ەگەر ليتۆاعا ساياحاتتاپ بارۋدىڭ ءساتى تۇسە قالسا, ۆيلنيۋس قالاسىنان نەبارى وتىز شاقىرىم جەردەگى تراكاي قامالىن كورىپ, تاماشالاپ قايتارىڭىز حاق. سەبەبى ول ليتۆالىقتاردىڭ وتكەن تاريحىنان سىر شەرتىپ تۇراتىن كونە ەسكەرتكىش, كيەلى مەكەن.
ءحىV عاسىردىڭ سوڭىندا حازار قاعاناتىنان ءبولىنىپ شىققان بەس جۇزگە جۋىق قارايىمداردىڭ وتباسى مىنە, وسى تراكاي قامالىنىڭ جانىنا كەلىپ قونىس تەپكەن ەكەن. اڭىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ليتۆانىڭ ۇلى كنيازى ۆيتاۋتاس اتالمىش قامالدى قورعاۋدى ەر جۇرەك, قايسار قارايىم ساربازدارىنا سەنىپ تاپسىرىپتى دەسەدى.
قازىر دە تراكاي قامالىنىڭ جانىنداعى شاعىن قالاشىقتىڭ نەگىزگى تۇرعىندارى سول ۇلىستىڭ ۇرپاعى بولىپ تابىلادى. قارايىمداردىڭ ءتۇپ اتاسى تۇركىلەر ەكەنى انىق. سوندىقتان دا ولاردىڭ كەلبەتى, ءتۇر-ءتۇسى, كەيبىر ادەت-عۇرىپتارى بىزگە ۇقسايدى. بىراق ءدىنى باسقا. قۇدايعا سيىناتىن عيماراتتارىنىڭ پوشىمى شىركەۋگە كەلىڭكىرەيدى. ء«بىزدىڭ ءدىنىمىز كونە وسيەتتەن كەيىنگى ءدىني قۇجاتتاردى قابىلداماعان», دەگەن-ءدى بىزگە سول عيماراتتاعى ءبىر ءدىني قىزمەتكەر.
بۇگىندە قارايىم ۇلىسىنىڭ سانى بار بولعانى – 250 ادام عانا ەكەن. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ايتۋىنشا, ولاردى مۇنداي كۇيگە جەتكىزىپ وتىرعان باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى وزدەرىنىڭ ىشكى قاتاڭ ءدىني زاڭدارى كورىنەدى. ويتكەنى قارايىم جىگىتتەرىنە باسقا ەلدىڭ قىزىنا ۇيلەنۋگە تىيىم سالىنعان جانە ۇيلەنە قالعان كۇننىڭ وزىندە ولاردان تاراعان ۇرپاقتى ساناتقا قوسۋدان باس تارتقان.
– بايقادىڭىزدار ما, قارايىمداردىڭ ءبارىنىڭ ۇيىندە نەگىزىنەن ءۇش تەرەزە, – دەيدى بىزگە تراكاي قالاشىعىنداعى قارايىم كوشەسىن كورسەتىپ كەلە جاتقان جول باستاۋشى جىگىت. – ولاردا: «بۇل تەرەزەلەردىڭ بىرەۋى – قۇدايعا, ەكىنشىسى – قامالعا, ءۇشىنشىسى – وزىمىزگە قاراۋعا ارنالعان», دەگەن سەنىم بار.
وسىدان سوڭ ءبىز الگى كوشەنىڭ ەكى جيەگىندەگى جەر ۇيلەردىڭ تەرەزەسىنە ءبىرتۇرلى تاڭىرقاي قارادىق. تازالىقتى, ءسان-سالتاناتتى سۇيەتىن وتە ۇقىپتى, ەڭبەكقور حالىققا ۇقسايدى. ۇيلەرىنىڭ الدىنداعى تال-تەرەگى, باۋ-باقشاسى جايقالىپ تۇر.
بىراق اتتەڭ, ءتىلى دە, ءدىلى دە, سالت-ساناسى دا كۇننەن كۇنگە كومەسكى تارتىپ, ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ۇلىس. سودان دا بولار, الگى ءۇش تەرەزەنىڭ بىرەۋىنە, دالىرەك ايتقاندا, «وزدەرىنە قارايتىن» تەرەزەگە تۇتىلعان پەردە كوپ جىلدان بەرى اشىلماعانداي اسەر قالدىرادى. سەبەبى انە, قۇداي جاراتقان دۇنيەنىڭ كوك اسپانى مولدىرەپ, كۇنى جادىراپ تۇر. اينا كولدىڭ ورتاسىنداعى وقشاۋ ارال سەكىلدى كورىنگەن تراكاي قامالىنا قاراي اعىلىپ جاتقان ساياحاتشىلاردىڭ لەگى تاڭ اتقالى بەرى ءبىر تولاستاعان جوق.
ال قارايىمدار كوشەسى بولسا, الىمساقتان بەرگى ادامزات تاريحىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن ءبىر ەكسپوناتى سەكىلدى شاعىن قالانىڭ قاق ورتاسىنان ايداي الەمگە كوز تىگىپ, ءوزىن مازالاعان ءبىر سۇراقتىڭ جاۋابىن كۇتىپ تۇرعان سەكىلدى...
نۇرعالي وراز, «ەگەمەن قازاقستان»