بجت 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەنگىزىلەدى
ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ باعىتىندا جۇيەلى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. الايدا الەۋمەتتىك جانە ەڭبەك قۇقىعىنىڭ تولىق پاكەتىن ۇسىنۋ ءۇشىن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردى فورماليزاتسيالاۋ قاجەت. 2010 جىلدان بەرى ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان حالىقتىڭ ۇلەسى ازايىپ كەلەدى. وسى ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋ ءۇشىن فورمالدى ەمەس جۇمىسپەن قامتىلعان حالىققا, ياعني قىزمەت كورسەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتۋشىلەرگە ۇيىمداستىرۋشىلىق, قۇقىقتىق مۇمكىندىك بەرۋگە باعىتتالعان ارنايى مەحانيزم جاسالۋ ۇستىندە.
ول – بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم (بجت) مەحانيزمى. بجت ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندارعا زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بجت جاڭا سالىق ءتۇرى ەمەس, بۇل تولەمنىڭ ءتورت ءتۇرىن, ياعني جەكە تابىس سالىعىن, الەۋمەتتىك جانە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورلارىنا, سونداي-اق بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا اۋدارىمدار جاساۋعا جاعداي تۋعىزادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم ەنگىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلاردى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىنە تارتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «تابىسىنان ەشقانداي تولەم جاسامايتىندار بار جانە تيىسىنشە, ولار زەينەتاقى جۇيەسىمەن جانە الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن تولىققاندى قامتىلماعان. وسىعان بايلانىستى قاجەتتى زاڭنامالىق وزگەرىستەر جاسالدى. ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلاردى تىركەۋدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. ونى تولەۋ ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلاردىڭ مەديتسينالىق الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋعا قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق پرەزيدەنت بۇل وزگەرىستەردىڭ جىل سوڭىنا دەيىن قابىلدانۋى كەرەك ەكەنىن مالىمدەگەن بولاتىن. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان جاڭاشىلدىق 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ 2023 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيىن ەنگىزىلمەك.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس, بۇل اۋدارىمدار بارلىق ازاماتتار ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلادى. الايدا حالىق اراسىندا قىزمەتىن تىركەمەگەن, ەڭبەك كەلىسىمشارتى جوق نەمەسە جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەگەندەر بار. ولار بۇگىندە الەۋمەتتىك, زەينەتاقىلىق قامسىزداندىرۋ, الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدان قالىس قالىپ وتىر. ۆەدومستۆو باسشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل بىرىڭعاي جيىنتىق تولەم, ەڭ الدىمەن, ءتۇرلى سەبەپپەن قورعانسىز قالىپ وتىرعان ازاماتتارىمىزدى الەۋمەتتىك قورعاۋدى كوزدەيدى.
مينيسترلىك ناقتىلاعانداي, جاڭا رەجىمنىڭ بىرنەشە ارتىقشىلىقتارىن اتاپ كەتۋگە بولادى. مۇندا سالىق سوماسى ازىراق, سالىق پەن الەۋمەتتىك تولەمدەردەن تۇراتىن بىرىڭعاي تولەم جاساۋعا بولادى, سالىق بويىنشا ەسەپ بەرۋ, سالىقتىق تەكسەرۋلەر جانە اكىمشىلىك جازالار بولمايدى. سونىمەن قاتار اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە ءومىر سۇرەتىن حالىقتىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ ماقساتىندا, بۇل تولەمدى اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ جارتىسىنا دەيىن قىسقارتۋ ۇسىنىلعان. بجت تولەۋ قىزمەتتى اۆتوماتتى تۇردە تىركەۋگە جانە مەديتسينالىق الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ, زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىنە قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بجت ەنگىزۋ ناتيجەسىندە فورمالدى ەمەس جۇمىسپەن قامتىلعانداردان 500 مىڭ ادامنىڭ جۇمىسىن فورماليزاتسيالاۋ قاراستىرىلعان جانە پاتەنت پەن جەڭىلدەتىلگەن دەكلاراتسيا نەگىزىندە قولدانىستاعى سالىق رەجىمدەرىنەن 65,4 مىڭ تولەمشىلەردىڭ اعىمى كۇتىلىپ وتىر», دەيدى م.ابىلقاسىموۆا.
حالىقتىڭ 60%-تەن استامى مۇلدەم سالىق تولەمەيدى
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2018 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق سانى 8,6 ملن ادامدى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 6,5 ملن ادام جالدامالى جۇمىسكەر, ال 2 063 مىڭ ادام ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار.
قازىرگى جاعداي كورسەتىپ وتىرعانداي, فورمالدى ەمەس جۇمىسپەن قامتىلۋعا سالىق ورگاندارىنا تىركەلۋ مەن ەسەپتەن الۋدىڭ پروتسەدۋرالارىنىڭ كۇردەلىلىگى, كوپتەگەن تولەم جۇيەلەرىنىڭ بولۋى جانە سالىق رەجىمىن ايقىنداۋدىڭ قيىندىعى ءتارىزدى فاكتورلار ىقپالىن تيگىزەدى. ماسەلەن, بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى ەنگىزۋ سالىق ورگاندارىندا تىركەلۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبىن قاراستىرادى, بۇل فورمالدى ەمەس جۇمىسپەن قامتىلعانداردى زاڭداستىرۋدى جىلدامداتادى.
CSI اعا سەرىكتەسى ولجاس قۇدايبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان حالقىنىڭ ءبىر بولىگى ەسەپكە الۋدان تىس قالعان. باسىندا 5,5 ملن ادام بولسا, ودان كەيىن اۋلا-اۋلانى ارالاۋ جانە باسقا دا ادىستەردىڭ ناتيجەسىندە بۇل سان 1,5 ملن ادامعا دەيىن ازايعان. «ەلىمىزدە حالىقتىڭ 60%-تەن ءسال استامى مۇلدەم سالىق تولەمەيدى. ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز – ادامداردى ەسەپكە الۋعا شىعارۋ. بجت-نىڭ ءۇش وڭ سيپاتى بار. بىرىنشىدەن, ول ەرىكتى تۇردە جۇرگىزىلەدى, ەكىنشىدەن, جەڭىل ءارى قولجەتىمدى, ءتىپتى ەسەپ بەرۋدەن مۇلدەم حابارى جوق ادامدارعا دا لايىقتالعان. سونىمەن قاتار بجت تەك جەكە تۇلعالارعا عانا قاتىستى قولدانىلادى, زاڭدى تۇلعالار بۇل مەحانيزمدى پايدالانا المايدى جانە ول مۇلدەم ەشتەڭە تولەمەيتىن ادامدار ساناتىنا باعىتتالادى», دەيدى و.قۇدايبەرگەنوۆ.
ساراپشى ت.ابىلداەۆ بولسا, تولەم جاساۋ ارقىلى ەرتەڭگى كۇنى قىمبات تۇراتىن قىزمەتتەردى الۋعا بولاتىندىعىن ايتادى. «ازاماتتاردى فورماليزاتسيالاۋ ولاردى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىمەن, سونداي-اق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ مىندەتتى جۇيەسى ارقىلى مەديتسينالىق قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشادى», دەيدى ول.
مينيستر ءمادينا ابىلقاسىموۆا ايتىپ بەرگەندەي, زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى كەڭەيتىلىپ كەلەدى. «وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, ءبىز 2018 جىلعى شىلدەدەن باستاپ بازالىق زەينەتاقىنى ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى سارالانعان تۇردە تولەۋگە كوشتىك. وسىعان دەيىن كۇنكورىس مينيمۋمىنىڭ 54% بولسا, ەندى – ەگەر ەڭبەك ءوتىلى 10 جىلدان جوعارى بولسا, وندا جوعارىلاتىلعان كولەمدە سارالانعان تۇردە تاعايىندالادى. ماكسيمالدى تۇردە – كۇنكورىس مينيمۋمىنىڭ 100%», دەيدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
وسىلايشا, بجت ەنگىزۋ ازاماتتاردىڭ وزدەرىنىڭ ەڭبەك قىزمەتىن تىركەۋىنە ىقپال ەتەدى. جالپى العاندا, بجت ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق, ولاردىڭ كىرىستەرىنىڭ دەڭگەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇدان وزگە, جۇكتىلىگى مەن بالا تۋى, ءبىر جىلعا دەيىنگى بالا كۇتىمى بويىنشا الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنگەن اۋدارىمدارعا قاراعاندا جوعارىلاتىلعان كولەمدە بولادى. ماسەلەن, بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 1 جىلعا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى بەرىلەتىن جاردەماقى قاراستىرىلعان. وعان قوسا, جۇكتىلىك پەن تۋعا بايلانىستى تولەم تەك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان بەرىلەدى.
ء«بىزدىڭ ەسەپتەۋىمىز بويىنشا, ايەلدەر جۇكتىلىگى مەن بالا تۋىنا بايلانىستى 124 732 تەڭگە مولشەرىندە تولەم الا الادى. سونداي-اق 1 جىلعا دەيىنگى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تولەم الادى. وسىلايشا, بجت تولەگەن ايەل الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان بەرىلەتىن تولەمدەرگە ۇمىتكەر بولا الادى», دەيدى مينيستر.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»