«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىنداعى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسى ءبىلىم-عىلىمى تولىسقان, ۇزدىك مامان, ناعىز ۇلگى بولارلىق جاستاردى كوپشىلىككە ناسيحاتتايتىن ايتۋلى جوبالاردىڭ بىرىنە اينالدى. جۋىردا اتالعان جوباعا ىرىكتەۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى. بۇل جولى ىرىكتەۋگە قاتىسۋشىلار سانى ارتپاسا, كەمىمەسى انىق.
«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسى تامىزدان باستاپ ءوزىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىن اشىق دەپ جاريالادى. اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان جوباعا ءبىرشاما وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ماسەلەن, العاشقى ىرىكتەۋ بارىسىندا بۇرىن ازاماتتار ءوز-ءوزىن ۇسىنا السا, وسى جولى ىرىكتەۋ جوباعا قاتىسۋ تۋرالى وتىنىشتەردى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ارقىلى بەرۋ ادىسىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. وسى ورايدا ەلىمىزدە ءتۇرلى سالا بويىنشا مىڭداعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك.
«100 جاڭا ەسىم» تىزىمىنە ەنگىسى كەلەتىن كاسىپكەر بيزنەس قاۋىمداستىقتارى, ال بەلسەندى جاستار وسى سالاداعى ۇيىمدار ارقىلى ءوتىنىش بەرە الادى. ەگەر جوبا قاتىسۋشىسى جەڭىمپاز اتانسا ءوتىنىم بەرگەن ۇيىم ونى قوعامدا كەڭىنەن تانىستىرۋ, دامىتۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىن بولادى.
وسى جولعى ىرىكتەۋ تالابى بويىنشا, بيىلعى بايقاۋ جالپىحالىقتىق تانىمالدىققا يە بولعان تۇلعالاردى ناسيحاتتاۋعا ەمەس, جاڭا ەسىمدەردى تانىستىرۋعا باعىت الىپ وتىر. ياعني, ەل كولەمىندە نەمەسە ناقتى ءبىر ءوڭىر بويىنشا حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ازاماتتارعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرىلەدى. سونىمەن بىرگە وتكەن جىلى نەگىزگى تىزىمگە وتكەن, بىراق جەڭىمپازدار قاتارىنان تابىلماعان قاتىسۋشىلار دا باعىن سىناپ كورە الادى. ولارعا قويىلاتىن نەگىزگى تالاپ − قازاقستان دامۋىنا قوسقان جەكە ۇلەسى.
«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ ءىى كەزەڭىنە ءوتىنىم قابىلداۋ 10 قىركۇيەككە دەيىن جالعاسادى. سالالىق اسسوتسياتسيالار, قوعامدىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەر بىرەگەي ءومىر جولى, كاسىبي جەتىستىكتەرى بار جاستاردى ۇسىناتىن بولادى. وتىنىشتەر پۋلىن ارنايى جاساقتالعان ساراپشى توپ زەرتتەپ, لايىقتى دەپ تانىلعان ءتىزىم el.kz سايتىنا جاريالانادى. 20 قىركۇيەكتەن 10 قازانعا دەيىن ونلاين داۋىس بەرۋ جۇيەسىمەن جالپىحالىقتىق داۋىس بەرۋ قورىتىندىسى ارقىلى جەڭىمپازدار ەسىمى انىقتالادى.
جاڭا ىرىكتەۋ جوباسىنىڭ تالاپتارى تومەندەگىشە:
− ۇمىتكەر قازاقستان ازاماتى بولۋى ءتيىس;
− 18 جاسقا, ياعني كامەلەتتىك جاسقا تولۋى مىندەتتى;
− مەملەكەتتىڭ جاعىمدى ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىن قىزمەت سالاسىندا ەڭبەك ەتۋى كەرەك, سونداي-اق قاتىسۋشىنى يميدجدىك تۇرعىدان ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بولۋى كەرەك;
− زاماناۋي قازاقستان كەلبەتىن ءوز جەتىستىكتەرى مەن تابىستارى ارقىلى بەينەلەي الاتىن تۇلعا;
− قازاقستان دامۋىنا ناقتى ۇلەس قوسا العان ازامات بولۋى ءتيىس.
وسى تالاپتاردان وتكەن لايىقتى مامان يەلەرى جوبادان كەيىن رۋحاني تۇرعىدان ءوز-ءوزىن جەتىلدىرۋگە, ال بيزنەسكە بايلانىستى ازاماتتار ناسيحاتتالۋ ارقىلى ءىسىن دامىتۋعا مۇمكىندىك الادى. وعان جوبانىڭ الدىڭعى قورىتىندىسى دالەل.
