مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2012 جىلى جاريالاعان «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» ماقالاسىندا ء«اربىر ادام, سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, جاستار بەلگىلى ءبىر كاسىپتىك سالادان ءوز بولاشاعىن كورگىسى كەلەتىندىگىن مويىنداۋ قاجەت. بۇل – وتە قالىپتى جاعداي. ويتكەنى ادام ءوزىنىڭ قايدا بەت العاندىعىن انىق كورگەن كەزدە عانا بيىككە قاراي كۇش-جىگەرمەن ۇمتىلادى» دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى. ەلباسى وسى وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدە دۋالدى كاسىبي ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە دە نازار اۋدارعان بولاتىن. سوندىقتان دۋالدى كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ جوعارى ءبىلىم سالاسىندا ماماندار دايىنداۋداعى ءمان-ماڭىزى, الاتىن ورنى, ەرەكشەلىكتەرى نەدە جانە ونى جۇزەگە اسىرۋدا قانداي جەتىستىكتەر مەن كەمشىلىكتەر بار دەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە اڭگىمە وربىتكەندى ءجون سانادىق.
دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى – تەوريانى وندىرىسپەن ۇشتاستىرا وقىتۋ تەحنولوگياسى. بۇل العاش المانيادا پايدا بولىپ, نەگىزى قالاندى. اسىرەسە ونىڭ كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋدەگى الاتىن ورنى ەرەكشە. مۇندا وقۋشىلار ۋاقىتىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىندە ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ وندىرىستەن قول ۇزبەي وقيدى, تەك ۋاقىتىنىڭ ءۇشىنشى بولىگىن تەوريالىق وقۋعا, ءبىلىمدى ۇيىمداستىرۋعا ارنايدى.
وقۋ ورىندارى جۇمىس بەرۋشى جەكە شارۋاشىلىق مەكەمەلەرىمەن سەرىكتەستىك رەتىندە بىرلەسە وتىرىپ, نارىق زامانىندا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن, جاڭا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالىق باعدارلامالاردى مەڭگەرە الاتىن دايىن بىلىكتى ماماندار دايارلايدى. وسى ماقساتتا بولاشاق مامان يەلەرى وزدەرى تاڭداعان ماماندىقتاردى كاسىبي تۇرعىدان جان-جاقتى يگەرىپ, قازىرگى زاماناۋي وزىق تەحنولوگيانى مەڭگەرىپ ءارى قاراي دامىتۋى كەرەك. سوندىقتان ەلىمىزدەگى وندىرىسكە قاجەتتى ماماندار ازىرلەۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ مىندەتىن الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك جانە تەوريا مەن تاجىريبەنىڭ ۇيلەسىمدى بولۋى ءۇشىن دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت.
دۋالدى جۇيەمەن وقىتۋدىڭ تومەندەگىدەي ارتىقشىلىقتارى بار. بىرىنشىدەن, تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەتكىشى جوعارى بولادى, سەبەبى وقۋ بارىسىندا وندىرىسپەن تىعىز بايلانىستا بولعان وقۋشى جۇمىس بەرۋشىنىڭ ايتقان تالاپتارىن يگەرىپ, مەڭگەرگەن تاجىريبەسى بار مامان بولادى.
ەكىنشىدەن, جاقسى ءبىلىمدى, بولاشاق مامان پسيحولوگيالىق جاعىنان جاڭا ورتاعا بەيىمدەلگەن دايىن مامان بولىپ شىعادى. وندىرىستە وزدىگىنەن شەشىم قابىلداي الادى. تەوريا مەن تاجىريبەنى مەڭگەرىپ, بەكىتىلگەن جۇمىسقا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك سەزىمى جوعارىلايدى. وندىرىستە بولعاندىقتان ۇجىممەن جۇمىس جۇرگىزۋگە جانە وندىرىستەگى جۇمىستاردى الىپ كەتۋگە قابىلەتتى.
ۇشىنشىدەن, «تاجىريبەدەن تەورياعا» پرينتسيپىمەن جۇمىس جۇرەدى, ستۋدەنت تەوريالىق, ياعني ماتىنمەن ايتۋدان گورى, وندىرىستەگى جاعداياتتارعا سايكەس جۇمىس جۇرگىزەدى. تەوريادا قيىنداۋ كەلەتىن تەرميندەر مەن ەسەپتەردى تاجىريبە جۇزىندە شەشەدى. تورتىنشىدەن, ستۋدەنت تەك تەوريانى عانا مەڭگەرمەي, وندىرىستەگى سوڭعى جاڭالىقتاردى ءبىلىپ, زاماناۋي تالاپتاردى مەڭگەرەدى.
جوعارىدا اتالعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دۋالدى وقىتۋ تەحنولوگياسى ەنگىزىلىپ, جۇزەگە اسقان كەزدە قول جەتكىزەتىن ناتيجەلەر. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدەگى ەڭبەك نارىعىندا بىلىكتى ماماندار تاپشىلىعى بايقالىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا بىلىكتى ماماندار تاپشى. سوندىقتان قالىپتاسقان جاعدايدا ءبىلىم بەرۋدى تەك تەوريالىق تۇرعىدان ۇيىمداستىرۋ جەتكىلىكسىز, ياعني جاس ماماننىڭ وندىرىستىك ماشىقتانۋدان تولىق كاسىپتىك دەڭگەيگە شىعۋىنا جاعداي جاساۋ وزەكتى ماسەلە.
وسى ماقساتتى ورىنداۋدا ءبىزدىڭ مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ تەحنولوگياسى كافەدراسى قازىرگى تاڭدا «مال شارۋاشىلىعى ءونىمىن ءوندىرۋ تەحنولوگياسى» ماماندىعى بويىنشا «سapital Projects LTD» جشس جانە «استانا-ءونىم» جشس-ءنىڭ «التىن تۇلپار» سەرىكتەستىگىمەن وقىتۋدىڭ دۋالدى جۇيەسىن ەنگىزۋ ماقساتىندا كەلىسىمشارتقا وتىردىق. ەكى شارۋاشىلىق تا استانا ىرگەسىندەگى تسەلينوگراد اۋدانىندا ورنالاسقان. باسقا مەكەمەلەر بويىنشا دا كەلىسىمشارتتار جاسالدى.
اتالعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ماماندارى «قۇس شارۋاشىلىعى» جانە «جىلقى شارۋاشىلىعى» پاندەرىنىڭ وقۋ باعدارلامالارىندا بەرىلگەن پراكتيكالىق ساباقتاردىڭ تاقىرىپتارىمەن تانىسىپ, وندىرىسكە بەيىم ءار پاننەن 15 تاقىرىپ تاڭدالدى. ماسەلەن, جىلقىنىڭ دەنە ءبىتىمى بويىنشا باعالاۋ, تىرىلەي سالماقتارىن ولشەۋ, دەنە ولشەمدەرىن الۋ, تاۋلىكتىك وسىمدەرىن انىقتاۋ, باعىپ-كۇتۋ, ازىقتاندىرۋ تەحنولوگياسىن يگەرۋ, كوبەيۋ قابىلەتتىلىگىن باعالاۋ, تۇقىمدىلىق جانە ونىمدىلىك قاسيەتىن انىقتاۋ, اتالىق ايعىرلاردى جەكە ونىمدىلىك جانە ۇرپاعىنىڭ ساپاسى بويىنشا باعالاۋ, تاۋىق جۇمىرتقاسىنىڭ ساپاسى, ينكۋباتسيالىق كەزەڭدەرى, قۇستى ازىقتاندىرۋ جانە سويۋ تەحنولوگياسىن يگەرۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەر تاڭدالدى.
دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشۋ ءۇشىن مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ تەحنولوگياسى كافەدراسى كەلەسىدەي ءۇش كەزەڭدەر بويىنشا جۇمىستاردى ۇيىمداستىردى:
دايىندىق كەزەڭىندە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى مەن كاسىپورىندارىنىڭ ارەكەت ەتۋ باعدارلامالارى مەن جوسپارلارىن بىرىكتىرۋ جاعدايلارىندا دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ: نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى دايىنداۋ (ەكىجاقتى كەلىسىم-شارت, وقۋ اۋديتوريالارىن تاڭداۋ); وقۋ قۇجاتتاماسىن (وقۋ جوسپارلارى, باعدارلامالارى) ازىرلەۋ جانە بەيىمدەۋ; شتاتتىق نورماتيۆتەر, تاريفيكاتسيالاۋ مەحانيزمى, وقۋ كەستەسىن ازىرلەۋ; عىلىمي-ادىستەمەلىك, كادرلىق, تەحنيكالىق, جوبانى اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ مەحانيزمدەرىن انىقتاۋ جانە ازىرلەۋ.
ەنگىزۋ كەزەڭىندە دۋالدى ءبىلىم بەرۋدى جۇزەگە اسىراتىن مەكەمەلەردى رەسۋرستىق قامتاماسىز ەتۋ, ەكسپەريمەنتالدىق مودۋلدەردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. ايتالىق, كاسىبي-باعدارلىق قىزمەت, وقۋ-تەوريالىق قىزمەت; كاسىبي- تاجىريبەلىك قىزمەت. قورىتىندى كەزەڭدە دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار ناتيجەلەرىن تالداۋ جانە جالپىلاۋ قارالادى.
وقۋ ۇردىسىنە دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ءساتتى ەنگىزۋ كەلەسى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇل ستۋدەنتتەردىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن سۇرانىسىنا قاراي باعدارلامالار, ەلەكتيۆتى (يكەمدى) كۋرستار باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە, ماماندىقتى تەرەڭىرەك ويلانىپ جەتىك تۇسىنۋگە, وندىرىسكە بەيىمدەيتىن بىلىكتىلىكتىڭ دامۋىنا, دۋالدى جۇيە بويىنشا وقىتىلاتىن تۇلعانىڭ قاجەتتى بىلىكتىلىك پەن ەڭبەك داعدىلارىنا, كاسىبي بىلىمگە يە بولىپ ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىس دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا, بىتىرۋشىلەردى ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگىنىڭ مولايىپ, جۇمىسسىزدىقتىڭ قىسقارۋىنا, بىتىرۋشىلەردىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىنە, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭدەرىندە قوسۋ ارقىلى كاسىپورىندارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ اياسىن كەڭەيتۋگە, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن جوعارىلاتۋعا كومەكتەسەدى.
سونىمەن بىرگە دۋالدى وقىتۋ بارىسىندا كەزدەسكەن قيىنشىلىقتار مەن ۇسىنىستار دا بار. ماسەلەن, ءار توپتا ستۋدەنت سانىنىڭ كوپتىگى (1 توپتا 25 ستۋدەنت), شارۋاشىلىقتا ءار ستۋدەنتكە جەكە-جەكە ءوز بەتىمەن زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ تولىق مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋى, مال ولشەيتىن تارازى بىرەۋ, راسكول بىرەۋ, ميكروسكوپتار 5 جانە باسقا جابدىقتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى.
وسىعان وراي جاڭا 2018-2019 وقۋ جىلىندا دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن ساپالى جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋ ءۇشىن ساباق كەستەسىندە اپتاسىنا 2 كۇن وندىرىسكە 5 ساعاتتان ەكى توپتى قويۋدى, دۋالدى وقىتۋ پاندەرىنەن توپتاردى ەكى شاعىن توپقا ءبولىپ وقىتۋدى ۇسىنامىز.
قورىتا كەلگەندە, دۋالدى جۇيە بويىنشا وقىتۋ مال شارۋاشىلىعى سالاسى ستۋدەنتتەرىنىڭ بويىنداعى كاسىبي بىلىكتىلىك, داعدى مەن ىسكەرلىكتەردى تىكەلەي جۇمىس ورنىندا مەڭگەرىپ, جان-جاقتى كاسىبي دامۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, ءتۇرلى جۇيەلەردىڭ – ءبىلىم, عىلىم, ءوندىرىستىڭ ءوزارا بايلانىسىن, قارىم-قاتىناسىن, اسەرى مەن كىرىگۋىن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسىن ارتتىراتىندىعىنا سەنىمدىمىز.
نۇرلىباي قاجعاليەۆ,
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دوتسەنت