امەريكا فەدەرالدى رەزەرۆتىك جۇيەسى ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ ساياساتىن قاتاڭداتۋعا كىرىستى. بۇل وزگەرىس بىرقاتار ەلدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ ءىشىنارا قۇلدىراۋىنا الىپ كەلدى. قازاقستان دا بۇدان قالىس قالعان جوق.
ۇلتتىق ۆاليۋتامىز تەڭگەنىڭ 1 اقش دوللارىنا شاققانداعى باعامى مامىر ايىنىڭ سوڭىندا 325 تەڭگە بولسا, بۇل كورسەتكىش تامىز ايىنىڭ باسىندا 350-گە بىراق جەتتى. تەڭگەنىڭ بۇلاي كۇرت قۇنسىزدانۋىنا الەمدىك جانە ايماقتىق ەكونوميكالىق احۋال اسەر ەتكەن. بۇل تۋرالى قارجىگەر, قازاق تەحنولوگيا جانە بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ساپارباي جوباەۆ كەڭىنەن ايتىپ بەردى.
−اقش-تىڭ ورتالىق بانكى سانالاتىن فەدەرالدىق قور جۇيەسى (فقج) قايتا قارجىلاندىرۋ دارەجەسىن بەلگىلەيتىن بازالىق مولشەرلەمەسىن 1,75-2 پروتسەنتكە دەيىن جوعارىلاتىپ وتىر. بۇل قادامنان كەيىن الەمدىك ءىرى ينۆەستورلار جاپپاي دامۋشى ەلدەردەگى وبليگاتسيالارىن ساتىپ, ونىڭ ورنىنا اقش-تىڭ باعالى قاعازدارىن ساتىپ الۋعا كىرىسكەن. سونىڭ اسەرىنەن دوللارعا سۇرانىس ارتىپ, كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ ۆاليۋتالارى قۇنسىزدانۋدا. اسىرەسە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ, تۇركيانىڭ ۆاليۋتالارى دوللارعا بايلانىستى تومەندەپ وتىر, – دەدى ەكونوميست.
فقج بازالىق مولشەرلەمەسىنىڭ وزگەرىسىنەن كەيىن دامۋشى ەلدەردىڭ, ونىڭ ىشىندە ارگەنتينانىڭ پەسوسى – 36,3, تۇرىك ليراسى – 28, وڭتۇستىك افريكا رەندى – 13,6, برازيليا رەالى – 13,3, رەسەي ءرۋبلى – 10,5, قازاقستان تەڭگەسى – 9,9, قىتاي ءيۋانى – 8,9, يندونەزيا رۋپياسى – 5,5, ءۇندىستان رۋپياسى – 5,4, مەكسيكا پەسوسى 2,5 پروتسەنتكە قۇلدىراعان.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك تەڭگە باعامىنىڭ كۇرت وزگەرۋىنەن كەيىن مالىمدەمە جاساپ, بۇل وزگەرىسكە الەمدىك پروتسەنتتىك مولشەرلەمەمەن قاتار مۇناي باعاسى, ءوزارا ساۋدا جاسايتىن ەلدەردىڭ ۆاليۋتا باعامدارى, تولەم بالانسىنىڭ جاي-كۇيى, ينفلياتسيا دەڭگەيى مەن ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەسىنىڭ دە ىقپالى بارىن نازارعا الادى.
− مۇناي باعاسىنىڭ ءبىرشاما قىمباتتاۋى قازاقستاننىڭ تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوت كورسەتكىشىنىڭ وڭتايلى بولۋىنا نەگىزگى سەبەپ. ال تولەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوت كورسەتكىشى ساۋدا بالانسى – ەكسپورت پەن يمپورت جانە قىزمەتتەر بالانسىنا دا بايلانىستى. سوندىقتان ەكسپورت كولەمى ارتقانى ەكونوميكاعا وڭ اسەر ەتىپ, تەڭگەمىز 2016 جىلعى قاڭتار ايىنداعى كورسەتكىشكە, ياعني 1 دوللار 370 تەڭگە بولعان كورسەتكىشىنە دەيىن تۇسكەن جوق. سونىمەن قاتار ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا اسەر ەتەتىن تاعى ءبىر فاكتور, رەسەي مەن قىتاي ۆاليۋتالارىنىڭ جاعدايى, اتالعان ەلدەرمەن ساۋدا بايلانىسىنىڭ ارتۋى, – دەدى س. جوباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا حالىق پەن كاسىپورىندار تاراپىنان دوللارعا سۇرانىستىڭ ارتۋى دا ورىن العان جاعدايعا ىقپال ەتىپ وتىر. مىسالى, قازاقستاندىقتار جازعى ماۋسىمدا دەمالۋ ءۇشىن شەتەلگە شىعادى. الدىمەن قولدا بار تەڭگەلەرىن اقش دوللارىنا اۋىستىراتىنى تۇسىنىكتى. ال ەلدەگى كاسىپورىندار اي سوڭىندا شەتەلدىك ينۆەستورلارعا دوللارداعى ديۆيدەندتەردى تولەۋ ءۇشىن اقش دوللارىن ساتىپ الادى.
− سوڭعى ءۇش-ءتورت كۇندە تەڭگە باعامى 1 دوللارعا 349,7 تەڭگە شاماسىندا بولىپ تۇر. ەلدەگى قارجىلىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك التىن ۆاليۋتا قورىنان (30 ملرد دوللار) ۆاليۋتالىق ينتەرۆەنتسيا جاساپ, اشىق نارىقتاعى وپەراتسيالار ارقىلى نوتالارىن شىعارىپ, ەكونوميكاداعى اقشا ماسساسىن رەتتەۋگە كۇش سالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن, – دەدى ەكونوميست.
فەدەرالدىق قور جۇيەسىنىڭ ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ ساياساتىن قاتاڭداتۋعا باعىتتالعان باستاماسىنان كەيىن شەتەلدىك ينۆەستورلار قازاقستاننان 900 ملن دوللاردى قۇرايتىن قۇندى قاعازدار نارىعىنان شىققان. ەندىگى بولجامعا سۇيەنسەك, دامىعان ەلدەردە, اسىرەسە ەۋروپالىق ينۆەستورلاردىڭ ىنتا-ىقىلاسى اقش-تىڭ «كوك قاعازىنا» اۋىپ, بۇل ەلدىڭ الەمدىك ەكونوميكاداعى ىقپالى ارتا تۇسپەك. ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك بۇل جاعدايدىڭ تيىمدىلىگىن العا تارتىپ, ەلدەگى دوللارسىزداندىرۋ پروتسەسى ارتاتىنىن اشىق بىلدىرۋدە.
ەركەجان ايتقازى, «ەگەمەن قازاقستان»