ماسەلەن, قازاقستاننىڭ وتكەن جىلى جاڭا ەسىمدەردىڭ ءبىرى اتانعان حيميك, عالىم دياس تاستانبەكوۆ بۇگىندە ءوزىنىڭ عىلىمي زەرتحاناسىن قۇرىپ, جاڭا ونەرتابىستار ويلاپ تابۋ ۇستىندە. ول ءال-فارابي اتىنداعى كازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حيميا فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ماگيستراتۋرانى تابىستى بىتىرگەن. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋ ورتالىعىندا ءتورت جىلدان استام قىزمەت ەتىپ, كەيىن قبتۋ, قازۇتۋ-دا «پوليمەرگە بالامالى ماتەريالدار» زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. بۇگىندە ول ءوزى قاتارلاس جاس عالىمداردى جيناپ, ءتۇرلى عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن زەرتحانا اشىپ الدى.
«وستەوسينتەز ءۇشىن تابيعي ىدىرايتىن پوليمەر» جوباسى دياستىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنىڭ نەگىزىنە اينالماق. ول تەحنولوگيانى ويلاپ شىعارىپ, قولدانىسقا ەنگىزۋمەن اينالىساتىن زەرتتەۋ ورتالىعىن اشۋدى جوسپارلاپ ءجۇر. ازىرشە دياستىڭ نەگىزگى جوباسى – اەروپوندى جىلىجاي. بۇل جوباسى ءۇشىن ول «بولاشاق» ستارتابىن جەڭىپ الىپ, قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى قاتارىنا كىرگەن ەدى.
ەكولوگيالىق تازا ءونىم وسىرۋمەن اينالىساتىن جىلىجاي الماتى وبلىسىندا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە. جاس عالىمنىڭ ايتۋىنشا, وسىمدىكتەردى قاز-قاتار ءوسىرۋ ارقىلى ءونىمدى ەكى ەسەلەپ الۋعا بولادى. ياعني, ورىن, سۋ, ادام رەسۋرسىن ۇنەمدەۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن جەرى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قولايلى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. سول سەبەپتى بۇل تەحنولوگيانىڭ ماڭىزى جوعارى.
ءجۇز ەسىمىنىڭ ءبىرى اتانعان كارديوحيرۋرگ گۇلجان سارسەنباەۆا جۇرەككە وتا جاساۋ ارقىلى كۇن سايىن نارەستەلەردىڭ ومىرىنە اراشا بولىپ ءجۇر. ول قازاقستانداعى پەدياتريالىق جۇرەك حيرۋرگياسى سالاسىن زەرتتەپ, دامىتۋدى قولعا العان العاشقىلاردىڭ ءبىرى. گۇلجان سارسەنباەۆا ەلىمىزدەگى ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ ارقىلى جۇرەك پاتولوگياسىن انىقتاۋدى يگەرگەن ساناۋلى كارديوحيرۋرگتىڭ ءبىرى. 15 جاسىندا مەديتسينالىق كوللەدجگە وقۋعا تۇسكەن گۇلجان 18 جاسىنان باستاپ كۇردەلى حيرۋرگيالىق وتالاردا مەيىربيكە بولىپ جۇمىس ىستەيدى. كەيىن مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە ءتۇسىپ, وقۋ ورنىن ۇزدىك ءبىتىرىپ شىعادى. 2000 جىلى پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنا كەلىپ, نارەستەلەرگە وتا جاساي باستايدى. 2005 جىلى جۇرەك-قان تامىر حيرۋرگياسى بويىنشا رەسەيدە «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن 3 جىلدىق اسپيرانتۋرانى ءبىتىرىپ, قازاقستانعا ورالدى.
بۇل تۋرالى: «ىزگى نيەت دارىگەرى» جوباسىنا قاتىستىم. ول ۋاقىتتا قازاقستاندا بالالار كارديوحيرۋرگياسى بولىمدەرى جوق بولاتىن, «ميلوسەرديە» قورىنىڭ قولداۋىمەن ءتۋابىتتى جۇرەك اقاۋى بار نارەستەلەردى شەتەلدىك كلينيكالارعا جىبەرە باستادىق. ءۇش جىل ىشىندە 300-دەن استام بالا ەمدەلىپ كەلدى. 2011 جىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بۇيرىعىمەن ەلىمىزدە بولىمدەر اشا باستادىق. وسىلايشا, الماتىدا اشىلعان بالالار كارديوحيرۋرگياسى ءبولىمىن اشۋشى ءارى ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولدىم», دەيدى گ. سارسەنباەۆا.
