ورال قالاسىندا ايگىلى كۇيشى-كومپوزيتور قۇرمانعازى ساعىربايۇلىنىڭ يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتالىپ جاتقان مەرەيتويى اياسىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىندا كۇي اتاسى قۇرمانعازىنىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ماقساتىندا كەشەندى شارالار ۇيىمداستىرىلدى. ءساۋىر ايىندا «عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى» جوباسى اياسىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ميربولات ەرساەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن حالىقارالىق عىلىمي ەكسپەديتسيا جولعا شىقتى. قۇرامىندا ونەرپازدار, ولكەتانۋشىلار, تاريحشىلار, ونەر زەرتتەۋشىلەرى بار توپ باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاراتوبە, اقجايىق, جاڭاقالا, قازتالوۆ, بوكەي ورداسى اۋداندارى اۋماعىمەن ءجۇرىپ ءوتىپ, كۇي اتاسى جەرلەنگەن استراحان وبلىسى ۆولودار اۋدانىنداعى التىنجار اۋىلىنا كولىكپەن جەتتى. ساپار بارىسىندا قۇرمانعازىنىڭ ۇستازى ۇزاق كۇيشى, كۇيشى دۇنيەگە كەلگەن جيدەلى قۇمى, وسكەن جەرى – كوكتەرەك اۋىلى, كومپوزيتوردىڭ ءومىرى مەن ونەرىنە قاتىستى تاريحي ورىندار قامتىلىپ, ارنايى شارالار ۇيىمداستىرىلدى.
ورال قالاسىندا 2016 جىلى قۇرمانعازى مەن ديناعا قويىلعان ەسكەرتكىش جاڭا ورىنعا – وبلىس ورتالىعىنىڭ باس داڭعىلىنا قايتا ورناتىلدى. ەندى مىنە, كۇللى الەم تالانتىن مويىنداپ, يۋنەسكو كولەمىندە اتاپ ءوتىپ جاتقان قۇرمانعازى جىلى ورالدا رەسپۋبليكالىق عىلىمي كونفەرەنتسيامەن قورىتىندىلاندى. مەرەيلى داتاعا وراي باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن الماتىداعى «قازاق ءتىلى» باسپاسىنان «كۇي-قۇدىرەت. قۇرمانعازى ساعىرباەۆ» اتتى جيناق تا جاريالانىپتى.
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس. ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا», دەپ اتاپ ءوتتى. نارىن قۇمىندا دۇنيەگە كەلىپ, قارا شاناقتان توگىلتكەن كۇيىمەن تۋعان حالقىن ۇيىتىپ, دومبىرا مەن قازاقتىڭ ەگىز ۇعىم ەكەنىن دالەلدەي بىلگەن قۇرمانعازى بابامىز – مۋزىكا الەمىندەگى ءسوزسىز ۇلى تۇلعا, – دەدى رەسپۋبليكالىق عىلىمي جيىندى كىرىسپە سوزىمەن اشقان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ.
ايگىلى جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا «كوزى باردا ءوزى, كوزى جوقتا ونەرى قاۋىمنىڭ باسىنا سۇيەسىن, قولتىعىنا دەمەسىن بولىپ, دۇنيە تۇرعانشا تۇراتىن» قۇرمانعازى كۇيشىنى ۇلىقتاعان جيىنعا الماتى قالاسىنان بەلگىلى كۇيشى-دومبىراشى, ۇستاز, فولكلورتانۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى ايتجان توقتاعان, قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ پروفەسسورى, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى حالىق مۋزىكاسى ءبولىمىنىڭ دەكانى, ونەرتانۋ كانديداتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى كاريما ساحارباەۆا سىندى ايتۋلى عالىمدار ارنايى كەلىپتى.
– تۋعان جەرگە ءار كەلگەن سايىن ونەر, ادەبيەت, مادەنيەتكە جاسالىپ جاتقان قامقورلىقتى كورىپ, ەلدىڭ قۋانىشتى ءجۇزىن كورىپ ەرەكشە اسەر الىپ قايتامىن. وسى جولى دا بابامىزدىڭ ۇلكەن تويىنا كەلدىك. حالىق بەرگەن «كۇي اتاسى – قۇرمانعازى» دەگەن اتاق ونىڭ قازاق كۇي ونەرىنە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسىن كورسەتەدى. كۇيشىنىڭ مۋزىكالىق مۇراسى وتە باي. قۇرمانعازىنىڭ ءومىربايانىن ءوز كۇيلەرىمەن ناقتىلاۋعا بولادى. ونىڭ دومبىرا ونەرىنە ەنگىزگەن كوپتەگەن جاڭالىعىن كۇيلەردىڭ مازمۇنىنان, اۋەن مەن كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمىنان, ورىنداۋ تاسىلدەرىنەن اڭعارۋعا بولادى. قۇرمانعازىنىڭ الەمدىك تۇلعا ەكەنىن ءبىر مىسالدان ايتا كەتەيىن: وسىدان 3-4 جىل بۇرىن قۇرمانعازى وركەسترى امەريكاعا باردى. سوندا وركەستر ونەرىن تاماشالاپ شىققان ءبىر كونگرەسمەن باسىن شايقاپ تۇرىپ: «قۇرمانعازى وركەسترىن, قازاق كۇيلەرىن تىڭداپ بەيىستىڭ سامال جەلى سوققانداي كۇي كەشتىم» دەگەن. ۇلى كۇيشى قالىپتاستىرعان مەكتەپتەن مامەن, كوپبالا, ەرعالي ەسجانوۆ, مەڭدىعالي سۇلەيمەنوۆ, دينا نۇرپەيىسوۆا, وقاپ قابيعوجين, قالي جانتىلەۋوۆ سىندى كۇيشىلەر شوعىرى ءوسىپ شىقتى. كەلەشەكتە ەتنومۋزىكاتانۋشىلار مەن زەرتتەۋشىلەر الدىندا ءالى جۇمىس كوپ. قۇرمانعازىنىڭ وزىندىك ونەرى, ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى, ايرىقشا ءستيلى اشىپ كورسەتىلەتىن مونوگرافيالار كەرەك, – دەدى ايتجان توقتاعان.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن بيىلدان باستاپ شىلدە ايىنىڭ ءبىرىنشى جەكسەنبىسىنىڭ ۇلتتىق دومبىرا بۇكىلحالىقتىق مەيرام كۇنى بولىپ بەكىتىلۋى – ۇلتتىق اسپابىمىزدىڭ دارەجەسىن زاۋ بيىككە كوتەردى. التاي كولگىنوۆ ايتقانداي, «دومبىرا – قازاق ءۇشىن جاي عانا مۋزىكالىق اسپاپ ەمەس, ودان الدەقايدا بيىك تۇرعان كيەلى قۇندىلىق». بۇل جوعارىدا اتالعان كۇي ونەرىنىڭ جارىق جۇلدىزدارى دۇنيەگە كەلگەن اقجايىق وڭىرىندە, مەكتەپتەگى ءۇزىلىس قوڭىراۋىن جاپپاي كۇيمەن الماستىرعان باتىس قازاقستان وبلىسىندا ايرىقشا بايقالادى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى