استانادا «قازاقستان جانە ورتالىق ازيا: ەتنوالەۋمەتتىك ۇردىستەر مەن ەتنومادەني ديالوگ» تاقىرىبىندا ورتالىق ازيا عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇيىمداستىرعان شارانىڭ ماقساتى – ەلدەردەگى قازىرگى زامانعى ەتنوالەۋمەتتىك ۇدەرىستەر تۋرالى پىكىر الماسىپ, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جاعدايىندا ەتنومادەني ديالوگتىڭ دامۋىنداعى ماڭىزدى ترەندتەردى انىقتاۋ.
كەڭەس وتىرىسىنا قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى لەونيد پروكوپەنكو, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى عالىمجان قويشىباەۆ جانە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەس پەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ مۇشەلەرى جانە قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ساراپشىلارى قاتىستى.
بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق ازيادا 75 ملن ادام ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ اراسىندا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ – وزەكتى ماسەلە. وسى ورايدا پلەنارلىق وتىرىس جۇمىسىن اشقان لەونيد پروكوپەنكو الەمدەگى جانە ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدەگى قارقىندى ەتنودەموگرافيالىق, ەتنومادەني ءارى ميگراتسيالىق پروتسەستەرگە توقتالدى. «قازىرگى كەزدە ەڭ اۋقىمدى قونىس اۋدارۋ جاعدايى بايقالۋدا. 2016 جىلدىڭ سوڭىندا بارشا الەمدە 65 ميلليوننان استام ادام قاقتىعىستار مەن قۋدالاۋ سالدارىنان ءوز ۇيلەرىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. 2017 جىلى ولاردىڭ سانى تاعى دا 2 ميلليون ادامعا ارتتى. كوپتەگەن ءوڭىر ءۇشىن ءدىني ەكسترەميزم وزەكتى پروبلەماعا اينالعانى بەلگىلى. وسى ۇردىستەردىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ وڭىردە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تاعى دا كورسەتىپ وتىر», دەدى ل.پروكوپەنكو.
شارا بارىسىندا «قوعامدىق پىكىر» زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى بوتاگوز راقىشەۆا تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ الەۋمەتتىك-مادەني بايلانىسى تۇرعىسىندا بايانداما وقىپ, «تۇركى بارومەترى» جوباسىن تانىستىردى. تۇركى اكادەمياسىنىڭ باستاماسىمەن «قوعامدىق پىكىر» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن جوبانىڭ ماقساتى – تۇركى مەملەكەتتەرى تۇرعىندارىنىڭ تۇركى كەڭەسى تاراپىنان جۇرگىزىلەتىن ينتەگراتسيالىق پروتسەستەرگە قاتىستى كوزقاراستارىن, ەكونوميكالىق, مادەني اسپەكتىلەرگە بايلانىستى وي-پىكىرلەرىن باعامداۋ.
جيىندا پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قحا-دان سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتاتى ۆلاديمير بوجكو ەلدى دامىتۋداعى ەتنومادەني ۇدەرىستەردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
«پرەزيدەنت قاۋلىلارى مەن ۇندەۋلەرىندە قاشاندا ءوزىنىڭ ساياسي باعدارىنا نەگىز بولاتىن باستى ماسەلەنى اتاپ وتەدى. بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم, ەتنوستىق ۇندەستىك بولماعان جەردە ەكونوميكانى دامىتۋ, قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ, ونى نىعايتۋ مۇمكىن ەمەس. مۇنى تاريحتىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىر», دەدى ول.
سونىمەن قاتار قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ل.پروكوپەنكو ءسوز اراسىندا قازاقستاندا مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق قۇرۋداعى ماڭىزدى ءىس-شارالاردىڭ ءوتىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
«جۋىردا «ۆيدەرگەبۋرت» نەمىس قوعامىنىڭ توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى البەرت راۋمەن بىرگە گەرمانيا اگروتەحنيكالىق فورۋمىن ۇيىمداستىردىق. وندا گەرمانيا اگروتەحنيكا سالاسىنداعى ءونىم ازىرلەۋ جاڭا تەحنولوگياسىن تانىستىردى. ەكى ەلدىڭ وكىلدەرى اراسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى تەحنولوگيانى ەنگىزۋ بويىنشا قىزىقتى ديالوگ ورنىقتى. اگرارلىق ءوندىرىس – ەلباسى جولداۋىنىڭ ماڭىزدى بولىگى. وسىعان بايلانىستى «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى ازىرلەنىپ جاتىر. وعان اسسامبلەيا دا اتسالىسادى. بۇل ءبىزدىڭ جولداۋ مىندەتتەرىن ورىنداۋعا قوساتىن ۇلەسىمىزدىڭ ءبىر بولىگى بولماق», دەدى ول.
جيىن سوڭىندا ساراپشىلار وڭىردەگى ەتنومادەني بايلانىس پەن كەلىسىمنىڭ نەگىزگى تۇجىرىمدامالارىن انىقتاپ, قارار قابىلدادى. ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن كەلىسىم مەن جاقىنداسۋعا ىقپال ەتەتىن جالپى جوبالاردى جاساقتادى.
اقمارال اعزامقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»