انانىڭ الدىندا تۇر بابا بەسىك

تۋعان جەر مارتەبەسىنىڭ بيىكتەپ, اتاق-داڭقىنىڭ كەڭ جايىلۋى – ءاربىر ازامات ءۇشىن زور باقىت, ۇلكەن قۋانىش. ال جەكە باستىڭ شات-شادىمان ءومىر ءسۇرىپ, بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەرگە جەتۋى – سول زور باقىتتىڭ كىشكەنتاي ءبىر بولشەگى عانا.

مەنىڭ تۋعان جەرىم – شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تارباعاتاي اۋدانىنداعى اقسۋات اۋىلى. وسى ءبىر التىن ايماقتىڭ اۋاسى – مەنىڭ جانىمنىڭ داۋاسى, سۋىنىڭ تامشىسى – ارىمنىڭ جارشىسى.

قازىر سوناۋ توقسانىنشى جىلدارداعى وتپەلى كەزەڭدەگى كەيىسكە تولى كەسكىنىن كوز الدىما ەلەستەتە وتىرىپ, تۋعان جەرىمنىڭ بۇگىنگى بەينەسىنە جان تولقىنىسىمەن سۇيسىنە قارايمىن. ءار تاسىنا ءتاۋ ەتىپ تۇرىپ, «قۇداي كوپسىنبەسىن!» دەپ تاۋبە ەتەمىن. ارينە وعان سەبەپ – كەيىنگى ۋاقىتتا تارباعاتاي اۋدا­نىنىڭ جالپاق قازاقستانعا جار سالىپ, سان ءتۇرلى سالاۋاتتى ءىس-شارالارىمەن, سالتاناتتى ما­دەني, سپورتتىق ءىرى-ءىرى باس قوسۋلارىمەن بۇكىل ەلدىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعاندىعى بولار.

تارباعاتاي اۋدانىنىڭ ورتالىعى – اقسۋات اۋىلىنىڭ تەز ارادا-اق كوركەيىپ كەتكەنىنە ءبارىمىز تاڭبىز. «ادام تانىماستاي وزگەرۋ» دەگەن – وسى. 

قازىر بۇكىل ەلدىڭ العىسى مەن اق تىلەۋىنە بولەنىپ وتىرعان اۋدان اكىمى دىلدابەك وراز­باەۆتىڭ ۇشقىر ويى مەن ۇتقىر ارە­كەتتەرىنە باسقا جەرلەستەر سياقتى مەن دە ءدان ريزامىن. ارينە بۇل جولى ونىڭ بىتىرگەن, تىڭدىرعان ىستەرىن تىزبەلەپ وتىرۋدى ماقسات ەتكەن جوق­پىن. ايتارىم – ءبىر-اق نارسە. 

دىلدابەك ورازباەۆ اۋدان اكىمى بولىپ كەلگەننەن كەيىن ساياباقتاردى وڭدەتىپ, جون­دەتىپ, ونىڭ بىرىنە ۇلى ابايدىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەرىن ورناتتىردى. مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, ەكىنشى ساياباققا بۇكىل ەلدىڭ اناسى – اتاقتى مۇرىن انانىڭ ەسكەرتكىشىن تۇرعىزدى. مىنە, مەنىڭ ايتپاعىم وسى ءبىر انانىڭ الىپ ءمۇسىنى جانە ونىڭ الدىنا قويىلعان بابا بەسىك تۋرالى ەدى.

مۇرىن انا – التى الاشقا بەلگىلى, اتى اڭىزعا اينالعان اۋليە انالاردىڭ ءبىرى. ول ءۇيسىننىڭ ۇلى ءبيى بولعان بايدىبەك قاراشا ۇلىنىڭ ءۇشىنشى ايەلى دومالاق انادان تۋعان جۇزەي قىز. (كەيدە دۇزەي دەپ اتالادى. بۇل دىبىستىڭ تاريحي وزگەرىلىمىنە بايلانىس­تى. مىسالى, ء«جۇز» دەگەندى ء«دۇز» دەپ دىبىس­تاۋ وسى كۇنگە دەيىن بار). جۇزەيدىڭ اناسىنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى نۇريلانىڭ اۋليەلىكپەن اتاعى شىعىپ, دومالاق انا دەگەن ەسىممەن اتالىپ كەتكەن. جۇزەي قىز نايماننىڭ اتاقتى باتىرى جانە ءبيى بولعان بايىستىڭ ۇلى سارىمىرزاعا ۇزاتىلىپ, كەلىن بولىپ تۇسە سالىسىمەن-اق زور پاراسات يەسى ەكەندىگىن تۇتاس ەل مويىنداعان. سارىمىرزا سۇيىكتى جارىن ەركەلەتىپ, مۇرىن دەپ اتاپ, سودان جۇزەي قىز مۇرىن بايبىشە اتالىپ كەتىپتى. مەن وسى مۇرىن انامىز تۋرالى «مۇرىن انا – جۇزەي قىز» دەگەن تاريحي داستان جازىپ, ول جاريالانعان بولاتىن («ەگەمەن قازاقستان» 2018 ج. 12 ناۋرىز. №48).

قازىرگى تارباعاتاي اۋدانىنىڭ تەڭ جارىمىنان ارتىعى – وسى مۇرىن انانىڭ ۇرپاقتارى. ولار وزدەرىن «مۇرىنبىز» دەيدى. ونىڭ سەبەبى – سارىمىرزا بابامىز جەر ورتاسى جاسقا جەتپەي جاۋ وعىنان ءولىپ بارا جاتقان كەزدە, «مەنىڭ اۋلەتىم مۇرىن اتانسىن» دەپ اماناتتاپ كەتكەن ەكەن.

مىنە, وسى مۇرىن انامىزعا وسىدان ەكى جىلداي بۇرىن تۇرعىزىلعان ەسكەرتكىشىنىڭ الدىنا تاياۋدا عانا بەسىكتىڭ بەينەسى قويىلدى. وسى ءبىر جاڭالىق ەل مەن جۇرتتىڭ ويىنان شىعىپ, شات-شادىمان بولعانى راس. بۇل – اۋدان اكىمى دىلدابەك ورازباەۆتىڭ ءوزى ويلاپ تاپقان كورەگەندىك جانە كوركەمدىك ءبىر تابىسى دەپ بىلەمىز.

ابۋباكىر قايران,

اقىن, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ 

لاۋرەاتى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, 

تارباعاتاي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى