قازىر جاھاندا قاتەرلى وسكىندەردىڭ تارالۋى بويىنشا باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىگى 6-ورىندى يەلەنەدى. قازاقستاندا جىلىنا باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىگىمەن 2 مىڭنان استام ادام اۋىرادى. وكىنىشتىسى ولاردىڭ باسىم بولىگى دەرت مەڭدەپ, اۋرۋدىڭ III–IV كەزەڭىنە جەتكەندە عانا كومەككە جۇگىنەدى.
كەسىرلى كەسەلدەن ەمدەۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىنىڭ بار بولعانىنا قاراماستان, دياگنوز قويىلعان سوڭ 1 جىلدىڭ ىشىندە ناۋقاستار اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم 50 پايىزعا جەتىپ وتىر. الايدا ەم ۋاقىتىندا كورسەتىلسە, ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىندىگى 80-90%-دى قۇرايدى. باس جانە مويىن ىسىگىمەن اۋىراتىن ناۋقاستار اراسىنداعى ءولىمنىڭ باستى سەبەبى – كەش قويىلعان دياگنوز. كەش دياگنوستيكا سەبەبىنىڭ ءبىرى حالىقتىڭ اۋرۋ مەن ونىڭ دامۋ قاۋپى تۋرالى ماعلۇماتتاردان حاباردار بولماۋى. كەلەسى ءبىر سەبەپ – مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى مەن ءتۇرلى ماماندىقتاعى دارىگەرلەر اراسىندا ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى ۇيلەستىرىلمەۋى.
وسى ماسەلەگە وراي, الماتى قالاسىندا باس جانە مويىن ىسىگىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ ماقساتىندا ونكولوگ-دارىگەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن «باس جانە مويىن ىسىگىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ» تاقىرىبىندا ء باسپاسوز جيىنى ءوتتى. بۇل شارا باس جانە مويىن ىسىگىن ەرتە دياگنوستيكالاۋ ەۋروپالىق اپتالىعىنىڭ اياسىندا اتقارىلدى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ونكولوگتەر باس جانە مويىن ىسىگىنىڭ العاشقى بەلگىلەرى, قاۋىپتىڭ نەگىزگى فاكتورلارى مەن اتالعان اۋرۋدىڭ الدىن الۋ شارالارى جايىندا, سونىمەن قاتار قازاقستاندا باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىگىن الىپ تاستاۋداعى بىرەگەي وتا تۋرالى ءسوز قوزعادى. كەزدەسۋگە قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا (قازورعزي) وتا جاسالعان ناۋقاستار دا قاتىستى. اتالعان ينستيتۋت ديرەكتورى قازاقستاندا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ تەگىن ەكەندىگىن ەسكەرتتى.
ينستيتۋتتىڭ باس جانە مويىن وسكىندەرى ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى عالىم ادىلباەۆ پەن ديرەكتوردىڭ عىلىمي جۇمىستار بويىنشا ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمىنىڭ كانديداتى داۋرەن ءادىلباي وسى ماسەلە توڭىرەگىندەگى وزەكتى جايتتارمەن ءبولىستى.
ماماندار ستوماتولوگتەر مەن وتولارينگولوگتەردى وقىتۋ مامانداردىڭ ونكوقاۋىپسىز بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن العا تارتۋدا. ولار قاۋىپتى بەلگىلەردى بايقاعان جاعدايدا جەدەل زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ۋاقىتىندا دياگنوز قويۋ مۇمكىن بولماق. وسى ارادا 2015 جىلى قازاقستان ەۋروپالىق باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىكتەرىن زەرتتەۋ قوعامداستىعى قۇرامىنا (The European Head and Neck Society (EHNS) ەنگەنىن ەسكە سالا كەتۋگە بولادى. بۇل 2006 جىلى باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىكتەرىن زەرتتەۋ ءۇشىن قۇرىلعان جانە بۇكىل الەم مويىنداعان مۋلتديستسيپلينارلى ۇيىم بولىپ تابىلادى. ەۋروپالىق باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىكتەرىن زەرتتەۋ قوعامداستىعى (EHNS) باس جانە مويىن اۋرۋلارى سالاسىنداعى ساراپشىلار اراسىندا بىلىممەن ءبولىسۋدى ىنتالاندىرۋ جانە زەرتتەۋدىڭ جوعارى ستاندارتتارىن ۇستانۋ, ءبىلىم الۋ مەن وقىتۋ, اۋرۋدىڭ الدىن الۋ جانە ناۋقاستارعا قاراۋدى نەگىزگى مۇددەسى رەتىندە ۇستانادى.
ەۋروپالىق اپتالىق ەكى كەزەڭنەن تۇرادى. ياعني قازاقستان مەن رەسەيدىڭ باستى ونكولوگتەرى تاراپىنان وتولارينگولوگيا جانە ستوماتولوگيا سالالارىنداعى مامانداردى وقىتادى. بۇل باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىگىن ەرتە دياگنوستيكالاۋداعى كامپانيانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى. قازاقستاننىڭ التى قالاسىندا, استانا, الماتى, قاراعاندى, شىمكەنت, اقتوبە جانە سەمەي قالالارىندا ستوماتولوگتەر, لور-دارىگەرلەر مەن ونكولوگتەر باس جانە مويىن قاتەرلى ىسىگىنىڭ ەرتە كەزەڭىن دياگنوستيكالاۋ ءادىسى بويىنشا وقىتۋدان وتەدى.
ەكىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ءاربىر تۇرعىنى باس جانە مويىن تۇسىنداعى جاڭا وسكىندەردى ەرتە باستان انىقتاۋ ءۇشىن, سوزىلمالى قاتەرسىز پاتولوگيالاردى دياگنوستيكالاۋ باقىلاۋىنان وتە الادى. مامانداردىڭ مۋلتيديستسيپلينارلى كومانداسىنىڭ تەگىن باقىلاۋى بيىل 17-23 قىركۇيەك ارالىعىندا وتەدى. ماماندار مۇنداي تەگىن تەكسەرىلۋگە الدىن الا 8 800 080 05 58 ءنومىرى ارقىلى جازىلىپ, قارالۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل شارالار 1 تامىز بەن 23 قىركۇيەك ارالىعىندا جۇزەگە اسادى.
وتكەن جىلعى وسىنداي كامپانيا شەڭبەرىندە 811 ناۋقاس باقىلاۋدان وتكەن. ناتيجەسىندە 123 ادامدا باس جانە مويىن پاتولوگيالارى انىقتالعان, ونىڭ 29-ىنا قاتەرلى ىسىك دياگنوزى قويىلعان.
ايناش ەسالي, «ەگەمەن قازاقستان»
الماتى