ەلباسى تۇركى كەڭەسىنىڭ توراعالىعىن سوورونباي جەەنبەكوۆكە تابىستادى

ءسامميتتى اشقان نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆكە ءداستۇرلى قوناقجايلىق كورسەتكەنى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىرىپ, سامميتكە وزبەكستان  رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ پەن ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور ورباننىڭ قاتىسىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

– بۇگىنگى باسقوسۋعا قۇرمەتتى قوناقتاردىڭ كەلۋى تۇركى كەڭەسىنىڭ ىقپال اياسى كەڭەيىپ, ماڭىزى ارتقانىن كورسەتەدى. سامميتتە قول جەتكىزەتىن ۋاعدالاستىق پەن شەشىمدەردىڭ ارقاسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىعىمىز بەن باۋىرلاستىق بايلانىستارىمىز ودان ءارى ارتا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى كىرىسپە ءسوزىنىڭ سوڭىندا تۇركى كەڭەسىنىڭ توراعالىعىن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆكە تابىستاي وتىرىپ, ونىڭ جاڭا مارتەبەسىنە وراي تابىس تىلەدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى جاس ۇرپاققا قالدىرۋ ەرەكشە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.

– وسىعان بايلانىستى بۇگىنگى سامميت ۇلتتىق ويىن تۇرلەرىن جانە جاستار ساياساتىن دامىتۋعا ارنالىپ وتىر. جۇيەلى تۇردە تۇركى كەڭەسى جاستارى كوشباسشىلارىنىڭ فورۋمىن, عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن سەمينارلار وتكىزۋدى, تۇركى الەمىنىڭ بىرەگەي تاريحي جەرلەرىنە ولكەتانۋ ەكسپەديتسيالارىن ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنامىن. بۇل شارالار جاستارىمىزدى جاقىنداستىرىپ, ەلدەرىمىزدىڭ مادەني ەرەكشەلىگى تۋرالى بىلىمدەرىن تەرەڭدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ تۇركى كەڭەسىنە توراعالىق ەتكەن كەزەڭدەگى ناتيجەلەرىنە ارنايى توقتالدى.

– ءبىزدىڭ توراعالىعىمىز بارىسىندا عىلىمي-اعارتۋشىلىق جۇمىستارعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. اتاپ ايتقاندا, «ورتاق تۇركى تاريحى» وقۋلىعى ازىرلەنىپ, ازەربايجاننىڭ, تۇركيانىڭ, قىرعىزستاننىڭ جانە قازاقستاننىڭ مەكتەپ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلدى. تۇركى اكادەمياسى تاريحىمىزدى تانىتىپ, سانانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان 90-نان استام كىتاپ شىعاردى. ءتورت مىڭ جىلدىق مادەني مۇرامىزدى جيناقتاپ, ونى جاريالاۋعا ارنالعان «اتالار ميراسى» پورتالى ىسكە قوسىلدى. تۋىسقان ەلدەردىڭ تىرشىلىك تامىرىن باسىپ وتىراتىن «تۇركبارومەتر» الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. تۋريزم سالاسىنداعى ارىپتەستىگىمىزدى جانداندىرۋ ماقساتىمەن «زاماناۋي ۇلى جىبەك جولى» اتتى جوبا ىسكە قوسىلدى. بۇل ۇلى جىبەك جولىندا ورنالاسقان ەلدەرىمىزدىڭ كونە تاريحى مەن مادەنيەتىنەن سىر شەرتەتىن كيەلى ورىندارىن 14 كۇندە ارالاپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسى الەمدەگى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق احۋالدىڭ وزگەرۋىنە وراي حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى شيەلەنىسە تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.

– بۇل – تەرروريزم, ءدىني ەكسترەميزم, ۇيىمداسقان قىلمىس, زاڭسىز ميگراتسيا جانە ەسىرتكى تاسىمالى. اتالعان زاماناۋي سىن-تەگەۋرىندەر تۇركى دۇنيەسىنە دە اسەر ەتپەي قويمايدى. مۇنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ كەشەندى ءىس-ارەكەتتەردى قولعا الۋىمىزدى تالاپ ەتەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.

قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركى كەڭەسى اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق كۇش-جىگەردى جۇمىلدىرىپ, ءوزارا دامۋ ءۇشىن ەلدەرىمىزدىڭ ودان ءارى وركەندەۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

 – استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن بىرلەسە پايدالانۋىمىز كەرەك. وندا قارجى قۇرالدارىن دامىتۋعا, كاپيتالدى شوعىرلاندىرۋعا جانە تانىمال ينۆەستورلار مەن قارجى ەكسپەرتتەرىن تارتۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان. وسىعان وراي, ەلدەرىڭىزدى قارجى ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىسۋعا شاقىرامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ەلدەردىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن پايدالانۋدىڭ باسىمدىقتارىن توقتالدى.

– ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا باتىس پەن شىعىستىڭ, سولتۇستىك پەن وڭتۇستىكتىڭ اراسىن جالعاستىرىپ جاتىر. اقتاۋدا قابىلدانعان كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى جونىندەگى كونۆەنتسيا ءوڭىرىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. سوندىقتان, تۇركى كەڭەسى كولىك جانە تەڭىز اكىمشىلىگى مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى اياسىندا تاريف ساياساتى مەن اكىمشىلىك تارتىپتەردى جەڭىلدەتۋ جونىندەگى جۇمىستاردى بەلسەندى جۇرگىزۋى كەرەك, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا وراي مەملەكەت باسشىسى تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ, وسى ەلدەردىڭ قاسيەتتى ورىندارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, كەيىنگى ۇرپاققا لايىقتى مۇرا ەتىپ قالدىرۋ ءۇشىن تۇركى كەڭەسىنىڭ جانىنان «تۇركى الەمىندەگى 100 جاڭا ەسىم», «تۇركى الەمىنىڭ كيەلى جەرلەرى» ارنايى  جوبالارىن ازىرلەۋدى ۇسىندى.

سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركى كەڭەسىنىڭ باسقارۋشى ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن وڭتايلاندىرىپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنايى توقتالدى.

جيىن سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى قىرعىز تاراپىن تۇركى كەڭەسىنە توراعالىعىنىڭ باستالۋىمەن تاعى دا قۇتتىقتاپ, تابىس تىلەدى.

***

مەملەكەتتەر باسشىلارى ءسامميتتىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مىناداي قۇجاتتارعا قول قويدى:

1. تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى VI ءسامميتىنىڭ دەكلاراتسياسى.

2. تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى مەن ونىڭ ورىنباسارىن تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم.

3. ۆەنگرياعا تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىندەگى باقىلاۋشى مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىم.

مەملەكەتتەر باسشىلارى سامميت قورىتىندىسى بويىنشا مىناداي قۇجاتتار قابىلدادى:

1. تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەر ينتەگراتسياسىنىڭ تۇجىرىمداماسى.

2. تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جانە جاستار ساياساتى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەسى.

3. تۇركى تىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا بايلانىستى بىرلەسكەن مالىمدەمەسى.