وسىدان 18 جىل بۇرىن بىرەۋدىڭ جۇرەگىنە وتا جاسايمىن دەگەن ءوڭى تۇگىلى تۇسىنە كىرمەگەن جاس قىزدىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى بۇگىندە بالالارىمىزدىڭ شەتەلدىك ەمحانالارعا سابىلماي, ەلىمىزدە دەرتىنەن ايىعىپ كەتۋىنە مۇمكىندىك بەردى. بۇل ماقتانۋعا, جاريالاۋعا, سونداي-اق ەلگە ۇلگى ەتۋگە تۇرارلىق جەتىستىك.
«100 جاڭا ەسىمنىڭ» ءاربىر ءومىر جولىنان ولاردىڭ زامانعا ساي قايراتكەرلىكتەرى, تاۋەلسىزدىكتى تۇعىرلاندىرۋعا قوسقان ۇلەستەرى زور ەكەنىن بايقاي الامىز. ولار الەمدىك ورتادا قازاق ۇلتىنىڭ زاماناۋي بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋدا. وعان قوسا, وتاندىق جاستارعا جىگەر بەرۋ, جاقسى ىستەرگە قۇشتارلاندىرۋ, كوپشىلىكتى ىنتالاندىرۋ ءرولىن دە تاماشا اتقارىپ ءجۇر. 100 ەسىمنىڭ ارقايسىسىنىڭ بيوگرافياسى ءسىز بەن ءبىز جۇرگەن ورتادان باستالادى. ءبىر ايىرماسى, ولاردىڭ ءوز ماقساتىنا جەتۋدە تاباندى بولۋى, بىلىمگە قۇشتارلىعى, تاربيەسى, جەكە باس قاسيەتتەرىنىڭ مول بولۋى. تۇتاس بۋىننىڭ جاڭعىرۋى ءبىزدىڭ وسى قاسيەتتەردى وزىمىزدە دامىتۋدان باستالاتىنى انىق.
وتكەن جىلى العاش رەت وتكىزىلگەن «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بىرىگە وتىرىپ, تابىستى جۇزەگە اسىردى. جوباعا قاتىسۋشىلاردى ىرىكتەۋ بارىسىندا ۇزدىك دەپ ايتۋعا لايىقتىلار سانى وتە كوپ بولدى. ء«مالىم دە بەيمالىم» ەسىمدەر جالپىحالىقتىق ونلاين داۋىس بەرۋ جولىمەن انىقتالىپ, جوبادان كەيىن كوپشىلىككە تانىلدى. حالىق ارقايسىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تەرەڭىرەك تانىسۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇگىندە «100 جاڭا ەسىم» قاتارىنا ەنگەن ازاماتتار ءتۇرلى الەۋمەتتىك ماڭىزدى شارالارعا قاتىسىپ, جەكە جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدا. سونداي-اق جاستاردى جىگەرلەندىرۋگە ارنالعان سۇحبات الاڭدارىنا سپيكەر رەتىندە قاتىسىپ, ولارمەن جەكە تابىسى قۇپياسىمەن جانە تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ جۇرگەندىگىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. ياعني جوبا ولاردىڭ تىنىسىن اشۋعا سەبەپ بولىپ, دامۋىنا ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز.
بايقاۋ قاتىسۋشىلارى ەل تاريحىندا ەرەكشە قولتاڭباسىمەن قالاتىنى انىق. ۇزدىكتەردىڭ ءومىر جولى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. ولاردىڭ ۇقساستىقتارى قوعامعا تيگىزگەن پايداسىندا عانا دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. جەڭىمپازدارعا اقشالاي سىيلىق جوقتىعىنا قاراماستان بۇل جولى دا ەكىنشى كەزەڭگە قاتىسۋعا دەگەن تالپىنىس جوعارى. مۇنى ولار حالىقتىڭ تالانتتاردى جازباي تانىعانى, ءوز ەڭبەگىن باعالاۋى دەپ تۇسىنەدى. العاشقى جەڭىمپازدارمەن ەلباسىنىڭ تىكەلەي كەزدەسۋى دە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇلشىنىسىن ارتتىرىپ, جوبانىڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرعانى انىق.
«قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازدارىنىڭ جەتىستىكتەرى جاستاردى عانا ەمەس, رۋحاني جاڭعىرۋعا ۇمتىلعان بارلىق جاندارعا وي سالارى ءسوزسىز. جاڭارعان, قۋاتتى ەلدىڭ ايبىنى بولار ەسىمدەر وزدەرىنە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە وتىرىپ, حالىق تاراپىنان ارتىلعان سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋعا تىرىسۋدا. بۇل جولعى «100 جاڭا ەسىم» دە وسى جولدى تاڭدارى حاق.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان»