ناشاقورلىققا تاۋەلدىلىكتەن قۇتقارادى

قاداعالاۋشى ەپيدە­مي­ولوگيالىق قاداعالاۋ قىزمەتىنىڭ دە­رەك­تەرىنە سۇيەنسەك, بۇل ساناتتاعى 15 جاستان جوعارى جانداردىڭ ۇلەسى قازاق­ستان حالقىنىڭ 1%-ءىن قۇرايدى. اري­نە ايعايعا «اتتان» قوسپاساق تا, الاڭ­دا­تارلىق احۋال ەكەنى انىق. بۇل رەتتە جاع­داي­دى تۇراقتاندىرۋدىڭ ءتيىمدى əدىس­تە­رى­نىڭ ءبىرى – ناشاقورلىققا تəۋەلدى ناۋ­قاس­تاردى ەمدەۋ مەن وڭالتۋ جولدارىن كەڭەيتۋ. 

ساراپشىلار سوڭعى بەس جىلدا مە­دي­تسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ دي­نا­­مي­كالىق باقىلاۋىندا تۇرعان ناۋ­قاس­تار سانىنىڭ تومەندەگەنىن ايتادى. الاي­دا ەسىرتكىلەردى ينەكتسيالىق تۇردە قا­بىل­دايتىن ادامدار سانىنىڭ ءوسۋ بارى­سى ۇرەي تۋعىزادى. شەشۋى, شەگى جوق بۇل پروبلەما كۇننەن-كۇنگە ۇلعايىپ بارادى. بۇگىندە ينەكتسيامەن ەسىرتكى قابىلدايتىنداردىڭ سانى 127 800 ادامعا جەتتى. ال بەس جىل بۇرىن بۇل كورسەتكىش 112 740 ادام بولاتىن. 

ەسىرتكىلەردى ينەكتسيالىق تۇردە تۇتىنۋ دەڭگەيىنىڭ ەڭ جوعارعى كورسەتكىشى پاۆلودار وبلىسىندا (1,7%), ال ەڭ تو­مەن­گى كورسەتكىشى اتىراۋ وبلىسىندا (0,3%) بايقالىپ وتىر. سوندىقتان ەلى­مىزدە ناركولوگيالىق كومەك قىزمەتىن كور­سەتۋ تىزبەسىن كەڭەيتۋ مəسەلەسى وتە وزەك­تى. ناۋقاستاردى مەديتسينالىق-əلەۋ­مەتتىك وڭالتۋ مەديتسينالىق جəنە əلەۋ­مەتتىك ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى, ءوزارا تى­عىز بايلانىستى جۇيەسىن قۇرايدى. بي­ىل ناركولوگيالىق ۇيىمداردا جəنە پسيحيكالىق دەنساۋلىق رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ەمحاناسىندا 730 توسەكجايعا لايىقتالعان مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك وڭالتۋدىڭ 19 بولىمشەسى قىزمەت ەتۋدە. بۇل ماقساتقا ارنالعان ورىن سولتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىندا عانا جوق. وڭالتۋدىڭ ستا­تسي­ونارلىق جəنە امبۋلاتورلىق باع­دار­لا­ما­لارىنا بىلتىر 11 424 ناۋقاس نەمەسە ەسەپتە تۇرعان بارلىق ناۋقاستاردىڭ 8,4%-ءى, ونىڭ ىشىندە ەسىرتكىگە تəۋەلدى 2 921 ناۋقاس قاتىستى. بۇل كورسەتكىش 2016 جىلى 8 151 نەمەسە ەسەپتە تۇرعان بار­لىق ناۋقاستاردىڭ 5,2%-ءىن, ونىڭ ىشىندە نا­شا­قورلىققا تاۋەلدى 1907 ادامدى قۇ­راعان بولاتىن.

– بۇگىندە ناشاقورلىق تəۋەلدىلىگى بار əر ناۋقاستىڭ مامانداندىرىلعان ەمدەۋگە جəنە وسىعان ءوزىنىڭ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن تاڭداۋ جاساۋعا كەپىلدەندىرىلگەن قول­جەتىمدىلىگى بولۋى ءتيىس. بۇل دەگەنىمىز – كلي­نيكانى تاڭداۋ دا, تəۋەلدىلىكتەن ارى­لۋ جولدارىنا دا اينالماق, – دەيدى پسيحيكالىق دەنساۋلىق رەس­پۋبليكالىق عى­لىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باس دي­رەكتورى نيكولاي نەگاي. 

بۇۇ ەسىرتكى جəنە قىلمىس جونىندەگى باس­قارماسى شتاب-پəتەرىنىڭ ەسىرتكى تۇ­تىنۋدىڭ الدىن الۋ جəنە دەنساۋلىق ساق­تاۋ جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ باس­شىسى جيلبەرتو گەررانىڭ ايتۋىنشا, ەسىرتكىگە تəۋەلدىلىكتى عىلىمي نەگىزدەلگەن تۇردە كەشەندى ەمدەۋ ەسىرتكى قۇرالدارىن تۇ­تى­نۋعا تۇرتكى بولاتىن كومپۋلسيۆتىك مى­­نەز-ق ۇلىقتى توقتاتۋعا سەپتىگىن تي­گىزەدى. ءƏربىر ارالاسۋ, ياعني ءدəرى-دəرمەكتىك جəنە پسيحيكالىق-əلەۋمەتتىك ارالاسۋلار ساۋىقتىرۋ ۇدەرىسىنە وڭتايلى ۇلەس قوسادى. مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر əر ناۋقاسقا ارنالعان ديففەرەنتسيالدى جəنە دەربەستەندىرىلگەن تەراپيانى ىرىكتەۋگە مۇم­كىندىك بەرەتىن ەمدەۋ əدىستەرىنىڭ جان-جاقتى جəنە كەڭ اۋقىمدى پورتفولي­وسىنا قول جەتكىزۋى ءتيىس. Əلەم بويىنشا مويىندالعان ناشاقورلىقتى ەمدەۋ əدىس­­تەرىنىڭ ءبىرى قولداۋشى الماستىرۋشى تە­را­پياسى دەۋگە بولادى. بۇل باعدارلاما ەلى­مىز­دە دە بار. بىراق باعدارلاماعا جا­ڭا ناۋقاستاردىڭ ەنۋىنە جəنە ونىڭ كە­ڭەيۋ­ىنە كەدەرگىلەردىڭ كەلتىرىلۋى الاڭ­داۋ­شىلىق تۋعىزادى. Əلەمدە بۇل تەراپيا ناشاقورلىق تəۋەلدىلىكتى ەمدەۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى تəجىريبەلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تا­نىل­دى. سوندىقتان əلەمنىڭ 106 ەلىندە­ سə­تىمەن قولدانىلىپ كەلەدى.  كوپ­تەگەن زەرت­تەۋلەردىڭ نəتيجەلەرى قول­داۋشى ال­ماستىرۋ تەراپياسىنىڭ تىي­ىم سا­لىن­عان ەسىرتكىلەردى تۇتىنۋ كور­سەتك­ىش­تەرىن قىسقارتۋعا جəنە ايتۆ جۇق­پا­سىنان قايتىس بولۋ دەڭگەيى مەن ايتۆ جۇقپاسىنىڭ تارالۋ قاۋپىن تومەندەتۋگە ءونىمدى تۇردە ىقپال ەتەتىنى تۋراسىندا كۋəلىك ەتەدى. 

قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ 9 وبلى­سىن­دا جəنە الماتى قالاسىندا الماس­تى­رۋشى تەراپيانىڭ 13 بەكەتى جۇمىس ىس­تەيدى. باعدارلامانى ىسكە اسىرعان كەزدەن باس­تاپ 2008 جىلعا دەيىن ناۋقاستاردىڭ جالپى سانى 1 084 ادامدى قۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا 322 ناۋقاس نەمەسە وپيويدتىق تəۋەلدىلىك ەسەبىندە تۇرعان ادامداردىڭ 2,7%-ءى اتالعان باعدارلامادان وتۋدە. بۇل ادام­دار قىلمىستىق ورتادان شىعىپ, جۇ­مىسقا ورنالاسادى, وتباسىلارىنا قايتا ورالادى, دەنى ساۋ بالالاردى ومىر­گە əكەلەدى. باعدارلامانىڭ كەڭىنەن تا­رالۋى ايتۆ جۇقپاسىنىڭ تارالۋىن ازاي­تۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. سون­دىقتان ەسىرتكىگە تاۋەلدىلىكتىڭ ەسەسىن قايتارۋدا بۇل باعدارلاما بارىنشا كومەكتەسەدى, دەيدى ماماندار.

دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان»