قازاقتىڭ قادىرلى قاسيەتىن اسپەتتەۋ ىسىندە قولى تازا, جانى جومارت تۇلپار تەكتى ۇلت جاناشىرى قاي داۋىردە دە حالقىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن. بۇل ارقاۋىن ۇزبەي جالعاسىپ وتىرعان. سولاردىڭ ىشىندە ىرىلىگىمەن كورىنگەندەر ەل تاريحىندا ەشقاشان ەلەۋسىز قالعان ەمەس. ءيا, الەكساندر پۋشكين زامانىندا ونى ون وراپ الام دەگەندەر از بولماعان كورىنەدى. بىراق تاريح تارازىسى اسىل مەن جاسىقتى تەڭشەپ تەلقوڭىرىن تەپسەڭ ەمەس, شىڭعا شىعارعان. سول شىڭنان ءبىر مىسقال دا تۇسىرمەۋگە انت بايلاسقان.
شىن انت – اقيقات. اقيقاتتان نادان بولماسا, ادام اتتامايدى. ارعى جاققا بارماي-اق وتكەن عاسىر مەن ءوزىمىز كۇن كەشىپ جاتقان وسى عاسىردا الگى ۇلت اقيقاتىنا ءوز ۇلەسىن قوسقان ساناۋلى ساڭلاقتاردى ويعا تۇسىرسەك, الاش ارىستارىنىڭ ۇلگىسىن بويىنا سىڭىرگەن, حالقىن قادىرلەي العان: «...قازاق ەلى ۇيىمشىل, ەرى جاۋىنگەر, ءبيى ءادىل, نامىسقور, ادامى ءارى ءبىتىمدى, قايراتتى... بولعان ەكەن», دەيتىن مۇحتار اۋەزوۆ پەن «ۇلت بوستان بولمايىنشا ادام بوستان بولا المايدى», دەپ باستاپ, ۇلت نە ىستەۋى ءتيىس دەگەن سۇبەلى سۇراققا: ء«وز تاعدىرىمىزعا ءوزىمىز جاۋاپكەر, ءوز تىزگىنىمىزگە ءوزىمىز يە كەزەڭدە كەشەگى كوپ قىلىق, كوپ قۇلىقتان ۋاقتىلى بەزىنە بىلسەك, ۋاقتىلى ەسەيىپ الماساق, تاريح ءبىر قايتارىپ اپەرگەن ەسەمىزدەن قايتا ايىرىلىپ قالساق, ونىڭ وكىنىشىنەن ءومىر-باقي ارىلا الماقشى ەمەسپىز», دەپ ەرتەڭىمىزگە بەت العاندا شالىس قاداممەن شاتىسپاۋعا ويلى كوزىن تىككەن ءابىش كەكىلباەۆ – ۇلت قاراۋىلىنا اينالعان تۇلعالار.
قازىر تۇلعا كوپ. تۇلعا مەن تۇعىردى اجىراتاتىن دا – تاريح.
«...ەرەن اقىلدى, تۋاسى شەشەن, ويشىل, ناعىز اقىن, حاس جازۋشى, ازامات, قايراتكەر... رۋحى شاربولاتتاي, ازاماتتىعى اسقاق ءابىش كەكىلباي ۇلى... ويىن كوكىرەكتەن شىققان سوزبەن كومكەرگەندە ونىڭ داۋىسى كوككە جەتكەندەي كوپشىلىك قاۋىمدى باۋراپ الادى», دەپ «قازاقتىڭ شەرحانى» ء(ابىشتىڭ ءوز ءسوزى) شەر-اعاڭ, شەرحان مۇرتازا ايتقانداي, جەر باسىپ جۇرگەندە اقىل-پاراساتىمەن ايبىنى اسىپ, كىمدى دە بولسا مىسى باسىپ تۇراتىن ازامات, دارابوز دارا ومىردەن وزعان سوڭ دا ولشەۋسىز ونەگەسىمەن – ەكىنشى ءومىرىن كوپ ۇزاماي باستاپ كەتتى. ءابىش الەمى – قازاق الەمىنىڭ ءبىر ماۋەلى بايتەرەگىنە اينالدى. سان قىرى سارالانىپ, كەمەل كەلبەتى دارالانۋ ۇستىندە. بۇلاق سۋىنداي تۇنىق زەردەلى ءسوزى سانالىعا ساۋلە ءتۇسىرىپ, ءتۇسىنىپ, تۇيسىنە الاتىنداردى ويلاندىرىپ-اق تاستادى.
ءابىش الەمى, ياعني, كەمەل قالامگەردىڭ كەلبەتىن شىعارمالارى ارقىلى كەلىستىرىپ اشقان ء«ابىش كەكىلباەۆ ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» ءبىرىنشى تومى تاياۋدا قولعا ءتيدى. الماتىداعى «ارىس» باسپاسىنان جارىق كورگەن بۇل ىرگەلى ەڭبەك كەمەڭگەر شىعارماشىلىعىنا ارنالىپتى. وسى كۇندەرى ەنتسيكلوپەديا شىعارۋ ءۇردىسى ورىستەپ تۇر. بىراق ءبارى بىردەي تالاپقا ساي, تاپ-تۇيناقتاي دەسەك, اسىرىپ ايتقاندىق بولار. كوبىندەگى ولقىلىق شىعىپتى, شىعارىپتى دەگەنگە بوي الدىرۋ جولىنداعى اسىعىستىقتان, تەرەڭ بارلاماۋدان بولىپ جاتقان سەكىلدى.
بولمىسى بولەك كلاسسيك شىعارمالارىنا ارنالعان كولەمدى دۇنيەنى جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە جۇمىسشى توبى كوپ ىزدەنگەنى, جاقسى ۇلگىلەردى الۋعا تالپىنعانى بىردەن بايقالادى. جاۋاپتى ءىستى تالعاممەن قولعا العاندا ءار تۋىندىنىڭ تۇپكى يدەياسىن ايتۋدا از سوزبەن كوپ ماعىنانى ءبىلدىرۋدى باستى نىسانعا العان. ونى «وقىرمانعا ارناۋ سوزدە» باسىلىمنىڭ جاۋاپتى رەداكتورى عاريفوللا انەس ادەمى بايانداعان ەكەن. ول زاماناۋي ەنتسيكلوپەديا شىعارۋ ىسىندە ءبىراز قۇندىلىقتاردى ساراپتاۋدان وتكىزىپ, سونىڭ ىشىندە «دوستوەۆسكي» ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ جەلىسىنە كوڭىل اۋدارعانىن العا تارتادى. تۇلعالىق ەنتسيكلوپەديانىڭ العاشقى ەكى كىتابى تۋرالى وي قوزعاعاندا ءبىرىنشىسى – «شىعارماشىلىعى» دەپ اتالىپ, وعان كەلەر الدىندا تاجىريبە-بايقاۋ رەتىندە ء«سوز» جيناعى, ال ەكىنشى كىتابى – ء«ومىرى مەن ورتاسى» ونىڭ ىقشامدالعان نۇسقاسى جۇرتقا ۇسىنىلعان ەكەن. بۇعان قاراعاندا, شىعارۋشىلار ۇجىمدىق ەڭبەككە ۇلكەن ازىرلىكپەن كەلگەنى تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنىپ تۇر. وسى جوبانىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە ۇيىتقى بولعان ازاماتتار قاتارىندا جازۋشى-جۋرناليستەر ءا.سپان مەن ل.سادۋاقاسوۆ, «ارىس» قورىنىڭ جۇمىسشى توبى (جەتەكشىسى ت.الپىسباەۆ), سول سەكىلدى ءسوز زەرگەرىنىڭ جارى كلارا جۇمابايقىزى دا كوپ ۇلەس قوسقانىن, قارجىلىق جاعىنان كومەك كورسەتكەن ماڭعىستاۋ وبلىستىق اكىمدىگى ەكەنىن جوبا جەتەكشىسى ەسكە سالا كەتىپتى.
سونىمەن قازاقتىڭ ءبىر وڭىرىندە ماڭدايى كەرە قارىس ۇل بولىپ ومىرگە كەلىپ, ۇلت ۇلىنا, جۇرت كىسىسىنە, بۇگىنگى سوزبەن ايتساق, فەنومەن دارەجەسىنە كوتەرىلگەن مىرزاعاڭ (مىرزاتاي جولداسبەكوۆ) اۋليەلەر قاتارىنا قوسقان ء«ابىش كەكىلباەۆ ەنتسيكلوپەدياسى» وزىندىك ورنەگىمەن كىمنىڭ دە بولسا ءىلتيپاتىنا بولەنەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
ول قانداي ورنەك دەگەنگە كەلەر بولساق, جازۋشى شىعارماشىلىعى جانر بويىنشا جەتى تاراۋعا, ناقتىلاي تۇسسەك: پوەزيا, پروزا, دراماتۋرگيا, اۋدارمالار, تاريحي-تانىمدىق تۋىندىلار, ساپارنامالار, ماقالالار بويىنشا جۇيەلەنگەن. ماسەلەن, «ولەڭ ءسوزدىڭ – پاتشاسى...» دەپ اباي ۇعىمىمەن اشىلعان پوەزيا بولىمىندە ولەڭ جانرى, الەمدىك جانە قازاق پوەزياسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىنان شاعىن دا بولسا شالىمدى ماعلۇماتتار بەرىلىپ, ايتۋلى ءسوز ۇستالارىنىڭ, سونىمەن بىرگە بۇگىنگى جاس تولقىننىڭ اياق الىسى ايتىلىپ, ء ابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «التىن شۋاق» (1962), «دۇنيە عاپىل» اتتى ەكى كىتابىنداعى 147 ولەڭى مەن 2 پوەماسى, گ.گەينەدەن, م.لەرمونتوۆتان, ر.عامزاتوۆتان, و.سۇلەيمەنوۆتەن, ە.كاپيەۆتەن, تاعى باسقالاردان اۋدارعان دۇنيەلەر الفاۆيتتىك رەتپەن سارالانىپتى.
ءبىر دايەك كەلتىرسەك, «ابايلا, باۋىرىم, ابايلا» دەگەن العاشقى ولەڭنىڭ قاشان جازىلعانى, قايدا جاريالانعانى العا تارتىلىپ, ونداعى فيلوسوفيالىق تەرەڭدىك پەن مەتافورالىق ورنەكتەر دە ەسكەرىلىپتى. مۇنداي تالداۋ ءتاسىلى بارلىق ولەڭگە ءتان دەۋگە بولادى. ولەڭدەردەگى كەيبىر ۇعىمداردا كەزدەسەتىن ادام اتتارىنا, جەكە سوزدەرگە دە تۇسىنىك بەرىپ وتىرۋدى ادەمى ۇيلەستىرگەن. ايتالىق, 1998 جىلى جازىلعان «شيمۇرىن» اتتى ولەڭنەن «قويسايشى تاعدىر بۇيرىعىن, جەڭگەتاي بولعان شيمۇرىن, ات ءدۇبىرىن ەستىپ, زىتىپ بەرگەن سور جاققا, شولتاڭداتىپ قۇيرىعىن. ءاي, جەكسۇرىن شيمۇرىن», دەگەن جولداردى مىسالعا كەلتىرىپ شيمۇرىن سوزىنە تۇسىنىك بەرە كەتىپتى. «شيمۇرىن – ادامدى ءجۇرىپ كەلە جاتقان جولىنان اداستىرىپ, باتپاققا باتىرىپ ولتىرەتىن شايتاننىڭ ءبىر ءتۇرى» ەكەنىن ايتىپ, وعان قوسا «شيمۇرىن – كۇلدىرىپ ءولتىرۋشى شايتان» دەلىنىپتى. شىنىندا, بۇل قازاق ءتىل بايلىعىنىڭ مول ەكەنىن كورسەتۋمەن بىرگە, تاپ باسىپ تاني الساق كادەلى مۇرا از ەمەستىگىنە, جازۋشىنىڭ ونداي ۇلت تىلىندەگى بايلىقتى قولدانۋ شەبەرلىگىنە توقتالادى. مۇنداي الىمدىلىققا قالاي سۇيسىنبەيسىڭ.
وسى ارادا شەشىمىن ادەمى تاپقان مىنا ءبىر ءتاسىلدى ايتا كەتسەك دەيمىز. ول اقىن-جازۋشىنى, باسقا دا ايتۋلىلاردى كىتاپ ىشىنە تىزە بەرمەۋ جاعى ەدى. تەك كەكىلباەۆ شىعارماشىلىعىندا اتى اتالعانداردى, قالام تەربەگەندەردى, ءوزى اۋدارعان اۆتورلاردى سۋرەتىمەن بىرگە شاعىن دەرەكتەردى قوسىپ وتىرعان. ونداي دەرەكتەر مەن سۋرەتتەردىڭ ءبارى ەنتسيكلوپەديادا ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋمەن كومكەرىلگەن. كلاسسيكتىڭ ءوز سۋرەتتەرىنە دە ورىن مولىنان بەرىلگەن.
پروزا بولىمىنە اڭگىمەلەرى, حيكاياتتارى, روماندارى توپتاستىرىلىپتى. پروزا شەبەرى تۋرالى اڭداتپادا جانر جايلى ءسوز قوزعالىپ, ۇلتتىق پروزاعا بايلام جاسالىپ, قالامگەردىڭ 13 اڭگىمەسى, 10 پوۆەسى, 3 رومانى ءسوز بولادى. ءار شىعارمانىڭ اتىنان كەيىن كەيىپكەرلەر كورسەتىلىپ, ۇزىندىلەر كەلتىرىلىپ وتىرادى. حيكاياتتار مەن روماندارعا كىتاپتان مول ورىن بەرىلىپتى. كەيىپكەرلەردىڭ ءبىتىمى كەڭىنەن قامتىلىپ, وقيعالاردىڭ باستاۋ باسى, شىرقاۋ شەگى, تاريحي وقيعالار, تاريحي تۇلعالار, اڭىز-ءاپسانالار, سول تۋىندىلار تۋرالى جازعان اۆتورلاردىڭ پىكىرلەرى ۇيلەسىمدىلىگىمەن باۋرايدى. تاريحي روماندار تۋرالى تارتىمدى العىسوز ىسپەتتەس جازبادان كەيىن «ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭ», «اڭىزدىڭ اقىرى» ءسوز بولادى. ۇلت رۋحانياتىنا قوسىلعان بۇل ايتۋلى شىعارمالار تۋرالى زامانداستارىنىڭ, ۇلكەن عالىمداردىڭ, ۇزدىك سىنشىلاردىڭ, كەيىنگى تولقىننىڭ پايىمدى وڭ تۇجىرىمدارىنان ۇزىندىلەر ۇسىنىلىپتى. ءار شىعارمانىڭ اتاۋىنا, قۇرىلىمىنا, كوتەرگەن جۇگىنە توقتالىپ, تاريحي كەيىپكەرلەردىڭ دارا سومدالعانىنا جەتە كوڭىل بولىنەدى. تۇعىرى مىقتى تۋىندىلاردان مىسال كەلتىرىپ, اقيقاتقا كوزىڭدى جەتكىزىپ, سۋرەتكەردىڭ وبراز جاساۋداعى شەبەرلىگىنە ءتانتى ەتەدى. شىعارمالاردىڭ كوركەم تىلمەن بەزەندىرىلۋى, زامان ءسوزىن جەتكىزە الۋى: ء«ماتى بي ايتقان تۇلكى داۋرەننىڭ ءبىرجولا ورناعانى عوي. ال سوندا مۇنىڭ الگى تاعدىردىڭ جازۋىنداي بۇركىتتىڭ وزىنە تاپ بەرگەنى نە بولعانى؟.. نە دە بولسا, كەلەشەك كورسەتەر...» دەگەن ءۇش سويلەمنەن كورىنىپ تۇر ەمەس پە؟ تالداۋلاردا استارلاپ ايتقان بايلامدار ارقىلى ورەن جۇيرىكتىڭ ءورىسى كەڭ ەكەنىن سەزدىرەدى.
دراماسىنا كەلگەندە قازاق ءسوز ونەرىندەگى بۇل جانردىڭ كوش باسىندا تۇرعان الىپتاردى اتاپ, ودان كەيىنگى مىقتىلاردى ەسكە ءتۇسىرىپ, «ابىلاي حان» درامالىق داستانىنا ورىن بەرەدى. بۇل درامانىڭ جازىلۋى, تەاتردا قويىلۋى, باستى تۇلعا «قازاقتىڭ قايران دالاسىن جاعاسى جايلاۋ ەل قىلام, قارا سيراق بالاسىن باسقالارمەن تەڭ قىلام», دەگەن ابىلاي حان, ونى ساحنادا سومداعان ونەر ساڭلاعى (ت.جامانقۇلوۆ) تۋرالى مالىمەتتەر العا تارتىلادى.
ال جازۋشى اۋدارعان پەسالار دا ءبىر شوعىر ەكەنى ءمالىم. ولاردىڭ قاتارىندا شەكسپيردىڭ «رومەو مەن دجۋلەتتا», «كورول لير», «كوريولان» گ.يبسەننىڭ «ۇرەي», ا.چەحوۆتىڭ «ۆانيا اعاي», م.كارىمنىڭ «اي تۇتىلعان ءتۇن», وزگە دە تۋىندىلاردى اتاۋعا بولادى. شەشەندىكپەن, شەبەرلىكپەن اۋدارعان روماندار مەن پوۆەستەردىڭ قاتارىندا: گي دە موپاسسان, ل.تولستوي, ش.ايتماتوۆ, ت.ب. جايلى دا مالىمەتتەر جيناقتالىپ بەرىلگەن.
ءابىش كەكىلباەۆ ەڭبەكتەرىنىڭ ىشىندە تاريحىمىزدى تەرەڭنەن قوزعاپ جازعان تاريحي-تانىمدىق تۋىندىلاردىڭ ءجونى بولەك ەكەنى راس. «شەجىرەلەر سىر شەرتسە...» دەگەن اتپەن بەرىلگەن بولىمدە «تالايعى تاراز», «ۇيقىداعى ارۋدىڭ ويانۋى», «شاندوز» اتتى دەرەكتى تاريحي باياندارداعى ماعلۇماتتار وتە ماڭىزدى. «شاندوز» دەگەن ءسوزدى كىتاپ اتى ەتىپ الا وتىرىپ, ونى اينالىمعا ەنگىزگەنى بەلگىلى. ول ءسوزدىڭ تۇپكى ماعىناسىنا كەلسەك, «سۇلۋ, كوركەم جىگىت» دەگەن ۇعىمدى بەرەدى. ول ارقىلى ماحامبەتتىڭ ءتۇر-تۇلعاسىن كوز الدىڭا الىپ كەلەدى. ماڭعىستاۋ, تاراز وڭىرلەرىندەگى كيەلى جەرلەردىڭ ارعى-بەرگى سىلەمدەرىن تاپ باسىپ تاراتا ايتۋ, ونداعى ءتۇرلى اتاۋلاردى جىلىكتەپ بەرۋ زاماناۋي باسىلىمنىڭ جەتىستىگى دەۋىمىز كەرەك.
