ەكونوميكالىق ارىپتەستىك ارتادى

فورۋمدا ءسوز العان باقىت­جان ساعىنتاەۆ ەستونيا رەس­پۋب­ليكاسى قازاقستاننىڭ سولتۇس­تىك ەۋروپاداعى ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەس­تي­تسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى.  − ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا الەۋەتىمىز زور ەكەنىنە سەنىمدىمىن. بۇگىن ەكىجاقتى كەزدەسۋدە تران­زيتتىك كولىك, ەكولوگيالىق جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى سالاسىندا, سونىمەن قاتار ەس­تونيا «تسيفرلى» كوشباسشى رەتىندە تانىلعان اقپاراتتىق تەح­نولوگيالار سالاسىندا ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى ءسوز قوزعادىق, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.  ب. ساعىنتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, جاقىندا جاريالانعان دۇنيە­جۇ­زىلىك بانك «Doing Business-2019» رەيتينگىندە قازاقستان العاش رەت ۇزدىك 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىردى.  − ەلىمىز بىردەن 8 ساتىعا كوتە­رىلىپ, 28-ورىندا تۇرمىز. بۇل تاۋەل­سىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىز. ال ەستونيانىڭ 16-ورىندا ەكەنىن بىلەمىز. ماقساتىمىز – كەلەسى جىلى ودان دا جوعارى كوتەرىلۋ. قازاقستانعا «Doing Business»-تە باسىمدىق بەرگەن ينديكاتورلاردىڭ ءبىرى حالىقارالىق ساۋدا بولاتىن. باستاپقى حالىقارالىق ساۋدانى تەڭىز پورتىنان قانشالىقتى الىس ەكەنىنە قاراپ قاراستىراتىن. ارينە ءبىز تەڭىزگە شىعاتىن جولى جوق ەلمىز. بىراق قازىر ەسەپتەۋ ءادىسى وزگەردى. ەندى تاۋارلاردىڭ شەك­ارادان قانشالىقتى تەز شىعۋىنا قارايدى. بۇل جەردە كوپ جۇمىس اتقاردىق. ەلىمىزدە حالىقارالىق ساۋدا باعىتىنداعى ءتيىستى زاڭنامالىق قۇجات قابىلداندى. قىتايمەن شەكارادا «استانا-1» قۇجاتى جىبەرىلدى. ەلەكتروندى ەسەپشوتتار قازىر ەلەكتروندى تۇردە راسىمدەلەدى. بۇگىندە جۇكتىڭ 80%-ى «جاسىل ءدالىز» بويىنشا قازاقستان مەن قىتاي شەكاراسىنان وتەدى, – دەدى قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترى.  ال ەستونيا پرەمەر-ءمينيسترى ەكى ەل اراسىنداعى ماڭىزدى سالالارعا توقتالىپ ءوتتى.  − ءبىز قازاقستان مەن ەستونيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى, سونىمەن قاتار تسيفرلاندىرۋ, ءبىلىم بەرۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تالقىلادىق. ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسى دا نازاردان تىس قالعان جوق. قازاقستاننىڭ 18 ملن حالقى, مۇناي جانە ماڭىزدى ساۋدا بايلانىسى بار. ال ەستونيادا 1,3 ملن تۇرعىن بار. الىپ ورمان مەن حايتەك باعىتىمىز مىقتى. دەگەنمەن اتالعان ايىرماشىلىقتارعا قاراماستان, ەكى ەل اراسىندا ءىت, ترانسپورت, لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ەكولوگيالىق تەحنولوگيالار مەن قالدىقتاردى باسقارۋدا ىنتىماقتاستىعىمىز بار. بۇل ءتىزىمدى بولاشاقتا ۇلعايتامىز دەگەن ويدامىن, – دەدى يۋ.راتاس. قازاقستان مەن ەستونيا ءوزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانداندىرۋعا نيەتتى. سونداي-اق ترانزيتتىك جانە كولىك سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىقتى, ەكولو­گيالىق جانە ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن, سۋ ۇنەمدەۋدى, ءىت-تەحنولوگيالاردى دامىتۋدا ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل سالالار بو­يىنشا ەستونيا ەۋروپالىق وداق­تا وزگەلەردەن وق بويى وزىق تۇر. ءىس-شارا بارىسىندا «Kazakh­Invest» اق وكىلدەرى قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن ۇسىن­سا, ءوز كەزەگىندە «Enterprise Estonia» ينۆەستيتسيالىق اگەنتتىگى ەستونيالىق جوبالارمەن تانىس­تىردى. سونىمەن قاتار ەكى ەل اراسىنداعى بيزنەس سەرىكتەستىك ماسەلەلەرى, اسىرەسە تسيفرلاندىرۋ سالاسى كەڭىنەن تالقىلاندى.

ەركەجان ايتقازى, «ەگەمەن قازاقستان