كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەلەرى قارالدى, مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ بارىسى تالقىلاندى. كۇن تارتىبىندەگى ءۇشىنشى ماسەلە – كولىك پەن لوگيستيكا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار باياندالدى.
ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ, ەل ەكونوميكاسىنا شەتەلدەردەن ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى بايانداعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك قازاقستان ورتالىق ازياداعى تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا كوشباسشى ەل ەكەنىن, جالپى كورسەتكىشتىڭ 70 پايىزى ءبىزدىڭ ەلگە تيەسىلى ەكەنىن جەتكىزدى.
−بيىل 9 ايدا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 21,6 پايىزعا ارتىپ, 7,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە – 41,4 پايىز, قۇرىلىستا – 37,1 پايىز, وڭدەۋ ونەركاسىبىندە – 26,4 پايىز ءوسىم بايقالادى, – دەدى مينيستر. ونىڭ دەرەگىنشە, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى ينۆەستيتسيالاردىڭ باسىم بولىگى اتىراۋ, استانا, الماتى قالالارىنا تيەسىلى. ال نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمىندەگى جەكە قورلاردىڭ ۇلەسى 2018 جىلدىڭ 9 ايىندا 73,1 پايىزدى قۇراپ, 5,5 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. مينيستر كەلتىرگەن اقپارات بويىنشا, بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 15,4 پايىزعا ۇلعايىپ, 12,3 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل كورسەتكىش بىلتىرعى 1-ءشى جارتىجىلدىقتا 10,5 ملرد اقش دوللارى شاماسىندا بولعان ەدى. اتاپ ايتقاندا, تاۋ-كەن ونەركاسىبىندە - 6,7 ملرد دوللار, ساۋدادا 2 ملرد تەڭگە, كولىك, قارجىلىق جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتى, اقپارات جانە بايلانىس سالالارىندا ءبىرشاما ءوسىم بار.
مينيسترلىك كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا جالپى سوماسى 1,4 ملرد دوللار بولاتىن 12 جوبا ىسكە اسىرىلۋ ساتىسىندا. بيىل قۇنى 1 ملرد دوللار بولاتىن 8 جوبا قارقىندى تۇردە ىسكە اسىرىلۋدا. ماڭىزدى جوبالاردىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيا كولەمى 83 ملن دوللاردى قۇرايتىن تەحنيكالىق گاز وندىرەتىن نەمىستىڭ Linde Group كومپانياسىن, ينۆەستيتسيا كولەمى 165 ملن دوللاردى قۇرايتىن كارتوپ وڭدەيتىن گوللانديالىق فيرمانى, ينۆەستيتسيا كولەمى 70 ملن دوللاردى قۇرايتىن جوعارى ساپالى اك وندىرەتىن بەلگيالىق Carmeuse Group كومپانياسىن, ينۆەستيتسيا كولەمى 220 ملن دوللار بولاتىن سودا ك ۇلىن وندىرەتىن تۇركيالىق Yildirim Holding كومپانياسىن, ينۆەستيتسيالارىنىڭ كولەمى 194 ملن دوللار, بولات قۇبىر شىعاراتىن قىتايدىڭ CNPC جانە تسەمەنت وندىرەتىن China Gezhouba Cem كومپانيالارىن اتاۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارى اياسىندا ترانسۇلتتىق كومپانيالار ينۆەستيتسياعا تارتۋ جۇمىستارىن بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. الدىمەن ترانسۇلتتىق كومپانيا جوبالارىنىڭ ءتىزىمى جاسالدى. وندا شامامەن 10,6 ملرد دوللار بولاتىن 34 جوبا قاراستىرىلعان. بۇگىنگى كۇنى جالپى سوماسى 1,4 ملرد دوللار بولاتىن 12 جوبا جۇزەگە اسىرۋعا دايىن بولسا, 9,2 ملرد دوللارلىق 22 جوبا پىسىقتالۋدا.
− قازىرگى ۋاقىتتا 3 دەڭگەيلى ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇيەسى قۇرىلدى. سىرتقى دەڭگەيدە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى, قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى مەكەمەلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق كەڭەسشىلەرى جانە «Kazakh Invest» وكىلدەرى جۇمىلدىرىلعان. ورتالىق دەڭگەيگە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كوميتەتى جانە «Kazakh Invest» ۇلتتىق كومپانياسى جاۋاپتى. ءۇشىنشى كەزەكتەگى وڭىرلىك دەڭگەي بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, «Kazakh Invest» ۇلتتىق كومپانياسى اق-تىڭ ايماقتىق وكىلدەرى جۇمىس اتقارۋعا ءتيىس, – دەدى جەڭىس قاسىمبەك.
