قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆتىڭ اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى مايكل پومپەونىڭ شاقىرۋىمەن ءدىني سەنىم بوستاندىعىن ناسيحاتتاۋ جونىندەگى ءبىرىنشى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسىنا قاتىسۋ ءۇشىن ۆاشينگتونعا بارعانىن وسىعان دەيىن حابارلاعانبىز. ساپار اياسىندا ق.ءابدىراحمانوۆ جەتەكشى امەريكالىق كومپانيالار مەن كورپوراتسيالاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ول كەزدەسۋگە اقش ساۋدا مينيسترلىگى جانە اقش ساۋدا وكىلى كەڭسەسىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. اتالعان كەزدەسۋدى قازاقستان ەلشىلىگى حالىقارالىق بيزنەستى دامىتۋ جونىندەگى امەريكالىق كەڭەسىمەن (BCIU) بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى.
امەريكالىق كاسىپكەرلەر الدىندا ءسوز سويلەگەن ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى قاڭتارداعى امەريكا قۇراما شتاتتارىنا جاساعان رەسمي ساپارىنىڭ بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
«ۆاشينگتون قالاسىنداعى جوعارى دەڭگەيدەگى كەلىسسوزدەر ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ايتارلىقتاي جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ەلباسى ساپارىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قول قويىلعان ىسكەرلىك كەلىسىمشارتتاردىڭ كولەمى 7 ميلليارد دوللاردى قۇرادى جانە قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىن قامتىدى», - دەپ اتاپ ءوتتى ديپلومات.
كەزدەسۋ بارىسىندا ق.ءابدىراحمانوۆ قازاقستاننىڭ الداعى ەكونوميكالىق ساياساتىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ساياسات قازاقستانعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە حالىقارالىق بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان.
مينيستر ەكونوميكالىق باسىمدىقتار تۋرالى ايتا كەلە, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا اگروونەركاسىپتىك كەشەن, ءارتۇرلى تاۋارلاردى بىرلەسىپ ءوندىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە قارجى قىزمەتتەرىن ۇسىنۋ سالاسىنداعى «دامىماعان» الەۋەتتى اتاپ ءوتتى. كاسىپكەرلەر «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ قىزمەتى تۋرالى تولىق اقپاراتپەن تانىستىرىلدى.
مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكانى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ ساياساتىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستان ءىرى تەحنولوگيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن امەريكالىق تاجىريبە مەن كاپيتالدىڭ اۋقىمدى تارتىلۋىنا مۇددەلى ەكەنىنە نازار اۋداردى. وسى جانە باسقا دا كوپتەگەن جوبالار قازاقستاندىق جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ امەريكا قۇراما شتاتتارىنا جانە امەريكالىق ساۋدا ميسسيالارىنىڭ قازاقستانعا الداعى ساپارلارى كەزىندە تالقىلانادى.
امەريكالىق كاسىپكەرلەر قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتتى جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سالالاردا تابىستى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى.
كەزدەسۋ بارىسىندا بىرلەسكەن ەكونوميكالىق ءىس-شارالار وتكىزۋ ماسەلەسى دە تالقىلاندى. وسى تۇرعىدا اقش ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ وكىلى دانيكا ستاركس ەكى ەل اراسىنداعى عارىش سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. د.ستاركس اتالعان ماسەلە بويىنشا تاراپتاردىڭ ماماندارىنا كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزۋگە شاقىرىلدى. امەريكالىق تاراپ 24-26 قازان كۇندەرى قازاقستانعا اقش ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى سالالارىن تانىستىراتىن 15-20 كومپانيادان قۇرالعان سەرتيفيكاتتالعان ساۋدا ميسسياسىن جىبەرۋدى جوسپارلاۋدا. «وسىنداي ميسسيالار بايلانىستارىمىزدى كەڭەيتەتىنىنە سەنىمدىمىن», –دەپ اتاپ ءوتتى د.ستاركس.
تالقىلاۋعا قاتىسقان اقش ساۋدا وكىلى كەڭسەسىنىڭ وكىلى زەبا رەيازۋددين قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىمەن حالىقارالىق ساۋدا ساياساتى ماسەلەلەرى بويىنشا, سونىڭ ىشىندە دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى, امەريكالىق «جالپى باسىمدىقتار جۇيەسى», ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالار تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىم (تيفا) اياسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق تۋرالى حابارلادى. وسىلايشا, اقش ساۋدا وكىلى دەلەگاتسياسىنىڭ قازاقستانعا ساپارى اعىمداعى جىلدىڭ تامىز ايىنا جوسپارلانىپ وتىر.
ءوز كەزەگىندە «Chevron» كومپانياسىنىڭ وكىلى ەمي كونروي جوعارى دەڭگەيدەگى ساپار بارىسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتارعا سايكەس كورپوراتسيا قازاقستان اۋماعىنداعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 250 ملرد دوللار ينۆەستيتسيالاۋدى جوسپارلاعانىن مالىمدەدى. قازىرگى ۋاقىتتا «Chevron» كومپانياسى قازاقستاندىق تاراپپەن سايكەس جوبالاردى ىرىكتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
ءىس-شارادا «John Deere» كورپوراتسياسىنىڭ مۇددەسىنە وكىلدىك ەتكەن ساروي دين اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا توقتالدى. اقش-تىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعاراتىن ەڭ ءىرى ءوندىرۋشىسى «ايتارلىقتاي اۋىل شارۋاشىلىعى مۇمكىندىگىنە, سونداي-اق ءىرى كولىك جانە ترانزيتتىك الەۋەتىنە يە مەملەكەت» رەتىندە قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نيەت ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى س.دين قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ اقش-قا ساپارى بارىسىندا قول قويىلعان «قورعاس» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا ونىمدەردى شوعىرلاندىرۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى «قتج» ۇك» اق, «DHL Global Forwarding» جانە «John Deere» اق اراسىنداعى كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ بارىسى تۋرالى حاباردار ەتتى. سونىمەن قاتار س.دين اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى دەلەگاتسياسىنىڭ وتكەن جىلى «John Deere» كاسىپورنىنا ساپارى تۋرالى جانە وسى جىلى كومپانياعا قازاقستان دەلەگاتسياسىن شاقىرۋ نيەتى تۋرالى مالىمدەدى.
«سيەررا-نەۆادا» كورپوراتسياسىنىڭ حالىقارالىق بيزنەستى دامىتۋ جونىندەگى ديرەكتورى ەرتەم مۋتلۋ قازاقستانداعى كىشى اۆياتسيانىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى جانە كومپانيا قازاقستاندا ۇشۋ جانە جەرگە قونۋ ءۇشىن ەرەكشە جاعدايلاردى تالاپ ەتپەيتىن ۇشاقتار قۇراستىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىناتىنىن حابارلاپ, بۇل اۋە كەمەسىنىڭ ايماقتاعى شالعاي جەرلەرگە قولايلى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. 50-گە جۋىق جولاۋشىعا ارنالعان مۇنداي ۇشاقتار الەم بويىنشا كەڭىنەن قولدانىلادى, ونىڭ ىشىندە اقش ارنايى ماقساتتى كۇشتەرىمەن اۋعانستاندا قولدانىلعان.
سونىمەن قاتار ءىس-شاراعا قازاقستاندىق نارىققا شىعۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن امەريكالىق كومپانيالار (AGCO GSI, Navistar, AMS, SkyPower جانە ت.ب.), سونداي-اق شەتەلدىك جانە جەكە ينۆەستيتسيالار جونىندەگى مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ (OPIC) وكىلدەرى قاتىستى. ولاردىڭ بارلىعى اعىمداعى جىلدىڭ 4 قازانىندا نيۋ-يوركتە وتەتىن قازاقستان بويىنشا ينۆەستيتسيالىق كونفەرەنتسياعا قاتىسۋعا شاقىرىلدى.
قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»