سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاراعاندىعا جۇمىس ساپارىمەن باردى

جەتىستىكتى سانامالاپ, كەمشىلىكتى سارالادى

وبلىس اكتيۆى مەن جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدە ق.توقاەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاق­ستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋداعى باستى مىندەتتەرگە توقتالدى. 

«پرەزيدەنت العا قويعان مىن­دەت­تەردىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋى مەن ناقتى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ – ءبىزدىڭ باستى ماقسا­تى­مىز», دەدى سە­نات توراعاسى. ول ەڭ تومەنگى ەڭبەك­اقىنى 1,5 ەسە­گە كو­بەيتۋ تۋرالى مەملە­كەت باس­شىسى تاپسىرماسىنىڭ زور ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇل شارا 1 ميلليون 300 مىڭ ادامعا تىكەلەي اسەر ەتەدى, 275 مىڭ ازامات­تىق سالا قىزمەتكەرىنىڭ ەڭبەك­اقى­سى ورتاشا العاندا 35 پايىزعا وسەتىن بولادى. 

توراعانىڭ سوزىندە ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق دامۋىنىڭ كوش­باس­­شى­سى – قا­را­­عان­دى وبلىسىنىڭ الەۋەتىنە ەكو­نو­ميكالىق تالداۋ جاسالدى. سەنات باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ايماق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باع­دار­لامانىڭ الدىڭعى ساپىندا كە­لەدى. مۇندا 84 جوبا ىسكە اسىپ, ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى 252 ميلليارد تەڭگەدەن استى, 6,4 مىڭ جاڭا جۇ­مىس ورنى اشىلدى. جا­ڭا وندىرىستەردە 700 ميلليارد تەڭگەدەن استام ونەركاسىپ ونىمدەرى شىعارىلدى. سونىمەن بىرگە ق.توقاەۆ پايدالانۋعا بەرىل­گەن نىسانداردىڭ بوس تۇرىپ قالۋى نەمەسە تولىق كۇشىندە جۇ­مىس ىس­تەمەۋىنە بايلانىستى وتكىر ما­سە­لەلەردى اتاپ كورسەتتى. ەكو­نومي­كالىق تيىمسىزدىگىنە, بانكروت بولۋ جانە باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىس­تى كەي­بىر جوبالاردى ىسكە اسىرۋدان تولىقتاي باس تارتۋ تۋرالى دەرەكتەر بار. قاراعاندى وبلىسىندا وسىنداي پروبلەماسى بار 10 جوبا بار. توراعا رەتسىز شىعىندارعا اپا­رىپ سوعاتىن ءارى مەملەكەتتىك ساياساتقا كەرى اسەر ەتەتىن مۇنداي ما­سەلەلەرگە جول بەرۋگە بولمايتىنىن قاداپ ايتتى. 

ق.توقاەۆ ەلىمىزدى اۋماقتىق تۇرعىدا دامىتۋعا بايلانىستى جاڭا ادىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «اكىمدەر ايماقتارداعى ەڭ وتكىر ماسەلەلەردى شەشۋگە باسا نازار اۋدا­رۋى كەرەك, ول ءۇشىن قاجەتتى قارجى رەسۋرستارى بار», دەدى ول. 

سەنات توراعاسى ايماقتاردى دامىتۋ باعدارلامالارىن ءتيىمدى ءارى ويلاسىپ قالىپتاستىرۋعا شا­قىردى. «نەگىزگى قارجى الەۋ­مەت­تىك ماڭىزى بار جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. قارجىنى ۇنەمدەۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. مويىن­داۋىمىز كەرەك, ءبىز وسى كەزگە دەيىن شامامىزعا قارامادىق. ەندى بىزگە ءومىر كورسەتىپ وتىرعان جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋ كەرەك. قىمبات قىزمەت كولىكتەرى, جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ اتشاپتىرىم كابينەتتەرى مەن باسقا دا ۇستەمدىك كورسەتكىشتەرى كونەنىڭ كوزى سەكىلدى تاريح قوي­ناۋىنا كەتەتىن كەزى الىس ەمەس دەپ ويلايمىن». 