ىرگەلى ەڭبەكتەگى «ساپارنامالار» بولىمىندە دارا دارىن يەسىنىڭ كوزىمەن كورىپ, قولىمەن ۇستاعان الەم جۇرتتارىنىڭ تىرلىك تىنىسىن ءار قىرىنان ساراپقا سالعان بايلامدارى قاشاندا بايىپتى بولىپ كەلەتىنى انىق. كەشەگى كەڭەس زامانىندا, ودان كەيىن تۋ كوتەرىپ, تاۋەلسىز ەل بولعان تۇستا تورتكۇل دۇنيەگە جازۋشى رەتىندە دە, مەملەكەت قايراتكەرى ساناتىندا دا بارعان ساپارلارىنان جازعان پۋبليتسيستيكاسى ەنتسيكلوپەديادان ەلەۋلى ورىن العان. ازامات قالامگەردىڭ ءار جازباسى وزىندىك وزگەشەلىگىمەن بۇرىن قالاي ەستە قالسا, كىتاپتا دا سونداي اسەرلى بەرىلگەنىن ايتۋعا ءتيىستىمىز. تارلانبوزدىڭ تابانى تيگەن ەلدەردىڭ تاريحى, ۇلى تۇلعالارى, قالاسى مەن دالاسى جايلى دا قىسقا دەرەكتەر تارتىمدى ءارى تاعىلىم الارلىق. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, وقىرمان قالامگەردىڭ ساپارلارىمەن قاتار, «ازات ەلگە اعايىن كوپ» دەپ ءوزى ايتقانداي, وزگە مەملەكەتتەردىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن تيىسىنشە جان-جاقتى بەرگەنىن ەنتسيكلوپەديانى پاراقتاپ وتىرعاندا كوز جەتكىزدىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ساراپتامالىق پۋبليتسيستيكالىق شىعارمالاردىڭ قاشان جازىلىپ, قايدا جاريالانعانى, ايى-كۇنى ءبارى تاسپاداعىداي انىق.
ءابىش كەكىلباەۆ الەمىندە ءتىل مەن وي شەبەرىنىڭ كوسەم سوزدەرى ۇلت تاريحىنا قوسىلعان قازىنا دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. سونىڭ ايعاعى شىعار, 60 جىلدان اسا ۋاقىت بويى تولعاقتى ماسەلەلەردى, ۇلتتىق ۇلگى مەن ۇردىستەردى, ءتىل مەن ءدىلدى, ەلدىك پەن ەرلىكتى, حالىققا قاجەت دۇنيەلەردى, الەمدىك قۇبىلىستاردى قامتىعان, بارىندە كوركەم كەستەلەگەن دۇنيەلەر رۋحاني بايلىعىمىزدىڭ باستاۋ باسىندا تۇرعانداي اسەرگە بولەيدى. مۇنىڭ ءبارى «داۋىرمەن بەتپە-بەت» (1972), «زامانمەن سۇحبات» (1996), «ازاتتىقتىڭ اق تاڭى» (1998), ء«تىل جانە تاۋەلسىزدىك» (2007) كىتاپتارى ارقىلى كورسەتىلگەن. «ويداعىمىز بولدى, ورتامىز تولدى», «ارعا تارتپاي – ارمان تۇل, نامىس قۋماي – ماقسات تۇل» دەپ جىگەرىڭدى جانىپ, قالعىپ كەتكەن جانارىڭدى اشاتىن ءار ماقالا مەن سۇحباتتار الفاۆيتتىك تاسىلمەن جۇيەلەنگەن.
ماقالالارداعى «...ەلەس ەمەسسىڭ, ەستەسىڭ. ...توبامىز تەك تاۋبەمىزدەن ايىرا كورمەسىن!» دەپ ارعى-بەرگى ۇلت جاقسىلارىن اسپەتتەگەن تۇستارى, كەيىپكەرلەرى, سۇحبات العان جۋرناليستەر تۋرالى دەرەكتەر سۋرەتتەرىمەن ورىن العان. ءار زاماننىڭ ء«اپ, بارەكەلدى» دەگىزەتىن تۇستارىنان قىسقا ۇزىندىلەر بەرىپ وتىرۋ دا زەيىن-زەردەڭە ءىز تاستايدى.
جالپى, ءابىش كەكىلباەۆ ماقالالارى جايلى ءبولىمدى وقىپ شىققاندا – ءبارى دە كوركەم دۇنيە قاتارىندا ەكەنىنە ەش ءشۇبا كەلتىرمەيسىز.
ءوز وتانىمىزدا, الەم ەلدەرىندە جارىق كورگەن كىتاپتارى سۋرەتتەرىمەن جاريالانىپ, قاي كەزدە, قاي باسپادا شىققانى كورسەتىلگەن. بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشتە جازۋشىنىڭ كىتاپتارىمەن بىرگە, ول تۋرالى جازىلعان ماقالالار جىلدار بويىنشا ءتىزىلىپ, اۆتورلارى كورسەتىلىپ, قورعالعان عىلىمي ديسسەرتاتسيالار دا نازاردان تىس قالماعان. ەنتسيكلوپەديانى دايىنداۋ كەزىندە سىنشى ءا.بايبول, جازۋشى م.ءىزىم, جۋرناليست د.يمامباەۆالاردىڭ قوسقان ۇلەسىن, سۋرەتشى ك.بەكەنوۆتىڭ ارنايى سالعان يلليۋستراتسيالارى پايدالانعانى تۋرالى جوبا جەتەكشىسى ەسكە سالىپ وتكەن.
«تاعدىر مەن تاريح قوعام مەن ۇلت ومىرىندەگى ەڭ ءبىر شەشۋشى وقيعالاردىڭ ورتاسىندا جۇرۋگە بۇيىردى. سىرتقى باقىلاۋشى عانا بولىپ قالماي, دوداعا ءتۇسىپ, تالقىلى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا قولما-قول ارالاسۋعا يتەرمەلەدى... الەۋمەتتەن اسقان ءادىل قازى قايدا بار؟! الەۋمەتتەن اسقان سىرلاستى قايدان تابارسىڭ؟» دەپ حالقىنىڭ قادىرلىسى بولىپ, الەۋمەتىن اسپەتتەگەن ءبىر ءداۋىردىڭ الىبى, ءتاڭىرىم كەلبەتىنە قاراي كەمەلدىكتى دە بەرگەن, ءسوز ۇستاپ, وي تەربەۋدە دە تەكتىلىك تانىتا العان ازات قازاقتىڭ ايبىنىن اسىرۋعا دا ايانباي تەر توگىپ ۇلەسىن قوسقان, دارالىعى مەن دانالىعىن بۇكىل شىعارمالارىندا دالەلدەگەن, ءسويتىپ ىلتيپاتقا بولەنگەن, ۇكىلەگەن ۇلدارىنىڭ الدىڭعى ساپىنان تابىلعان تارلان تالانت تۋرالى زاماناۋي ەنتسيكلوپەديا ۇلت قۇندىلىعىنا قوسىلعان ولجا ەكەنىنە كىم ءشۇبا كەلتىرە الادى. بۇل ەڭبەك – ءابىش الەمىنىڭ ءبىر جۇيەگە تۇسكەن العاشقى باستاۋ باسى دەپ ۇققانىمىز ءجون سەكىلدى.
ەندىگى جەردە كەكىلباەۆ شىعارماشىلىعىنىڭ بۇكىل بولمىسىن وسى كىتاپتان تاۋىپ, اباي, م.اۋەزوۆ ەنتسيكلوپەديالارىنىڭ قاتارىنا قويىپ, تاعىلىمىن ۇيرەنىپ, تابارىكتەي قولدا ۇستايتىنىمىز حاق. ۇلتىم دەگەن, جۇرتىم دەگەن ۇلى جازۋشى, قايراتكەر تۋرالى مۇنداي ىزگى ىزدەنىستەر ەندى ارنا تارتا بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا ەنتسيكلوپەديانىڭ ء«ومىرى مەن ورتاسى» «كورسەتكىشتەر» اتتى ەكىنشى, ءۇشىنشى تومدارى جۇرتشىلىق قولىنا تيەدى. تۇيىندەي ايتقاندا, كىرىپتارلىقتان قۇتىلعان, ازاماتىن قادىرلەي بىلگەن, ءوزىن تانىپ بىلۋگە ۇمتىلعان قازاق بالاسى ءۇشىن بۇل ەنتسيكلوپەديا قازىنا دەپ قابىلداساق, «بارەكەلدى!» دەپ ءبىر ءسات دامىلداساق, ارتىنان جاقسى ءىستى جالعاستىرا بەرسەك, قانە! بۇل كەيىنگىگە ۇلگى, ساباق بولارى ءسوزسىز.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»