حالىقارالىق ساراپشىلار ادامزاتتىڭ جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەر كۇن ءتارتىبىن قابىلداۋىنا ارنالعان GCS 2018 Research: Mapping The Global Challenges Agenda استانا فورۋمىنىڭ ماڭىزدى زەرتتەۋىن اياقتادى. تالداۋ نىسانى بەس كلاستەر: ەكونوميكا, گەوساياسات, تەحنولوگيالار, ەكولوگيا جانە الەۋمەتتىك قاۋىپ-قاتەر بويىنشا توپتاستىرىلعان الەمدىك دامۋدىڭ 90 نەگىزگى سىن-تەگەۋرىنى بولدى, دەپ حابارلادى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
بۇل تەڭدەسى جوق تالداۋدىڭ ءادىسناماسى ۇلكەن لينگۆيستيكالىق دەرەكتەردى زياتكەرلىك ماشينالىق وڭدەۋ تەحنولوگياسىنا نەگىزدەلگەن. زەرتتەۋ بارىسىندا سوڭعى جىلى الەمنىڭ 140 ەلىندە 30 000 مەدياسىندا جاريالانعان 127 ملن-عا جۋىق ءماتىن تالداندى.
الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنىڭ, قۇرلىقتارى مەن مادەنيەتتەرىنىڭ ماڭىزدى جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەردى قابىلداۋىنا ارنالعان ۇلكەن لينگۆيستيكالىق دەرەكتەردى تالداۋدىڭ بىرەگەي تسيفرلى زەرتتەۋىنىڭ ءبىرىنشى نۇسقاسى مامىر ايىنىڭ ورتاسىندا ۇسىنىلىپ, الەمنىڭ 100 ەلىنەن كەلگەن بەلگىلى تۇلعالار جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندەر ءسامميتى فورماتىندا اتالعان ماسەلەنى تالقىلادى. شىلدەدە بىرەگەي حالىقارالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى اياقتالدى.
العا قويىلعان ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن دەرەكتەردى تالداۋ ەكى كەزەڭدە جۇرگىزىلدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە بەس توپ: ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, گەوساياسي, الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق 29 سىن-تەگەۋرىننىڭ ەگجەي-تەگجەيلى سيپاتتاماسى جاسالدى. بۇل سيپاتتاما بىرقاتار ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەر نەگىزىندە ازىرلەندى.
زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس, قۇرلىق-تاردىڭ, مەگا-ايماقتاردىڭ جانە ەلدەردىڭ اراسىندا جاھاندىق دامۋدىڭ نەگىزگى سىن-تەگەۋرىندەرىن قابىلداۋدا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتىڭ بار ەكەنى انىقتالدى. ەگەر دامۋشى الەم ەلدەرى نەگىزىنەن وزەكتى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك پروبلەمالارعا باسا كوڭىل بولسە, دامىعان ەلدەردىڭ عالامشاردىڭ تۇراقتى دامۋىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە كوبىرەك الاڭدايتىنى انىقتالدى. تسيفرلى ەكونوميكا زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەيبىر ەلدەر ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى قاۋىپتەردىڭ قاتارىنا كيبەرقاۋىپسىزدىك ماسەلەسى كىرسە, وزگە ەلدەر ءۇشىن ەڭ نەگىزگى سىن-تەگەۋرىن – جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى. ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكانىڭ كۇن تارتىبىندەگى اسا وزەكتى ماسەلەلەر – جاپپاي كوشى-قون مەن تەرروريستىك قاۋىپ بولسا, دامۋشى الەم ەلدەرى ءۇشىن بازالىق ەنەرگەتيكا مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتىسپەۋى اسا ماڭىزعا يە.
قۇرىلىمدىق جاعىنان العاندا بۇل تالداۋ ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەردىڭ سيپاتتاماسى جانە الەۋمەتتىك-مادەني كوزقاراستار مەن ەكونوميكالىق جاعداي تۇرعىسىنان قالىپتاسقان ماسەلەنى ءتۇسىندىرۋ رەتىندە سانالادى.
قازاقستان مەملەكەتتىك قولداۋعا قاجەتتىلىگى جانە بەلگىلى ءبىر ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ كەزىندە ءوز كۇش-جىگەرىنىڭ شەشۋشى ءرولى سيپاتتالاتىن ءۇشىنشى كلاستەرگە جاتادى. ادەتتە, بۇل كلاستەردىڭ وكىلدەرى باسەكەلەستىكتەن گورى, بىرلەسكەن ارەكەت ەتۋ تاسىلىنە بەيىم كەلەدى. قازاقستان تۇرعىندارى ءۇشىن ەلدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتى رەتىندە ەكونوميكالىق وسىمگە جانە ەكونوميكالىق جۇيەنىڭ تۇراقتى جاعدايىنا قول جەتكىزۋ ماڭىزدى. گۋمانيستىك قاعيدالارمەن اشىق قوعام قۇرۋ دا ماڭىزدى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىندا. ەلدىڭ اسكەري الەۋەتىن دامىتۋ دا وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.
زەرتتەۋگە سايكەس, قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ ءوز ەلىنە دەگەن پاتريوتتىق كوزقاراسى وتە جوعارى دەڭگەيدە ەكەنى بايقالادى. وتانسۇيگىشتىك سەزىمىمەن جانە دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ ماڭىزدىلىعىن مويىنداۋمەن قاتار, قازاقستاندىقتارعا قۇندىلىق رەتىندە تولەرانتتىلىق قاسيەتى دە ءتان. باسقا ءدىن مەن ۇلت وكىلدەرىنە دەگەن جوعارعى سەنىم دەڭگەيى ساقتالعان.
«ادامدارعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتۋ جول بەرىلمەيتىن قاتەلىك سانالادى. جالپىلانعان سەنىم دەڭگەيى ورتاشادان ءبىرشاما جوعارى. بۇل قارىم-قاتىناستىڭ ايرىقشا نەگىزى رەتىندە ادالدىقتى جانە رياسىزدىقتى انىقتايدى. جالپى, ەل تۇرعىندارى ءۇشىن قوعامنىڭ دەموكراتيالىق نەگىزدەرىنىڭ ماڭىزدىلىعىن مويىنداۋ وتە ماڭىزدى», – دەلىنگەن قۇجاتتا.
سونىمەن بىرگە قازاقستان تۇرعىندارىنىڭ ۇكىمەتكە, مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا جانە سايلاۋ جۇيەسىنە قاتىناسى ايقىن سەنىمگە نەگىزدەلگەن. سايلاۋ پروتسەسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى (سايلاۋ الدىنداعى ناۋقان, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاۋ, وپپوزيتسيالىق كۇشتەردىڭ ارەكەتتەرىنە جاعداي جاساۋ, داۋىستاردى ساناۋ) زاڭدى دەپ تانىلادى.