ق.توقاەۆ ازاماتتار تىنىس-تىرشى­لىگىنىڭ ساپاسىن ارت­تىرۋ­­­داعى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جا­ۋا­پ­­كەرشىلىگىن دە ەسكە الدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ول ەڭ الدىمەن «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» سە­كىل­دى اي­ماقتاعى جۇيە قۇراۋشى كاسىپو­رىندارعا قاتىستى بولىپ وتىر. «ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋ مەن قاۋىپسىزدىگى, قىزمەتكەرلەر ەڭبەگىن لايىقتى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءىرى بيزنەستىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى ءتيىس», دەدى توراعا.

توراعا سوزىندە جولداۋداعى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, ازاماتتار قاۋىپسىزدىگىن ارت­تىرۋ سەكىلدى سالالار بويىنشا مىندەت­تەردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى دە قامتىلدى. 

ق.توقاەۆ العاشقى دارىگەر­لىك-سانيتارلىق كومەك ساپاسىن سىنعا الدى. «قازىر دارىگەرلەر ەسەپ بەرۋدەن قولدارى بوسامايتىنىن مويىنداۋ كەرەك. ولار­دىڭ پاتسيەنتتەرمەن اينالىسۋعا ۋاقىتتارى قالماي بارادى. كوم­پيۋتەرگە تەلمىرگەن دارىگەر مەن ەشكىمگە كەرەگى بولماي قالعان ەمدەلۋشىنىڭ كورىنىسى قازىر ءجيى كەزدەسەدى», دەدى توراعا. 

سەنات توراعاسى تۇرعىن ءۇيدى نەسيەگە بەرۋگە ارنالعان «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى ­مەن جەڭىلدىگى بار يپوتەكانىڭ باستاپقى جارنالارىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءىشىنارا سۋبسيديالاۋ ما­سەلەسىن ويلاستىرۋ جونىندەگى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا جان-جاقتى توقتالدى. «تۇرعىن ءۇي ما­سەلەسى جەدەل ءارى جىلدام شەشىلۋى كەرەك, وكىنىشكە قا­راي بىزدە ولاي بولماي وتىر. قاراپايىم جاندار جازىپ وتىر­عانداي, اۋرە-سارساڭعا تۇسىرە­تىن كەز­دەرى كوپ. ۇلتتىق بانك پەن ۇكى­­مەت بۇل باعىتتا بىرىڭعاي جۇ­مىس ىستەي الماي, باعدارلاماعا سە­نىمدى جويىپ, ادامداردىڭ كو­ڭى­لىن قالدىرۋدا», دەدى سەنات باسشىسى. 

كەزدەسۋ سوڭىندا سەنات تور­اعاسى ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى ع.جارىلعاپوۆ پەن ت.تىلە­مىسوۆكە, اباي اۋداندىق ءماسلي­حاتىنىڭ حاتشىسى ب.تساي­عا, قا­راعاندى مەملەكەتتىك مەديتسي­نا­­لىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭ­گەرۋشىسى ق.شاكەەۆكە جانە №38 گيمنازيانىڭ قازاق ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ە.كەل­ما­عامبەتوۆاعا قۇرمەت گراموتالارىن تابىس ەتتى.

ويلاستىرىلماعان رەفورما ورعا جىعادى

اكادەميك ە.بوكەتوۆ اتىن­­داعى قاراعاندى مەملەكەت­تىك ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ وقىتۋ­شى­لارى­مەن جانە ستۋدەنتتەرىمەن كەزدەسۋدە مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ جول­دا­ۋىندا ايتىلعان يدەيالار اڭگىمە ار­قاۋىنا اينالدى. ق.توقاەۆ ءوز سوزىندە ەلباسىنىڭ وتاندىق ءبىلىم بە­رۋ جۇيەسىنىڭ الدىنا قويعان جاڭا مىن­دەتتەرگە جان-جاقتى تالداۋ جاسادى. 

اتاپ ايتقاندا تسيفرلاندىرۋ, نازارباەۆ زياتكەرلىك مەك­تەپتەرىنىڭ ادىستەمەلەرىن ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, جايلى ءارى قاۋىپسىز وقى­تۋعا ارنالعان جاع­دايدى قام­تاماسىز ەتۋ تۋرالى ايتىلدى. «بار­لىق مەكتەپتەر مەن بالالار باقشالارى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى, مەكتەپ پسيحولوگتارىنىڭ جۇ­مى­سى كۇشەيتىلەدى. سالالىق مينيس­ترلىك­تەر مەن اكىمدىكتەر وسى ماڭىز­دى جۇمىستارعا كىرىسۋى ءتيىس», دەدى توراعا. 

جوعارى وقۋ ورنى تۇلەك­تەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى وقۋ ورداسىنىڭ ءبىلىم ساپاسىن باع­الاۋدىڭ باستى تالابى رەتىندە ەنگىزۋ تۋرالى پرە­زيدەنتتىڭ تاپسىرماسى تۋرالى ايتا كەلىپ, ق.توقاەۆ ەڭبەك نارىعىنا مۇقيات مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە سۇرانىستى زەردەلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. «بولاشاعى بار كاسىپتەر مەن نارىقتىڭ سۇرانىستارىن زەر­دەلەۋ جونىندەگى جۇيەلى جۇ­مىستاردى قالىپتاستىرىپ الۋ, ودان كەيىن ول مالىمەتتەردى ءاربىر تۇلەككە جەتكىزۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر», دەدى سەنات تور­اعاسى. 

قازىرگى جاعدايعا قاتىستى العاندا, بۇگىنگى تاڭدا, ق.توقاەۆ ايتقانداي, كوپتەگەن قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورنى ۋاقىت تالابى قويىپ وتىرعان اۋقىمدى مىندەتتەردى شەشە الماي وتىر. ء«بىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلىم مەن تەحنولوگياداعى, ءومىردىڭ ءار سالاسىنداعى بولىپ جاتقان جاھاندىق وزگەرىستەرگە ساي جا­ڭارۋعا دايىن ەمەس. وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى شەتەلدىك وقۋ مەكەمەلەرىمەن باسەكەگە توتەپ بەرە المايدى». مەكتەپ تۇلەك­تەرى­نىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ كورشى مەم­لەكەت­تەردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنا كەتۋ كورىنىستەرى توقتالماي وتىرعانى دابىل قاقتىرادى. سەنات تور­اعاسى سوڭى اۋىر زارداپتارعا سوقتىراتىن بۇل وزەكتى ماسەلەلەرگە ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەردى ناقتى شە­شىم جانە ءىس-ارەكەتپەن انىق جاۋاپ بەرۋگە شاقىردى. 

ق.توقاەۆ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن­داعى رەفورمالارعا اتقارۋشى ورگاندار دا باسا نازار اۋدارۋى قاجەت دەپ سانايدى. «مۇنداي ەكسپەريمەنتتەر از بولعان جوق, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى رەفورمالاردىڭ شىرماۋىنان شىعا الار ەمەس. سوندىقتان رەفورمالار قاجەت, بىراق ولار مۇقيات ويلاستىرىلىپ جاسالۋى ءتيىس, ايتپەسە ولار تەك زيانىن تيگىزۋى مۇمكىن دەگەن قاتاڭ پىكىردەمىن», دەدى توراعا.

ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى, توراعا سوزىندە ايتىلعانداي, ادام رە­سۋرس­تارىن دايارلاۋدا جانە دامىتۋدا باستى قۇرال بولىپ تابىلادى, ول ۇلتتىق قۇرىلىس پەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدا اسا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وسىعان بايلانىستى ق. توقاەۆ قازىرگى زامانداعى مەملەكەت قۇرىلىسىن قالىپتاستىرۋ مەن ەكونوميكالىق وركەندەۋگە جول اشاتىن, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاڭالىق رەتىن­دە تابىسقا قول جەتكىزگەن شەتەل­دىك تاجىريبەلەردى زەردەلەۋگە شاقىردى. «جاپونيانىڭ, وڭ­تۇستىك كورەيانىڭ, سينگاپۋردىڭ تاريحى كورسەتىپ وتىرعانداي, بۇكىل ەڭبەك جولىندا ءبىلىمى مەن كاسىبي دامۋىن ۇزبەي شىڭداپ وتىرۋعا دايى­ن بولاتىن بەلسەندى, پاتريوتتىق سەزىمى جوعارى ازاماتتاردى دايىنداۋ ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باس­تى مىندەتى بولۋى ءتيىس», دەدى سەنات توراعاسى. 

ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ءۇش تىلدە ءبى­لىم بەرۋگە كوشىرۋ تاقىرىبى دا قوز­عالدى. ق.توقاەۆ ءبىر جاعىنان حا­لىقارالىق بايلانىس ءتىلى, ەكىن­شى جاعىنان قازىرگى زامانداعى اقپا­راتتىق تەحنولوگيانىڭ نە­گىزگى ءتىلى بولىپ تابىلاتىن اعىل­­شىن ءتىلىنىڭ ماڭىزدى ءرولىن اتاپ ءوتتى. 

«كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلار – جۇمىس كۇشى ءۇشىن اسا ماڭىزدى فاكتور, ال ءححى عاسىرداعى اعىل­شىن ءتىلى دەگەنىمىز – بيزنەستىڭ, عىلىمنىڭ, ديپلوماتيانىڭ ءتىلى. كەيبىر لينگۆيستەردىڭ پايىمداۋىنشا, اعىلشىن ءتىلى – جاي عانا ءتىل ەمەس, جاھاندىق كوممۋنيكاتسيا قۇرالى», دەدى سەنات توراعاسى. 

ق.توقاەۆ بالالار باقشاسى مەن باستاۋىش مەكتەپتەردەن باستاپ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە باسا نازار اۋدا­رۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە ءبىز ورىس ءتىلىن دە ءبىلۋىمىز كەرەك. توراعا ءوز مادەني ەرەكشەلىگىن ۇمىتپاي, ءوزىنىڭ الەمدەگى ورنىن ۇعىنا وتىرىپ, حالقىن اعىلشىن ءتىلىن جاقسى ۇيرەنۋگە شاقىرعان, قازىرگى زامانعى سينگاپۋردىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرعان لي كۋان يۋ-ءدىڭ ءسوزىن مىسال رەتىندە ەسكە سالدى. 

ق.توقاەۆ ەڭبەگىمەن ەلگە تانىل­عان قاراعاندىلىقتارعا, قارمۋ-دىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنە سەناتتىڭ گراموتاسى مەن العىس حاتىن تابىس ەتتى. 

مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ بەرەكەلى ارىپتەستىگى

پارلامەنت سەناتىنىڭ تور­اعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قارا­عاندىعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىگى ء(مجا) جە­لىسى بويىنشا اشىلعان «لۋچ» نەيرو­وڭالتۋ ورتالىعىندا بولدى.

«لۋچ» 2017 جىلدىڭ اقپا­نى­نان باستاپ قىزمەت ەتىپ كەلەدى. اشىلۋ كەزىندە ورتالىقتا ەمدە­لۋشىلەرگە ارنالعان 20 ورىن بولاتىن. قازىر ولاردىڭ سانى 70-كە دەيىن ارتقان, جىلىنا بۇل جەردەن 1500-دەن استام ادام ەم الىپ قايتادى.

– بىزگە بۇكىل قازاقستاننان ەم ىزدەپ كەلەدى, – دەيدى «لۋچ» نەيرو­وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ەلەنا لي. – ەگەر ءبىز تەك قاراعاندى وبلىسىنا عانا قىزمەت ەتسەك, وسىنداي ۇزىن-سونار كەزەك بولماس ەدى. الايدا بىزگە پاۆلوداردان, قوستانايدان جانە تاعى دا باسقا قالالاردان ەمدەلۋشىلەر كەلەدى.

جابدىقتالۋى جانە تەراپەۆتىك پروتسەدۋرالار جيىنتىعى بويىنشا «لۋچ» نەيرووڭالتۋ ورتالىعى – ەلىمىزدەگى جالعىز مەكەمە. تەك وسى جەردە عانا سۋ استىندا ومىرت­قانى سوزۋ اپپاراتى بار. ورتالىق بازاسىندا قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ نەۆ­رولوگيا جانە وڭالتۋ كافەدراسى جۇمىس ىستەيدى. كەڭەس بەرۋ جانە ەم جۇرگىزۋمەن عىلىمي دارەجەلەرى بار جوعارى بىلىكتى ماماندار اينالىسادى. شتاتتا ماسساج جاساۋشى مامان, ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋ نۇسقاۋ­شىسى, لوگوپەد بار.

وسى جىلدىڭ ماۋسىمىندا, سونىمەن قاتار ءمجا جەلىسى بو­يىنشا «لۋچ» جەزقازعان جانە تەمىرتاۋ قالالارىندا 25 ورىندىق ەكى فيليا­ل اشتى. 

– بۇرىندارى بىزدە بيزنەس وسىلاي بەلسەندى دامىماعان ەدى. قارا­­­عاندى وبلىسىندا مەملە­كەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى جۇيە­سىنىڭ جاقسى ناتيجەلەر كورسە­تىپ جات­قانى قۋانتادى, – دەدى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى. 

سەنات توراعاسىنىڭ كەلەسى ايالداعان جەرى «كازپلاست» جشس زاۋىتى بولدى. ءبىرىن­شى كەزەكتە ول كاسىپورىن جۇمىس­كەرلەرىنىڭ ەڭبەك­اقىسى قانشا ەكەنىن سۇرادى. «كازپلاست» جشس ديرەكتورىنىڭ ءوندىرىس بو­يىنشا ورىنباسارى ۆلا­ديمير بوگو­ۆەنكو ورتاشا ەڭبەكاقى ايىنا 180 000 تەڭگەنى قۇرايدى دەپ جاۋاپ بەردى. 

زاۋىتتا قاسىم-جومارت توقاەۆ­قا ءوندىرىستىڭ بارلىق كەزەڭ­دەرى كورسەتىلدى. 

كاسىپورىندا وتكەن ەكسكۋر­سيادان سوڭ سەنات توراعاسى «كازپلاست» جشس شىعاراتىن ءونىم قىتاي تاۋارلارىن الماس­تى­رۋعا لايىقتى ەكەنىن جانە ول ءوز كەزەگىندە ايماقتىڭ جانە جالپى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپال ەتىپ وتىرعانىن اتاپ ايتتى. 

«كازپلاست» زاۋىتى 2011 جى­لى قۇرىلعان بولاتىن, وندا 50 ادام جۇمىس ىستەيدى. كاسىپورىن قات­تىلىعى جوعارى گوفرلانعان پو­لي­پروپيلەن كارىز قۇبىرلارىن, پلاس­تيك سىيىمدىلىقتار, قۇ­دىقتار, ماي جيناقتاۋىشتار, جول بوگەت­تەرىن, كوشەلەردە ورناتىلاتىن قۇمى­رالار مەن بالالارعا ارنالعان ويىن كەشەندەرىن جاساپ شىعارادى. 

بۇدان كەيىن قاسىم-جومارت توقاەۆ وبلىس ورتالىعىنداعى «نا­تيجە» ءسۇت فابريكاسىن ارالاپ كوردى. 

كاسىپورىن نارىقتا 1999 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا كاسىپورىننىڭ ءسۇت ونىمدەرى قاراعاندى وبلىسىنىڭ بارلىق قالالارى مەن اۋداندارىنا, سونداي-اق كورشىلەس وڭىرلەر مەن استاناعا تاسىمالدانادى. 

جۋىردا «ناتيجە» ايراننىڭ جاڭا ەكى ءتۇرىن – پروتەين قۇرامى جوعارى جانە يود قوسىلعان جاڭا ونىمدەر جەلىسىن ساتىلىمعا شى­عاردى. فابريكا سونىمەن قا­تار يتاليالىق تەحنولوگيا بو­يىنشا بالمۇزداقتىڭ جيىر­ماع­ا جۋىق ءتۇرىن وندىرە باستا­عان. ول ءۇشىن لون­دوننان ارنايى تەحنولوگ مامان شا­قىرتىلىپتى. 

سەنات سپيكەرى جاڭا ءونىم تۇر­لەرىنەن ءدام تاتىپ, ولارعا جاقسى باعا بەردى. 

قايرات ءابىلدا,

«ەگەمەن قازاقستان»

قاراعاندى وبلىسى