سانا جاڭعىرۋى ءالىپبي جاڭعىرۋىنان باستالادى. بۇل تۋرالى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتىدا وتكەن «لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ عىلىمي-ۇيىمداستىرۋشىلىق مىندەتتەرى» اتتى رەسپۋبليكالىق سەمينار كەڭەستە كەڭىنەن ايتىلدى. جەتەكشى لينگۆيست عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى باس قوسقان جيىندا لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قازاق ءتىلى نەگىزگى ەملە ەرەجەلەرىنىڭ جالپى جوباسىن احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى ازىرلەپ, عىلىمي قاۋىمعا شىلدە ايىندا تۇجىرىمداما تۇرىندە ۇسىنعان بولاتىن. كونتسەپتسيادان كەيىن ەملە ەرەجەنى ءار تاراپتان جينالعان ءتىلشى عالىمدار مەن ورفوگرافيالىق جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى جان-جاقتى تالقىلاعان ەدى. جۇمىس ساراپتالىپ, تالقىلانىپ, ونىڭ نەگىزىندە از-كەم تولىقتىرۋلار جاسالعانى دا بەلگىلى. وسى تۇزەتۋ ناتيجەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بۇعان قاتىستى الەۋمەتتەن سىناما-ساۋالناما دا الىنعان. جاڭا ەملە ەرەجەنىڭ قاناتقاقتى جوباسىن اپروباتسيادان وتكىزۋ بويىنشا ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وڭىرلەرىندە, ناقتىراق ايتساق كوكشەتاۋ, قاراعاندى, سەمەي, وسكەمەن, قىزىلوردا, اقتوبە, الماتى, استانا قالالارىندا جۇرگىزىلگەن سىنامالاردىڭ ناتيجەلەرى, ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرى جيىن بارىسىندا جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلدى.
– ساۋالناما نەگىزىندە قانداي پروبلەمالار كورىندى جانە نەنى ەنگىزۋ كەرەك دەگەن سۇراقتار العا قويىلىپ, كۇنى كەشە وتكەن سەمينار-كەڭەستە وسى جۇمىستار قايتا تولىقتىرۋعا بەرىلدى. مۇنىڭ ىشىندە اسىرەسە, شەتتىلدىك سوزدەردىڭ جازىلۋىنا بايلانىستى ماسەلەلەردى باسا ايتۋعا بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا قولىمىزدا 148 پاراگرافتان تۇراتىن ەرەجە بار. ول ەرەجەلەردە بۇرىنعى كيريلل الىپبيىندەگى ەرەجەنىڭ قۇرىلىمى ساقتالىپ وتىر. دەگەنمەن ءىشىنارا اۋىستىرۋلار مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, باپتار ۇلعايدى. بۇرىنعى ەرەجەدە ايتىلماي قالعان پروبلەمالى تۇستاردى تاۋىپ قايتا ەنگىزدىك, – دەيدى شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ورفوگرافيا ءبولىمىنىڭ باسشىسى, پروفەسسور قۇرالاي كۇدەرينوۆا.
عالىمدار قاۋىمى ورفوگرافيا وتە كۇردەلى سالا, سوندىقتان ساۋاتتى جازۋ ءۇشىن ورفوگرافيا مەن عىلىمي نەگىز بولۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان ونىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىنە سۇيەنۋ – مىندەتتى. بۇل تۇرعىدا شەتەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە دە كوز جۇگىرتكەننىڭ ارتىقتىعى جوق. ەڭ باستىسى, ءتىلىمىزدىڭ تابيعاتى بۇزىلماۋى كەرەك. ەلباسى ايتقانداي, ءالىپبي دەگەن قاتىپ-سەمىپ قالعان دۇنيە ەمەس. ول جول-جونەكەي جوندەلە, تولىقتىرىلا تۇسەدى. الايدا «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەپ قازىر رەتتەۋگە بولاتىن ماڭىزدى ماسەلەلەردى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىنىن ايتقان بىرقاتار ءتىل ماماندارى ءوز تالاپ-تىلەكتەرىن دە ورتاعا سالدى.
كەڭەيتىلگەن تالقىلاۋعا قاتىسقان قازاق ءتىلى ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا جانىنداعى ورفوگرافيالىق, ادىستەمەلىك, تەرمينولوگيالىق, تەحنيكالىق جانە اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋ جونىندەگى جۇمىس توپتارىنىڭ وكىلدەرى مەن ۇكىمەت جانىنداعى رەسپۋبليكالىق تەرمينولوگيا جانە ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى وزدەرىنىڭ ساراپتامالىق پىكىرلەرىمەن ءبولىسىپ, لاتىن الىپبيىنە بىرتىندەپ كوشۋگە قاتىستى بىرقاتار ۇسىنىستار ايتتى.
پروفەسسور نۇرگەلدى ءۋالي قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا ەملە ەرەجەسىن ازىرلەۋ بارىسىندا باسشىلىققا الىنعان عىلىمي پرينتسيپتەر مەن ۇردىستەرگە كەڭىنەن توقتالسا, عالىم ايمانكۇل الداشەۆا جاڭا ەملەنىڭ قۇرىلىمىن تانىستىرىپ, ەملە تۇزۋدە قولدانىلعان نەگىزگى تىلدىك مەحانيزمدەر مەن مودەلدەر جايلى باياندادى. وعان قوسا سەمينار جۇمىسىندا «ەملە ەرەجەسى جوباسىن سىنامادان وتكىزۋدىڭ العاشقى كەزەڭ ناتيجەلەرى جانە جاڭا ەملەدەگى جاڭالىقتار», «ەملە ەرەجەسى جوباسىن تالداۋ, ساراپتاۋ, العاشقى كەزەڭ ناتيجەلەرى», «تەرمين سوزدەردى جاڭا الىپبيمەن تاڭبالاۋداعى قيىندىقتار» سىندى بىرقاتار تاقىرىپتاردا باياندامالار جاسالدى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى