 شاقىرىمعا سوزىلاتىن شىڭعىرلاۋ اتتى وزەن بار. وسى شىڭعىرلاۋ وزەنى بۇگىندە رەسمي قۇجاتتاردىڭ, عىلىمي ادەبيەتتەردىڭ بارىندە «ۋتۆا» بولىپ اتالىپ كەتكەن. وزەننىڭ اتاۋى قانداي شەشىم نەگىزىندە ولاي اتالعانى بەلگىسىز. ەڭ ءبىرىنشى بۇل اتاۋدى حح عاسىردىڭ باسىندا قازاق جەرىنە قاپتاپ كەلگەن قاراشەكپەن – پەرەسەلەندەر تاڭسا كەرەك. تىڭ يگەرۋ جىلدارىنداعى دەموگرافيالىق احۋال كىرمە اتاۋدى ودان ءارى كىرىكتىرە تۇسكەن. ايتپەسە 1964 جىلى جارىق كورگەن كەڭەس وداعىنىڭ گەوگرافيالىق كارتاسىندا بۇل سۋ «شىڭعىرلاۋ وزەنى» دەپ تاڭبالانعان كورىنەدى. بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ شىڭعىرلاۋ جانە ءبورلى اۋداندارىندا تۇرىپ جاتقان ءبىر توپ ارداگەردىڭ «شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ ءوز اتاۋىن وزىنە قايتارايىق!» دەپ شىرىلداپ جۇرگەنىنە تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولعان ەدى. جوعارىداعى ماقالادا وسى ماسەلە تاعى ءبىر كوتەرىلگەن.
– شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ تاريحي اتاۋىن وزىنە قايتارۋ – ماعان امانات ەدى. امانات جۇگى اۋىر عوي, – دەيدى وسى باستامانى قولعا الىپ, تالاي جىلدان تىنىم تاپپاي جۇرگەن جۋرناليستيكا ارداگەرى قۋانىشقالي عۇسمانوۆ اقساقال.
ول قالاي بولدى دەيسىز عوي. زەينەت دەمالىسىنا دەيىن ۇزاق جىل شىڭعىرلاۋ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىندە قىزمەت ەتكەن, سوڭىنان مەكتەپ ديرەكتورى بولعان تولەۋقايىر حاميتوۆ 2002 جىلى ء«بورلى جارشىسى» گازەتىندە «ۋتۆانىڭ تاريحي اتاۋى شىڭعىرلاۋ» اتتى ماقالا شىعارعان ەكەن. بىراق وعان ول كەزدە ەلەڭ ەتكەن جان بولماعان. سول اقساقال: «قۋانىشقالي, سەن ءجۋرناليسسىڭ عوي, شىڭعىرلاۋدىڭ ەجەلگى تاريحي اتاۋى قالايشا ۋتۆا دەپ اتالىپ كەتتى, وسىنى تۇزەۋ كەرەك», دەپ اماناتتاعان ەكەن. سودان كەيىن ءبورلى اۋدانىنىڭ سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى ايتماعامبەت مىرزاباەۆ, قايىر بەككۋجيەۆ, داۋلەت ۇدەرباەۆ, ساتقالي باقتىباەۆ, ساپاش وتەباەۆ, رامازان ءىزىموۆ, تاعى باسقالارى اقىلداسىپ, حاتقا قول قويىپ, ءتيىستى مەكەمەلەرگە جىبەرۋمەن بولعان.
– ءبىز وسى ماسەلەنى ايتىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اتىنا ەكى رەت, پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنا, باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىك اپپاراتىنا, وبلىستىق ءماسليحات حاتشىسىنا, اۋداندىق اكىمدىككە بىرنەشە ءوتىنىش حات جازدىق. ول حاتتار بۇل كۇندە ءبىر پاپكا بولدى, ءالى قولىمدا ساقتاۋلى. رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە «وزەننىڭ كونە اتاۋى شىڭعىرلاۋ» (2016 جىلعى 19 قاراشا), «وزەننىڭ ءوز اتاۋىن قايتارايىق» (2018 جىلعى 17 شىلدە), باتىس قازاقستان وبلىستىق «ورال ءوڭىرى» گازەتىندە «وزەننىڭ ءوز اتاۋى قايتارىلسا» (2010 جىلعى 27 مامىر), «ۋتۆانىڭ ءتول اتاۋى شىڭعىرلاۋ نەمەسە ارداگەرلەر ۇسىنىسى نەگە ورىندالمايدى» (2011 جىلعى 17 اقپان) دەگەن تاقىرىپتارمەن ماقالالار جاريالاندى. وتكەن جىلى مامىر ايىندا باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ جەكە قابىلداۋىندا دا بولدىق, – دەيدى قۋانىشقالي قابدوش ۇلى اقساقال.
بۇگىندە جاسى 82-دەن اسقان قاريانىڭ بۇلايشا مازاسىزدانۋىندا ءمان بار. ويتكەنى وسىدان 16 جىل بۇرىن وسى ءىستى بىرگە باستاعان ارداگەرلەردىڭ كوبى بۇگىندە ومىردەن ءوتىپ كەتتى. جاسى ۇلعايعان سايىن «اپىرماي, ايداي انىق كورىنىپ تۇرعان اقيقاتتى قالپىنا كەلتىرە الماي قالامىن با؟» دەگەن ۋايىم دا كۇشەيگەن.
قۋانىشقالي اعايدىڭ قايراتىنا تاڭعالاسىز. شىڭعىرلاۋ وزەنى ەكى اۋدانعا ورتاق دەدىك قوي. بيىل جازدا اقساي قالاسىنداعى جاستاردىڭ «تۋعان جەرگە تاعزىم» كلۋبىنىڭ مۇشەلەرىن باستاپ, شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ باستاۋ بۇلاعىن كورىپ قايتىپتى. ودان كەيىن ءبورلى اۋدانىنىڭ جاڭادان كەلگەن اكىمى سانجار اليەۆتىڭ قابىلداۋىنا ءبىر توپ ارداگەرمەن بىرگە كىرىپ, شىڭعىرلاۋ وزەنىنىڭ تاريحي اتاۋىن قايتارۋ جايلى تاعى ايتىپ شىققان. جاقىندا اعامىز ورال قالاسىنا, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى ءتىلشىسىنىڭ قوسىنىنا باس سۇقتى.
– اينالايىن, ەكى اۋدان تۇرعىندارىن سەرگەلدەڭگە سالعان اقيقات اقىرى انىقتالدى. ءبىر كەزدە وتارلاۋ نەمەسە ورىستانۋ كەزىندە كەتكەن قاتەلىك ارادا جارتى عاسىردان كەيىن تۇزەتىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ «ۇلتتىق كارتوگرافيالىق-گەودەزيالىق قورى» رمقك مەن گەوگرافيا ينستيتۋتى بىرىگىپ شىعارعان ورىسشا جانە قازاقشا 32 تومدىقتىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا ارنالعان 12 تومدىعىندا «ۋتۆا» وزەنى «شىڭعىرلاۋ» وزەنى دەگەن اتاۋمەن تۇزەتىلىپ كورسەتىلگەن» دەگەن جاۋاپ حات كەلدى. حالىق ءۇشىن, ەل ءۇشىن كەرەك ۇلتتىق ورتاق ماسەلەنى شەشۋگە كومەكتەسكەن رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ۇجىمىنا, وسى ىسكە اتسالىسقان وزگە دە ۇيىمدار مەن ازاماتتارعا اۋدان تۇرعىندارى جانە ءوزىمنىڭ اتىمنان راحمەتىمدى ايتايىن دەپ كەلدىم. ءبورلى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الپامىس كوشكىنباەۆ وزەن بويىندا «ۋتۆا» بولىپ جازۋلى تۇرعان بەلگىلەردى «شىڭعىرلاۋ» اتاۋىنا وزگەرتۋگە ۋادەسىن بەردى. ءسويتىپ موينىمنان ۇلكەن جۇك ءتۇستى, – دەيدى قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى, تىل جانە ەڭبەك ارداگەرى قۋانىشقالي عۇسمانوۆ.
اقساقالدىڭ اقجۇرەك قۋانىشىن وقىرماندارىمىزعا جەتكىزۋگە ءبىز دە اسىقتىق.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى