ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى كەزەكتى جولداۋىندا قامتىلعان ءار ماسەلە قوعام ءۇشىن زور ماڭىزعا يە.
وسى جولعى ستراتەگيالىق قۇجاتتا نەگىزىنەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, تۇرمىسىن جاقسارتۋ جايلى كەڭىنەن ايتىلدى. ونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالارعا ارنالعان «كەدەرگىسىز ورتا» قالىپتاستىرۋعا بايلانىستى بىرقاتار تاپسىرما بەردى.
قولتىقتاسا قيمىلداۋ قاعيداسى قاجەت
جالپى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ قۇقىعى مەن الەۋمەتتىك قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ – مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا 674,2 مىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان بار. ولاردىڭ 62%-ى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستا بولسا, 25,4%-ى زەينەتكەرلەر, ال 12,6%-ى 18 جاسقا دەيىنگى بالالار.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇعان دەيىن دە بىرنەشە مارتە مۇگەدەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ, ولاردىڭ پروبلەماسىن شەشۋ جايلى تاپسىرىپ, ءتىپتى بيزنەسمەندەرگە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى جۇمىسقا الۋعا كەڭەس بەرگەنىن بىلەمىز. بيىلعى جولداۋدا ايتىلعان كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋ جايى دا وسىناۋ باستامالاردىڭ جالعاسى دەۋگە بولادى. شىنىمەن دە, قازاق قاعيداسى بويىنشا, قابىلەتى قىسقالارعا قولى ۇزىندار پانا بولىپ, قولتىقتاسا قيىندىقتى جەڭىپ جاتسا ىزگىلىكتىڭ ىلگەرى قادامى سول ەمەس پە؟
جالپى, قازاقستان مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانى 2015 جىلى راتيفيكاتسيالاعان بولاتىن. وسىلايشا مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ەكونوميكالىق, ازاماتتىق, الەۋمەتتىك جانە مادەني قۇقىقتارىن باسقا ادامدارمەن قاتار تولىق ىسكە اسىرۋ بويىنشا حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋ مىندەتتەمەلەرىن قابىلدادى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ اتاپ وتۋىنشە, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا جاردەمدەسۋ بويىنشا مەملەكەت تاراپىنان بىرقاتار جۇمىس ناتيجەلى اتقارىلىپ كەلەدى. ايتالىق, بيىلعى
1 قازانداعى مالىمەت بويىنشا, 508,7 مىڭ ادام مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى الادى. جاردەماقىنىڭ ورتاشا مولشەرى – 40 769 تەڭگە.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2018 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ بالا كەزىنەن بەرى ءبىرىنشى توپتاعى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەرەسەكتەرگە قامقورلىق جاسايتىن ادامدارعا جاڭا جاردەماقى تاعايىندالدى. «بۇگىنگى تاڭدا بۇل جاردەماقى 10 مىڭ وتباسىنا تولەنىپ وتىر. 881 ۇيىم ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرگە مۇقتاج 100 مىڭ ادامعا ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن كورسەتتى. جالپى العاندا, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى الەۋمەتتىك قامتۋ جانە ولارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 2018 جىلى 302,8 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر», دەيدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى.
العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتەتىن قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ اۋرۋلاردى ەمدەۋ ءىسىن باسقارۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەنگىزگەن ۋچاسكەلىك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 20 پايىزعا كوبەيتۋدى تاپسىرامىن. (جولداۋدان)
جەتى باعىت – جەتىستىك جولى
جولداۋدا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا اتالعان مينيسترلىك مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ جونىندەگى 2019-2023 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوسپاردى ازىرلەۋدى ۇسىندى. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا, مۇگەدەكتىكتىڭ الدىن الۋ شارالارىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ بولسا, ەكىنشىسى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ. ءۇشىنشى باسىمدىقتا 2030 جىلعا قاراي مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار ءۇشىن كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋ جايلى ايتىلادى. ال ءتورتىنشى جانە بەسىنشى باسىمدىقتا ساپالى جۇمىسپەن قامتۋ جانە مۇگەدەكتەردىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگى دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى جەتىلدىرۋ, سونداي-اق الەۋمەتتىك وڭالتۋ مەن ابيليتاتسيانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. التىنشى باسىمدىق الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ بولسا, جەتىنشى باسىمدىق كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ.
م.ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 147 مىڭنان استام بالانىڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. بۇل رەتتە اتالعان جەتى باعىت بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرى قارقىندى جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
ء«بىلىم جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس, 2019 جىلعا دەيىن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالادى. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ سالاسى 30%, ورتا ءبىلىم 70% جانە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 40%-ى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە كوشەدى», دەيدى م.ابىلقاسىموۆا.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ە.ءبىرتانوۆ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكستىڭ 34-بابىنا سايكەس تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلاتىنىن جانە پروفيلاكتيكالىق, دياگنوستيكالىق جانە ەمدىك مەديتسينالىق قىزمەتتەردى قامتيتىنىن ايتادى.
ال ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ە.ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ءبىلىم الۋعا ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار 27 مىڭ بالا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە ءبىلىپ الىپ جاتىر. سونداي-اق 2020 جىلعا دەيىن 30% بالاباقشالاردا جانە 70% مەكتەپتەردە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە جاعداي جاسالاتىن بولادى.
جەتى باسىمدىق بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەك تە ءوز جوسپارىمەن بولىسكەنىن ايتا كەتكەنىمىز ءجون. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءۇشىن ەلىمىزدە جاسالىپ جاتقان جاعدايلار تۋرالى ايتقان مينيستر تەمىر جول كولىگى سالاسىندا جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ ۇلتتىق ستاندارتتارى جانە تەمىر جولداعى جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋ ەرەجەلەرى قولدانىستا, ولاردىڭ اياسىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قولايلى جاعدايلار جاسالعاندىعىنا توقتالعان بولاتىن. ماسەلەن, تەمىر جولدىڭ ءارتۇرلى باعىتتارى بويىنشا 22 باعدارلارىنىڭ قۇرامىندا 37 بىرلىك قيمىل-قوزعالىسى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان ارنايى كۋپە ۆاگوندارى جۇمىس ىستەيدى.
«تۇلپار-تالگو» پويىزدارىندا ارنايى ورىندارعا ارنالعان 70% جەڭىلدىك بار. كولىكتىك قولجەتىمدىلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن مامانداندىرىلعان جولاۋشىلار ۆاگوندارى جىل سايىن ساتىپ الىنادى», دەيدى ج. قاسىمبەك.
جايلى ورتا جاسالۋى كەرەك
ەلباسىمىز مۇگەدەكتەرگە ەلىمىزدە باسقا ازاماتتارمەن بىردەي جاعداي جاساۋ تۋرالى ايتتى. مۇگەدەكتىگى بار جاندار قازىرگى تاڭدا قوعامعا, ورتاعا بەلسەندى تۇردە ارالاسىپ, جۇمىسقا ورنالاسىپ, ءبىلىم الىپ, جاقسى ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا نەمقۇرايلى قاراماي, ولارعا كومەكتەسىپ, قوعامنىڭ بەلسەندىلىك تانىتقانى ءبىزدى قۋانتادى», دەيدى «دوس» تاۋەلسىز ءومىر» ورتالىعى مۇگەدەكتەرى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى دينا ەرديلدينوۆا.
بىرلەستىك ءتورايىمىنىڭ ايتۋىنشا, مۇگەدەك ازاماتتارعا كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋعا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ وزدەرى دە اتسالىسقانى دۇرىس. «پرەزيدەنت جىل سايىنعى جولداۋىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا نازار اۋدارۋىمىز كەرەكتىگىن, ولار باسقا دا ازاماتتارىمىز سەكىلدى جۇمىس ىستەپ, ەڭبەك ەتۋى, جاقسى ءومىر ءسۇرۋى تيىستىگىن ايتادى. سول ءۇشىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا جايلى ورتا قالىپتاستىرۋدى تاپسىردى. قازىرگى تاڭدا مۇنداي ازاماتتار جۇمىسقا ورنالاسىپ, باسقالارمەن تەڭدەي ءبىلىم الاتىنى قۋانتادى. ولار وتباسىن قۇرىپ, سپورتپەن اينالىسىپ, بۇقارالىق سپورت پەن مادەني شارالارعا قاتىسىپ ءجۇر», دەيدى «دوس» تاۋەلسىز ءومىر» ورتالىعى مۇگەدەكتەرى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»