بۇگىنگى جاھاندىق الەمدە باتىس پەن شىعىس, ەۋروپا مەن ازيا بۇرىنعىعا قاراعاندا ءبىر-بىرىنە جاقىنداي ءتۇستى. تسيفرلى تەحنولوگيالار جانە كوممۋنيكاتسيا ەكى قۇرلىق اراسىنداعى شارتتى گەوگرافيالىق شەكارانى جويىپ, ەكى تاراپتاعى مەملەكەتتەر ءۇشىن ۇلكەن تەحنولوگيالىق سەرپىلىس جاساۋعا, اراداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋعا جانە الەمدىك ەكونوميكاعا ينتەگراتسيالانۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قىسقارتىلعاندا اسەم دەپ اتالاتىن «ازيا – ەۋروپا» فورۋمىنىڭ اتىنا زاتى ساي دەپ ايتسا بولادى. بۇل بىرەگەي ديالوگ الاڭى قازىرگى تاڭدا 53 ارىپتەس ەلدىڭ – 30 ەۋروپالىق مەملەكەت پەن 21 ازيالىق مەملەكەتتىڭ, ەۋروپالىق وداق پەن اسەان-نىڭ باسىن قوسىپ وتىر. جالپى العاندا, ولار الەم حالقىنىڭ 60%-ىن, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ 65%-ىن, الەمدىك ساۋدانىڭ 55%-ىن جانە دۇنيەجۇزىلىك ءتۋريزمنىڭ 75%-ىن قۇرايدى.
قازاقستان اسەم-گە تولىققاندى مۇشە بولۋ ءۇشىن شاقىرىلعان 2014 جىلعىداي, وسى جولى, 18-19 قازاندا بريۋسسەلدە بولاتىن سامميتكە ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسادى.
اسەم فيلوسوفياسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا تۋرالى باسىمدىقتارىمەن, ازياداعى سەنىم شارالارى بويىنشا كەڭەستى شاقىرۋ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن قۇرۋ جانە بۇۇ, يىۇ, شىۇ, ەقىۇ-دا ايتىلعان بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ تۋرالى اسا ماڭىزدى باسقا دا ۇسىنىستارىمەن ۇندەس.
ەلباسى بريۋسسەل ءسامميتىنىڭ ءبىرىنشى پلەنارلى سەسسياسىندا ءسوز سويلەيدى. پلەنارلى سەسسيانىڭ تاقىرىبى اسا نازار اۋدارارلىق, «ەۋروپا جانە ازيا: جاھاندىق ارىپتەستەر جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەر ءۇشىن» دەپ اتالادى. ءىس-شارانىڭ كۇن تارتىبىندە ساۋدا جانە ينۆەستيتسيادان باستاپ, ءوزارا قارىم-قاتىناس, ورنىقتى دامۋ جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە دەيىنگى, سونداي-اق تەرروريزمگە قارسى كۇرەس جانە زاڭسىز ميگراتسيادان باستاپ, تەڭىزدەگى قىلمىس جانە كيبەرقىلمىسقا دەيىنگى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلعان.
سونىمەن قاتار فورۋم اياسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى جان-كلود يۋنكەرمەن جانە اسەم مەملەكەتتەرى مەن ۇكىمەتتەرىنىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋى جوسپارلانعان.
اسەم 12-ءشى ءسامميتىنىڭ قارساڭىندا قازاقستاندىق پارلامەنتاريلەردىڭ قاتىسۋىمەن اسەم پارلامەنتتىك ارىپتەستىگىنىڭ 10-شى كەزدەسۋى ءوتتى. سامميت كۇنى ءبىزدىڭ دەلەگاتتاردىڭ قاتىسۋىمەن اسەم بيزنەس-فورۋمى جانە ەكونوميكالىق فورۋمى ۇيىمداستىرىلادى. 18 قازاننان باستاپ ايدىڭ سوڭىنا دەيىن بريۋسسەلدە ەۋروپا جانە ازيانىڭ ارتىستەرى ونەر كورسەتەتىن اۋقىمدى مادەني فەستيۆال وتكىزىلەدى. مادەني باعدارلامانىڭ شەڭبەرىندە بريۋسسەلدەگى كوركەم ونەر سارايى «BOZAR» ساحناسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ەرلان رىسقالي ونەر كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتۋ ەرەكشە قۋانىشتى.
قازىرگى ءسامميتتىڭ جانە ىلەسپەلى ءىس-شارالاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى – ەۋروپالىق وداق جانە ونىڭ ينستيتۋتتارى. قازاقستان ەلشىلىگى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلاماسىن جاساۋدا ەۋروپالىق تاراپپەن جەمىستى جۇمىس جاساۋدا. ەۋروپالىق وكىلدەرمەن كۇندەلىكتى قاتىناستا ولاردىڭ قازاقستانعا جانە پرەزيدەنتىمىزگە قۇرمەتى, قازاقستان-ەۋروپا ارىپتەستىگىنىڭ كەمەلدىگى مەن تەرەڭدىگى بايقالادى.
2018 جىلعى 2 اقپاندا قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىندا ورناتىلعان ديپلوماتيالىق قاتىناستارعا 25 جىل تولدى. قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلدارعا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق قۇرىلىمدارى – بىرلەسكەن كەڭەستەر, كوميتەتتەر, كىشى كوميتەتتەردىڭ بەرىك ارحيتەكتۋراسى نەگىز قالادى. قازىرگى تاڭدا ەۋروپالىق وداق قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەسى جانە نەگىزگى ينۆەستورى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
الداعى ايلاردا 2015 جىلعى 21 جەلتوقساندا قول قويىلعان قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم كۇشىنە ەنۋى ءتيىس. ول ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ جاڭا ساپالى دەڭگەيىن قامتىپ, ساياسي ديالوگتىڭ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ تەرەڭدەۋىنە, قازاقستان جانە ەۋروپا وداعى ەلدەرى ازاماتتارىنىڭ اراسىندا بايلانىستاردىڭ ارتۋىنا باعىتتالعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى 5 قازانداعى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىندا, سونداي-اق «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى», ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جولداۋلارىندا, «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا, «قازاقستان-2050 ستراتەگياسىندا», «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا كورسەتىلگەن قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى تولىعىمەن جاڭا كەلىسىمنىڭ مىندەتتەرىنە سايكەس كەلەدى.
ەۋروپالىق وداق پەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى ايماقارالىق ىقپالداستىقتى قازاقستان تولىعىمەن قولدايدى. قازىرگى تاڭدا ەۋروپالىق وداق ورتالىق ازياعا قاتىستى ءوزىنىڭ جاڭا ستراتەگياسىن جاساۋدا. بۇل باعدارلامالىق قۇجات ءبىزدىڭ ايماقتارىمىزدىڭ اراسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرىك ءارى جەمىستى نەگىزىن قالاۋعا باعىتتالعان.
بريۋسسەلگە ساپارى اياسىندا مەملەكەت باسشىسى بەلگيا كورولى فيليپپەن ەلدەرىمىز اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگىن تالقىلاۋ ءۇشىن كەزدەسەدى. پرەزيدەنتىمىز بەن كورول وتباسىن جىلى دوستىق قاتىناستار بايلانىستىراتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. حانزادا كەزىندە فيليپپ ءۇش رەت قازاقستاندا بولعان: 2002 جىلى – قىسقا عارىشتىق ميسسيادان ورالعان بەلگيالىق عارىشكەر فرانك دە ءۆينندى كۇتىپ الۋ ءۇشىن, 2009 جىلى – ونى حعس بورتىندا التى ايلىق عارىشتىق ساپارعا اتتاندىرۋ ءۇشىن كەلسە, 2010 جىلى – 70 كاسىپورىن مەن ۇيىمنان قۇرىلعان بەلگيالىق ەكونوميكالىق دەلەگاتسيانى باسقارىپ كەلدى.
كورول ءفيليپپتىڭ ارقاسىندا قازىر قازاقستاندىق نارىقتا بەلگيالىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن شامامەن 30 كومپانيا جۇمىس جاسايدى. سولاردىڭ قاتارىندا «Ahlers Bridge» (لوگيستيكالىق قىزمەتتەر), «QWAY Energy Kazakhstan» (جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى), «Agfa Health care» (گوسپيتالدەر ءۇشىن باعدارلامالىق قامسىزداندىرۋ), «Manuchar» (لوگيستيكا, ديستريبيۋتورلىق قىزمەتتەر), «Gosselin» (لوگيستيكالىق قىزمەتتەر) سەكىلدى كومپانيالاردى اتاپ وتكىم كەلەدى. «CMI Energy» كومپانيا سى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە قاتىستى جانە قازىر دە ەلىمىزگە «جاسىل» ەنەرگەتيكا سالاسىندا وتە ماڭىزدى شەشىمدەردى ۇسىنۋدا.
«AWEX» ۆاللونيانىڭ ەكسپورت جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار جونىندەگى اگەنتتىگى مەن «FIT» فلاماند ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق اگەنتتىگىنىڭ باسشىلىعى ۇيىمداستىراتىن بەلگيالىق ايماقتاردىڭ قازاقستانعا جىلدىق ەكونوميكالىق ميسسيالارى داستۇرگە اينالدى. كەلەسى وسىنداي بيزنەس ميسسيانى 2019 جىلعى ماۋسىمدا كۇتەمىز.
بەلگيا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەرىك جانە ءتيىمدى ەكونوميكالىق ارىپتەسى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. ول ءۇشىن ناقتى جۇمىس جاساۋ, كەلەشەگى بار سالالاردى جانە جاۋاپتى ارىپتەستەردى تابۋ ماڭىزدى. بۇل ىستە ەلشىلىك قازاقستاننىڭ وبلىستارىمەن جانە «Kazakh Invest» سەكىلدى ەكونوميكالىق ۇيىمدارمەن ىقپالداستىعىنا ۇلكەن ءۇمىت ارتادى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا ۇلكەن كەلەشەك بار. بيىل بەلگيالىق 5 ۋنيۆەرسيتەت الەمنىڭ 500 ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتى قاتارىنا كىردى. بەلگيادا ۋنيۆەرسيتەتتەر, عىلىمي كلاستەرلەر جانە تەحنوپاركتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاقسى تاجىريبەسى بار. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتە الەمگە ايگىلى 5 بەلگيالىق عالىم جۇمىس ىستەيدى. بۇل جايت اكادەميالىق الماسۋعا وڭدى نەگىز بولا الادى.
اسەم سامميتىنە ورالساق, بۇل ءىس-شارادا ءوزارا بايلانىس – connectivity تۋرالى كوپ ايتىلاتىن بولادى. ەۋروپالىقتار ءۇشىن ءوزارا بايلانىس ەۋروپا مەن ازيانىڭ كولىكتىك قاتىناسىنان باستاپ, ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەرگە دەيىن, ادامدار اراسىنداعى بايلانىستان باستاپ, ساندىق جۇيەلەرگە دەيىن ءساتتى ىقپالداستىعىنىڭ باستى شارتى بولىپ تابىلادى.
ايگۇل قۇسپان,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگيا كورولدىگىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى