تۇرعىندار تىلەگى جەردە قالماۋى ءتيىس

اعىلشىن ءتىلى اۋىل ارالاپ كەتتى

«جاس وتان» جاستار قاناتى مەن «بولاشاق» قاۋىمداستىعى بىرىگىپ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان «English for Jastar» الەۋمەتتىك-اعارتۋ­شىلىق جوباسىنا قاراعان­دى وبلىسى دا بەلسەنە قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى. 

بۇگىندە ءوڭىردىڭ التى اۋىل­دىق مەكتەبىندە 12 ەرىكتى اعىل­شىن ءتىلىن ۇيرەتە باستادى. ولار­­دىڭ ىشىندەگى ەكەۋى اقش-تان كەلگەن, وسى ءتىلدىڭ ۋىزىنا قانىپ وسكەن جاس ماماندار. گار­ۆاردتىق كەننەت پالمەر وسا­كاروۆ اۋدانىنداعى بالالاردى وقىتىپ جاتسا, نيۋ-يورك تۇرعىنى ميريام گرينفيلد نۇرا اۋدانىنداعى بالالارعا اعىل­شىن ءتىلىنىڭ ءالىپبيىن ۇيرە­تىپ ءجۇر. ال قالعان 10 ەرىكتى قا­­را­عاندىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ۇزدىك ستۋدەنتتەر اراسىنان ىرىكتەلىپ الىنعان.

جوبا جوسپارىنا ساي, ەكى اي ىشىندە اۋىلدىق جەردىڭ 500-دەن استام بالاسى مەن ۇستازى كۇن سايىن سويلەسۋ كلۋبتارىندا تىل­دىك تاجىريبەدەن ءوتۋى ءتيىس.

ايتا كەتەرلىگى, اۋىل بالالارى بۇرىن-سوڭدى اعىلشىن ءتىلى يە­گەر­لەرىنەن تىكەلەي ءدارىس الىپ كور­گەن ەمەس. جوبا وسىنىسىمەن قى­زىقتى ءھام ناتيجەلى بولماق.

جوباعا وبلىس باسشىلىعى دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. مى­سالى, «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ تاياۋدا وتكەن ەسەپتىك-سايلاۋ كونفەرەنتسياسى بارىسىندا وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ بۇل تۋراسىندا بىلاي دەدى:

– بىزگە اعىلشىن ءتىلدى سايتتاردان وزدەرىنە قاجەتتى اقپاراتتى, ءوز بەتىنشە ونىمدەرىن وتكىزە الاتىن نارىقتى ىزدەپ تابا الاتىن, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزەتىن, الەمدى شارلايتىن اقىلدى, العا جىلجىعان ارگاريلەر كەرەك.

وبلىس باسشىسى اتالعان جوبا ءبىر رەتتىك قانا بولىپ قالماي, الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاپسا دەگەن تىلەك ءبىلدىردى.

ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ماڭىز­دى شاراعا وتاندىق جانە حالىق­ارالىق ءىرى ۇيىمدار سەرىكتەس بولىپ وتىر. ۇيىمداستىرۋشىلار اعىل­شىن ءتىلىن وقىتاتىن ەرىك­تىلەردى ۋاقىتشا جاتىن ورىنمەن, تاماقپەن جانە باسقا دا قاجەت­تىلىكتەرمەن تولىقتاي قام­تاما­سىز ەتكەن. 

قۇلاقتى جارعان جارناماعا تىيىم بار ما؟

كەنشىلەر استاناسىنداعى ادام كوپ جيىلاتىن ايالدامالارداعى قۇلاقتىڭ جارعاعىن جاراتىن دىبىستىق جارنامادان جۇرت اب­دەن مەزى بولعان. قالا تۇرعىن­دا­­رىنىڭ وسى جايتتى ايتىپ, شاعىم­دانعانىنان ازىرگە ناتيجە شىعار ەمەس. 

بۇل ماسەلەنىڭ ۋشىققانى سونشا, تاياۋدا وبلىس اكىمدىگىندە وت­كەن اپپاراتتىق جينالىستا ءوڭىر باسشىسى ەرلان قوشانوۆ­تىڭ وزىنە قالا كوشەلەرىندەگى دىبىستىق جارنامالاردى تار­تىپكە كەلتىرۋ جانە كوشەدەگى رەتسىز ساۋدا تۋرالى ماسەلەنى قوزعاۋىنا تۋرا كەلدى. تالقىلاۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ قالا تۇرعىندا­رىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا جەتكى­لىكتى دەڭگەيدە كوڭىل اۋدارمايتىنىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. جۇرت شاعىمدى قارشا بوراتادى, ال قالاعا جاۋاپتى شەنەۋنىكتەر ونى جۇرە تىڭدايتىن سياقتى. اي­تەۋىر, ماسەلەنى شەشۋگە كەلگەندە ق ۇلىقسىز...

ءبىر عانا مىسال, وبلىس اكىمىنىڭ بلوگىنا قاراعاندى قالاسىنداعى پريشاحتينسك ەلدى مەكەنىنىڭ زەلينسكي كوشەسىندەگى رەتسىز ساۋ­داعا قاتىستى تۇرعىنداردان 17 شاعىم كەلىپ تۇسكەن ەكەن. بىراق سەلت ەتكەن ءبىر دە ءبىر اكىم بولماپتى. قالا اكىمى نۇرلان اۋ­باكىروۆ سۇراقتىڭ تۇسىنىكتى ەكەن­دىگىن ايتقانىمەن, ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى بۇگىنگە دەيىن تارقاتىلماي كەلەدى. 

 – ەگەر سۇراق تۇسىنىكتى بولسا, وندا تارتىپكە كەلتىرىڭىزدەر, – دەپ قاتاڭ ەسكەرتتى ە.قوشانوۆ.  جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وبلىس ورتالىعىنداعى قوردالان­عان ماسەلەنىڭ ءبىرى – دىبىستىق جارناما. قالا باسشىلىعى وسى ماسەلە قوزعالسا بولدى, زاڭ­­­نا­مالىق تۇرعىداعى قۇقىقتىق ول­قىلىقتارعا سىلتەپ, ءوز باستارىن اراشالاپ الۋعا تىرىسادى. ياعني, ولاردىڭ ايتۋىنشا اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرىنە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت. سونان سوڭ ولار بۇل جاعدايعا قوعامدىق دەنساۋلىق قورعاۋ باسقارماسى سايكەسىنشە ولشەمدەر جاساپ, ىقپال ەتە الاتىنىن العا تارتتى.

البەتتە, مۇنداي جاۋاپ وبلىس اكىمىن قاناعاتتاندىرمادى. 

– وسىدان ءبىر ايدان استام ۋاقىت بۇرىن سىزدەر بىزگە دەتسي­بەلدەردى ولشەيمىز دەپ ۋادە بەرگەن بولاتىنسىزدار. دىبىستىق جارناما ادامدارعا كەدەرگى جا­­ساپ جاتىر. ناتيجەلى شارالار قولدانۋعا بولماس پا­ ەدى؟ ول نەبارى 5-6 نۇكتە ەمەس­ پە؟ سىز­دەر ونىڭ يەلەرىن بى­لە­سىز­­دەر. شاقىرىڭىزدار, اڭگى­مە­لەسىڭىزدەر, بۇل ماسەلەنى سو­ڭىنا دەيىن شەشىڭىزدەر, – دەگەن ە.قوشانوۆ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەر الدىنا قاتاڭ تالاپ قويىپ, ناقتى تاپسىرما بەردى. جاۋاپتى لاۋازىمدى تۇلعا­لاردىڭ وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋعا اسىقپاعاندارىنا قاراعاندا, دىبىستىق جارناما دەگەنىڭىز اۋادان اقشانى قارشا جاۋدىراتىن بيزنەس كوزى سياقتى. دەگەنمەن, جۇرتتىڭ جۇيكەسىمەن ويناۋعا بولمايدى. كوشەنى ازان-قازان قىلىپ, داۋىسى ءبىر سەم­بەيتىن دىبىستىق جارناماعا دا تىيىم سالىنار كۇن جاقىن دەگەنگە سەنگىمىز كەلەدى.

جۇيتكىگەننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ...

جاقىندا وبلىس اكىمدىگىندە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسى بولدى. وعان وبلىستىڭ پروكۋراتۋرا, ۇقك دەپارتامەنتى, ىشكى ىس­تەر دەپارتامەنتى, جەرگىلىكتى پو­ليتسيا قىزمەتىنىڭ جانە قا­لا باسشىلىعىنىڭ وكىلدەرى قا­تىستى.

سول جيىندا جولداعى اپاتتىق جاعدايلار تۋرالى ەسەپ بەرگەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءىىد جپق باستىعىنىڭ ورىنباسارى ولجاس ارىنوۆتىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, بيىل وڭىردە 730 جول اپاتى ورىن العان ەكەن. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 797 بولعان. سوڭعى بەس جىلدىڭ جالپى ستاتيستيكاسىن الار بولساق, جول بويىنداعى قايعىلى وقيعالار سانى ازايىپ كەلە جاتقان كورىنەدى.

– ءاربىر ءۇشىنشى جول اپاتى جىلدامدىقتى شامادان تىس­ اسىرۋمەن بايلانىستى بولادى. ال ءاربىر توعىزىنشى اپات جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتەتىن اۋماقتاردا ەرەجە بۇزۋ جانە قار­سى جولاققا شىعىپ كەتۋمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا جول اپاتتارىنىڭ 80%-ى جۇرگىزۋشىلەردىڭ كىناسىنەن ورىن الادى, – دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس ارىنوۆ. 

ىشكى ىستەر ورگانىنىڭ وكىلى, سونىمەن قاتار, جولداعى اپات سانىن تومەندەتۋگە سەپتىگىن تي­گىزەتىن بىرقاتار ۇسىنىستاردى اتادى. مىسالى, كۇرە جولداردا قاراما-قارسى جولاقتاردى ءبولىپ تۇراتىن بوگەتتەر ورناتۋ, جارىق شاعىلىساتىن بەلگىلەر قويۋ اپات­تىڭ الدىن الۋعا كوپ كومەگىن تي­گىزەدى ەكەن. سونداي-اق جولدىڭ تىك ورلەۋ تۇستارىندا بەتپە-بەت قاقتىعىستاردى بولدىرماۋ ءۇشىن پوليتسەيلەر «قوسىمشا ارنايى جولاقتار» سالۋدى ۇسىنىپ وتىر. ولار باياۋ جۇرەتىن ۇلكەن جۇك كولىكتەرىنە ارنالادى. 

ارينە مۇنىڭ بارىنە دە قو­ماقتى قارجى كەرەك. ايتسە دە ادام ومىرىنەن قىمبات ەش­تە­ڭە جوق. پوليتسيا وكىلىنىڭ ايت­­قان ۇسىنىستارى جولداعى قاۋىپ­سىزدىكتى كۇشەيتەر بولسا, ودان ايانار نەسى بار؟ دەگەنمەن, ماسەلەنىڭ شەشىمى مۇنىمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. جۇيت­كىگەننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ, الدى-ارتىنا قا­راماي زىمىرايتىندار اينالاسىنا زاردابىن تيگىزبەس ءۇشىن كۇرە جولدىڭ بويىندا تەمىردەي ءتارتىپ بولۋى كەرەك.

كەمشىلىكتەر تۇزەلسىن دەگەن تالاپ قويىلدى, سايكەسىنشە جاۋاپ سوعان ساي بولسا, قانى؟

قايرات ءابىلدا,

«ەگەمەن قازاقستان»

قاراعاندى