ايتا كەتەرلىگى, سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ الاڭسىز جۇمىس اتقارۋلارى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالىپ, ول ءۇشىن ءتيىستى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇعان قوسا, رۇقسات بەرۋ, سالىق سالۋ, كەدەندىك باقىلاۋ جۇيەلەرى مەن قوشى-قون ماسەلەسى رەتتەلىپ, ۆيزالىق رەجىم جەڭىلدەتىلدى. الداعى ۋاقىتتا دا ينۆەستورلار ءجيى كەزدەسەتىن پروبلەمالاردى شەشۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسى قارالۋدا.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ناتيجەسى – 845 ملرد تەڭگەۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلدىڭ 10 ايىندا 845 ملرد تەڭگەگە 192 مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى شارتى جاسالدى.
−اعىمداعى جىلدىڭ 15 قازانىنداعى جاعدايعا سايكەس 1,1 ترلن تەڭگەگە 443, ال وسى جىلدىڭ 10 ايىندا 845 ملرد تەڭگەگە 192 شارت جاسالدى. اتالعان كەزەڭدە 142 ملرد تەڭگە سوماسىنا 275, ال 10 ايدا 29,1 ملرد تەڭگەگە 49 جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىنگى كۇنى جالپى سوماسى 1,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 721 جوبا دايىندىق ۇستىندە. 449 جوبانىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت جانە سپورت سالالارى قامتىلعان, – دەدى مينيستر. ايتا كەتەرلىگى سۋمەن جابدىقتاۋ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم سياقتى نەگىزگى سالالاردا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ جاعى اقساپ تۇر.
− وسىعان وراي مەملەكەتتىك ورگاندارعا وسى باعىتتاعى جۇمىستى باستاۋ ۇسىنىلادى. جوعارىدا اتالعان شارتتاردىڭ نەگىزگى ۇلەسى وڭىرلەرگە تيەسىلى. 2018 جىلى جاسالعان شارتتار سانى بويىنشا الماتى قالاسى, شىعىس قازاقستان, قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارى كوش باسىندا. اتالعان جوبالارعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 100,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, – دەدى ت. سۇلەيمەنوۆ.
ال دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ بولسا 2016-2018 جىلدار ارالىعىندا وڭىرلەردە مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك شارتتارىن جاساۋدىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالاتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاعى 7 مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى شارتىن جاساۋ جوسپارلانۋدا. جاسالعان 68 مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى شارتىنىڭ اياسىندا 44 نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 6 ماگنيتتىك-رەزونانستىق توموگراف, 5 كومپيۋتەرلىك توموگراف, 5 رەنتگەن-دياگنوستيكالىق اپپارات ورناتىلعان. سونداي-اق 11 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا,
8 زەرتحانا, التى-التىدان گەمودياليز جانە وفتالمالوگيالىق ورتالىق, ءۇش-ۇشتەن قالالىق ەمحانا جانە وڭالتۋ ورتالىعى جانە 1 جەدەل جاردەم ستانساسى اشىلدى.
9 ايدا – 11 ملن-نان استام ەلەكتروندى بيلەتينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا الماتى – قاپشاعاي, الماتى – قورعاس, استانا – تەمىرتاۋ جول ۋچاسكەلەرىندە تولەماقى الۋ جۇيەسى قولدانىلادى. كەلەر جىلى شىمكەنت – اقتوبە – مارتوك, شىمكەنت – تاراز – قاينار جانە استانا – پاۆلودار ۋچاسكەلەرىندە تولەماقى جۇيەسىن ورناتۋعا كونكۋرس جاريالانباق. جالپى, 2020 جىلى ۇزىندىعى 6,5 مىڭ شاقىرىم بولاتىن 17 ۋچاسكە تولەماقى الۋ جۇيەسىمەن قامتىلماق. سونىمەن قاتار جول بويى سەرۆيسىن تسيفرلاندىرۋ ءۇشىن «KazWay» ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلىپ, جول بويىنداعى سەرۆيس ۇسىناتىن بارلىق نىساندار تۋرالى دەرەكتەردى قامتيتىن «Transpark» ەلەكتروندى كارتاسى جۇمىس ىستەيدى.
بۇعان قوسا, كولىك باقىلاۋىن تولىق اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن كەلەسى جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ اۋىر سالماقتى جانە ءىرى كولەمدى كولىك قۇرالدارىنىڭ جۇرۋىنە ارنايى رۇقسات بەرۋ 3-7 كۇننىڭ ورنىنا اۆتوماتتاندىرىلعان رەجىمدە 15 مينۋت ىشىندە بەرىلەتىن بولادى.
اۆتوموبيل كولىگىمەن جولاۋشىلار تاسىمالى سالاسىندا قاناتقاقتى رەجىمدە وبلىسارالىق جانە حالىقارالىق جولاۋشىلار تاسىمالىن ديسپەتچەرلەۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلعان. 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 416 باعىت بويىنشا وبلىسارالىق جانە حالىقارالىق جولاۋشىلار تاسىمالىنداعى 2 مىڭنان استام اۆتوبۋس اتالعان رەجىمدە جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن بولادى.
سونىمەن قاتار «Smart City» اياسىندا كولىك سالاسىندا وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا جولاقىنى ەلەكتروندى تولەۋ جانە قوعامدىق كولىك مونيتورينگى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىندە بۇل جۇيەلەر استانا جانە الماتى قالالارىندا تولىق ىسكە قوسىلعان. قالعان قالالار بويىنشا 2018–2021 جىلدار ارالىعىندا ىسكە اسىرۋ مەرزىمىمەن ءتيىستى جول كارتالارى بەكىتىلگەن.
«قازاقستان تەمىر جولى» اق باسقارما توراعاسى قانات الپىسباەۆ ەلدەگى تەمىر جول سالاسىن تسيفرلاندىرۋ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىنا توقتالىپ ءوتتى.
−تسيفرلاندىرۋ كومپانيا قىزمەتىنىڭ بارلىق باعىتىن: تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن, جۇك تاسىمالى جانە جولاۋشىلار تاسىمالىن قامتيدى. «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا كىرەتىن «اسۋ» ماگيسترالدى جوباسى اياسىندا 6 ءموبيلدى دياگنوستيكالىق كەشەن قامتىلادى. ونىڭ ۇشەۋى جەلتوقسان ايىنىڭ ورتاسىندا, قالعانى 2019 جىلدىڭ ورتاسىندا جۇمىسىن باستايدى, – دەدى كومپانيا باسشىسى. قانات الپىسباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە قازاقستاندا 456 جۇك ستانساسى ىسكە قوسىلعان. جۇك تاسىمالى سالاسىندا كليەنتتەر سانىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇكتەردى دەر كەزىندە جەتكىزۋ جولعا قويىلعان. شەكارادان ءوتۋ راسىمدەرى جانە باسقا تەمىر جول اكىمشىلەرىمەن ەلەكتروندى دەرەكتەر الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى مىندەتتەر وزەكتى بولىپ وتىر. رەسپۋبليكاداعى قاتىناستاردىڭ جوسپارىن بەكىتۋ ۋاقىتى 11 ساعاتتان 5 مينۋتقا دەيىن, ەكسپورتتىق قاتىناستا 35 ساعاتتان 1 ساعاتقا دەيىن قىسقارتۋ قاراستىرىلعان. قانات الپىسباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ سالاسىندا كليەنتتەرگە قولايلى جاعداي جاسالعان. وسى جىلدىڭ 9 ايىندا 17 ملن-نان استام بيلەت, سونىڭ ىشىندە 11 ملن-نان استام ەلەكتروندى بيلەت راسىمدەلگەن. جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلەكتروندى بيلەت ساتۋ ۇلەسىن 75%-عا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
−كومپانيادا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى 2022 جىلعا دەيىن دامىتۋ ستراتەگياسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. ماڭىزدى جوبالاردىڭ ورتاق سانى انىقتالدى. وسى جوبالاردىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. تسيفرلاندىرۋ كەڭسەسى قۇرىلدى. جوبالاردى مەزگىلىندە ورىنداۋدى جانە ماقساتتى دەڭگەيگە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەمىز, – دەدى ق.الپىسباەۆ.
جيىندى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ كولىك پەن لوگيستيكا سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا, قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋگە, شىعىنداردى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتا كەلىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا تسيفرلاندىرۋ جونىندەگى بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا جوسپارلى جۇمىستى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان