«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 16 شىلدە كۇنگى سانىندا «تەمىر جول بيلەتىنىڭ تاپشىلىعى نەلىكتەن جازدا تۋىندايدى؟» دەگەن تاقىرىپپەن جولاۋشىلاردىڭ مۇقتاجدىقتارى كورسەتىلگەن ماقالا جاريالانعان بولاتىن. وندا جول ءجۇرۋ قۇجاتتارىنىڭ ماۋسىمدىق تاپشىلىعىنان بولەك, كاسسالاردان تابىلمايتىن بيلەتتى الىپ-ساتارلاردىڭ قىمباتقا ساۋدالايتىنى, پويىز قىزمەتكەرلەرىنىڭ تارتىپكە تومپاقتاۋ قىلىقتارى, دەلدالداردىڭ جۇگەنسىزدىگى تۋرالى جازعان ەدىك. وسى ماتەريال جارىققا شىققان كۇننىڭ ەرتەڭىنە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ارنايى مونيتورينگتىك توپتارمەن بىرگە «قۇپيا ساتىپ الۋشى» اكتسياسىن باستاپ كەتكەن.
اگەنتتىك قىزمەتكەرلەرى ارنايى مونيتورينگتەر بارىسىندا بيلەتسىز ءجۇرۋدىڭ باعاسى رەسمي باعادان 50 پايىزعا دەيىن اساتىندىعىنا كوز جەتكىزگەن. ماسەلەن بيلەت قۇنى 5 مىڭ تەڭگەلىك باعىتتارعا جولسەرىكتەر جولاۋشىلاردى 10 مىڭ تەڭگەگە زاڭسىز تاسىمالداپ كەلگەن. مونيتورينگتىك توپ, سونىمەن قاتار دەلدالدىق قىزمەتكە پويىز جولسەرىكتەرىنىڭ قاتىسى بارلىعىن انىقتاعان. بۇل مالىمەتتەردىڭ بارلىعى قوعام وكىلدەرىنىڭ جاسىرىن بەينەجازبالارىمەن ناقتىلانعان.
مىنە, وسى جۇيەلى قيىندىقتاردى كەشەندى تۇردە جويۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس بەكتەنوۆ جۋرناليستەردىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى جيىن وتكىزىپ, «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق جەتەكشىلەرىنە بۇعان دەيىن جيناقتالعان دەرەكتەردى كولدەنەڭ تارتتى.
اگەنتتىكتىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياسات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى دانيار باۋىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ارنايى اكتسيا ەلىمىزدىڭ اۋماعىن تۇتاس قامتىعان.
– بيلەت ساتىلىمىمەن ۆوكزالدىڭ كۇزەتشىلەرىنەن باستاپ بەلگىسىز تۇلعالارعا دەيىن اينالىسىپ وتىر. ولاردىڭ قولىنداعى بيلەتتى كاسسالاردان دا, بيلەت ساتۋدىڭ ونلاين قىزمەتىنەن دە تابا المايسىز. وسى ماسەلەگە اگەنتتىك ارالاسقان سوڭ الماتىدا جول ءجۇرۋ قۇجاتتارى پايدا بولا باستادى. جيناقتالعان دەرەكتەردى سارالاي كەلە, ءۇش ماسەلەگە نازار اۋدارىپ وتىرمىز.
بىرىنشىدەن, بيلەتتى كاسسالاردان تىس ساتۋ زاڭسىز بولعاندىعىنا قاراماستان, قات بيلەتتەردى دەلدالدار اشىقتان-اشىق, ەش قىمسىنباستان, ەش تايسالماستان ساتۋدا. وسىعان قاراپ زاڭسىز ساۋدا ابدەن جۇيەلەنگەن دەگەن توقتامعا كەلىپ وتىرمىز.
ەكىنشىدەن, تاسىمالداۋشىلار ءبىزدى بيلەتتى دەلدالدار ارقىلى ساتۋ تەحنيكالىق تۇرعىدا مۇمكىن ەمەستىگىنە سەندىرۋگە تىرىسقاندارىمەن, كۇن سايىن, كۇندەلىكتى سول الىپ-ساتارلارعا جەكە كۋالىگىڭىزدى بەرسەڭىز, كەرەك باعىتقا بيلەتتى ون مينۋتتا اكەلىپ الاقانىڭىزعا سالادى. ول بيلەت كاسسادا جوق. بۇعان بايلانىستى دا تۇبەگەيلى شەشىم قاجەت.
ۇشىنشىدەن, پويىزعا مىنۋدە ءاربىر جولاۋشىنىڭ كۋالىگى تالاپ ەتىلەدى. ال جولسەرىكتەردىڭ پويىزعا بيلەتسىز مىنۋشىلەردەن قۇجات تالاپ ەتىپ جاتقاندىعىن كورمەدىك. سوندا قالاي, ەلدەگى ءتارتىپ تەك زاڭدى قۇجات الىپ, زاڭدى جولمەن جۇرگەندەرگە قاتىستى ما؟ – دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.
قوعامدى تولعانتقان وسى ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرگەن «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى دانيار نۇرماعانبەتوۆ ءوز ءسوزىن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق جىلىنا 18 ملن جولاۋشى تاسىمالدايتىندىعىنان باستاپ, جينالعانداردىڭ نازارىن انىقتالعان زاڭسىزدىقتاردىڭ بولماشى ەكەندىگىنە اۋدارۋعا تىرىستى. الايدا, اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ناقتى جاۋاپ قاتۋدى تالاپ ەتكەن سوڭ عانا ايتۋشىنىڭ اڭگىمەسى ناقتى ارناعا ويىستى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر «جولاۋشىلار تاسىمالىنا» تيەسىلى 119 باعىتپەن قاتار, وزگە تاسىمالداۋشىلارعا قاراستى 21 جەكە باعىت بار.
– دەلدالداردىڭ قولىنداعى بيلەتتەردىڭ پايدا بولۋىنا كۇن سايىن ەلىمىزدىڭ اۋماعىنداعى بارلىق پويىزداردا كۇشتىك قۇرىلىمدارعا جانە مەملەكەتتىك ورگاندارعا ساقتالاتىن 1500-1700 بروندالعان بيلەتتەر سەبەپ بولىپ وتىر. ءبىز ولاردىڭ سانىن ازايتۋدى سوڭعى بەس جىلدا ۇنەمى سۇراپ كەلەمىز. ءىس جۇزىندە سول بروندالعان بيلەتتەردىڭ 80 پايىزى قولدانىلمايدى. ول بيلەتتەر پويىزدىڭ ءجۇرۋ ۋاقىتىنا 24 ساعاتتان 6 ساعاتقا دەيىن ساقتالادى. كەيىن ساتىلىمعا شىعارىلادى.
ەكىنشىدەن, بيلەت ساتىلاتىن «ەكسپرەسس» اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى ءالى دە ءبىز قالاعانداي بولماي وتىر. سوندىقتان ءبىز جازعى تاسىمالداۋلارعا دەيىن بيلەتتى قايتا وتكىزۋشىلەرگە 1000 تەڭگە كولەمىندە تاريف بەلگىلەدىك. جولاۋشىلار تاراپىنان شۋ شىققانىمەن, ءبىزدىڭ باسقا امالىمىز جوق. وعان قوسا بيلەتتى تاپسىرۋ كەزىندە بيلەتتىڭ يەسى نەمەسە سەنىمحاتى بار ادامنىڭ ءوزى بولۋى قاجەت. بۇرىن الىپ-ساتارلار كۋالىكتىڭ كوشىرمەسىمەن-اق بيلەتتى ساتىپ الىپ, قايتا تاپسىرىپ جۇرەتىن بولسا, قازىر بۇل مۇمكىن ەمەس, – دەيدى دانيار نۇرماعانبەتوۆ.
«جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باسشىلىعى بيلەت تاپشىلىعىن بولدىرماۋ, دەلدالداردىڭ جولىن كەسۋگە بايلانىستى وزگە دە شارالارعا توقتالدى.
ناقتىراق ايتقاندا, تاسىمالداۋشى كومپانيا الماتى مەن شىمكەنت ۆوكزالدارىندا تەكسەرىس جۇرگىزىپ, زاڭسىز بيلەت ساتىلىمىنا قاتىستى 15 ادامدى انىقتاعان. ولاردىڭ ارقايسىسىنا 5-10 اەك كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىنعان. سونىمەن قاتار پويىز رەۆيزورلارىنىڭ 6 مىڭداي تەكسەرىسىندە بارلىق جىلجىمالى قۇرامنىڭ 24 پايىزى قامتىلىپ, جولاۋشىلاردى بيلەتسىز تاسىمالداۋدىڭ 335 دەرەگى انىقتالعان.
وعان قوسا 10 ساۋىردەن باستاپ ءتارتىپ كۇشەيتىلىپ پويىز قۇرامى قىزمەتكەرلەرىمەن اراداعى 29 ەڭبەك كەلىسىمشارتى بۇزىلعان. اتاپ ايتقاندا, ەكى پويىز باستىعى مەن 27 جولسەرىك جۇمىستان بوساتىلعان. 7 پويىز باستىعى قىزمەتىنەن الىنىپ, جولسەرىك لاۋازىمىنا تومەندەتىلگەن.
«جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باسشىلىعى بيلەت تاپشىلىعىنا ۆاگونداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى دە سەبەپ بولىپ وتىرعاندىعىن جانە بۇل ماسەلە الداعى جىلدارى ۋشىعا تۇسەتىندىگىن جەتكىزدى. قازىردىڭ وزىندە جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارى كۇز مەزگىلىنە شەگەرىلىپ, بارلىق ۆاگوندار جولعا شىعارىلعان.
جيىن بارىسىندا بيلەتسىز جولاۋشى تاسىمالداۋعا بايلانىستى تەك پويىز باستىقتارىنىڭ, جولسەرىكتەردىڭ عانا جازالانىپ كەلگەندىگى, ال جۇيەلى ماسەلەنى بىلە تۇرا اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جوعارى لاۋازىمدى باسشىلارىنىڭ قانداي دا ءبىر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماعاندىعى دا بەلگىلى بولدى. سونىمەن قاتار زاڭسىزدىقتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جولسەرىكتەردىڭ ەڭبەكاقىلارىن كوتەرۋ تۋرالى دا ۇسىنىس ايتىلدى.
ءوز كەزەگىندە اكتسيونەرلىك قوعام باسشىلىعى الىپ-ساتارلاردى جازالاۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتۋدى سۇرادى.
سايىپ كەلگەندە, وقىرماننىڭ وتىنىشىمەن «ەگەمەندە» كوتەرىلگەن جۇيەلى ماسەلەگە قۇزىرلى ورىندار دا ارالاسىپ, بەلسەنە كوڭىل ءبولىپ, ناقتى ءىس-قيمىل باستالىپ كەتتى. گازەت الداعى ۋاقىتتا دا بۇل ماسەلەنى باقىلاۋعا الىپ, وقىرمانداردىڭ وسىعان قاتىستى ءوتىنىش-تىلەگىن ءجىتى نازاردا ۇستايدى.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»