اۋەلى جاعىمدى جاڭالىقتىڭ وزگەشە ءمانى ەلەڭ ەتكىزگەن. الدىمەن قۋاندىق, سودان سوڭ قىسىلدىق. ۇيات ءتىپتى. تىڭنىڭ ەپيتسەنترى – كوكشەتاۋ قالاسىندا قازاق ءتىلىنىڭ كىرپىگى عانا قيمىلداپ جاتقاندىعى راس. سول جارىمجان ءتىلىمىزدىڭ جاناشىرى قارشاداي قىزدار بولعاندىعى نامىستاندىرادى ەكەن. جاڭاعى قارشاداي قىزدار كىلەڭ ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى بولسا, ۇيات سالماعى ەسەلەنە تۇسەرى ءسوزسىز.
شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى كوپسالالى كوللەدجدىڭ وقۋشىلارى ء«بىز – حالىق... مەن – قازاقستان ازاماتىمىن» الەۋمەتتىك جوباسى اياسىندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا ابدەن لايىقتى وراسان جۇمىس ىستەگەن. جوبانىڭ تاقىرىبى – «جارناماداعى اقاۋلار».
ءتورت قىز وبلىس ورتالىعىنداعى قازاق ءتىلىنىڭ كورنەكى اقپارات جانە جارناما ءتىلى رەتىندە قولدانىلۋىنا نازار اۋدارعان. ءيا, شىنىندا دا قوعام نارىقتىق قاتىناسقا باسى ءبۇتىن كوشە كەلە, توڭىرەكتىڭ ءبارىن جارناما جاۋلاپ العالى قاشان. جالعىز كوشەدە عانا ەمەس, تەلەديدار, راديونى قوسىپ قالساڭىز دا, ءباسپاسوزدىڭ بەتىن اشىپ قالساڭىز دا, جارق-جۇرق ەتكەن جارنامادان كوز تۇنادى. مەن ءتىل بىلەمىن دەيتىن كوكشەتاۋلىقتاردىڭ تالايى كوشەدە جۇرگەندە كوزىنە ىلىككەن جارنامالاردىڭ جايىن كورىپ, تالاي «بەتىن باسقان» شىعار. جارنامالار تارالۋ تاسىلىنە, قامتيتىن تاقىرىبىنا وراي ءار تۇرگە بولىنەدى. ال وقۋشىلار نەگىزىنەن سىرتقى جارنامالارعا كوڭىل اۋدارعان. مۇنداي ءتيپتى جارنامالار دۇكەندەر مەن دۇڭگىرشەكتەردىڭ ماڭدايشالارىندا, جارنامالىق قالقانداردا كورىنىس تاپقان. وزدەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, زەرتتەۋ تاقىرىبىندا الدارىنا قويعان مىندەت ساۋاتسىز جارنامالاردىڭ شىعۋ ارنالارىن انىقتاۋ ەكەن. قالا كوشەلەرىندەگى ساپاسىز جارنامالار توپتاماسىن وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنا تابىستاپ, ۋشىعىپ تۇرعان ماسەلەنىڭ ءبىر شەشىمىن تابۋعا ۇمتىلىپتى.
سوندا ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان وقۋشىلار قانداي جارنامالاردى كورگەن دەيسىز عوي؟ ماسەلەن, ە.اۋەلبەكوۆ كوشەسىنىڭ بويىنداعى «ەت الەمى» – «مياسنوي مير» جارناماسى. بۇل اۋدارماعا قاراپ وتىرساڭىز, سويلەم تياناقسىز, ايتايىن دەگەن وي اياقتالماعان. ءدال وسى ارادا «ونىمدەرى» دەگەن ءسوز كەرەك-اق بولىپ تۇر. ماسەلەن, «ەت ونىمدەرى الەمى» دەسە الدەقايدا جاتىق بولار ەدى.
وسى كوشەنىڭ بويىندا ورنالاسقان كومپيۋتەرلىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ماڭدايشاسىندا «پروداجا, رەمونت ي ناسترويكا كومپيۋتەرا, نوۋتبۋكوۆ, پرينتەروۆ» دەگەن سويلەمنىڭ اۋدارماسى «كومپيۋتەرلەر, نوۋتبۋكتار, پرينتەرلەر ساتۋ, جوندەۋ جانە كۇيگە كەلتىرۋ» دەپ اۋدارىلعان. دۇرىسى «كۇيگە كەلتىرۋ» ەمەس, «قالپىنا كەلتىرۋ» بولماق. قازاق «كۇي» ءسوزىن باسقا ماعىنادا قولدانعان. ە.اۋەلبەكوۆ كوشەسى مەن ز.تەمىربەكوۆ كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا «سۆەجەە رازليۆنوە پيۆو» دەگەن جارناما «جاڭا قۇىيلمالى سىرا» دەپ اۋدارىلىپتى. ءبىر سوزدەن بىرنەشە قاتە جىبەرىلگەن. «Small» دۇكەندەرى جەلىسىنىڭ سورەلەرىندە دە تاۋار جارناماسىنا قاتىستى گرامماتيكالىق قاتەلەر ءورىپ ءجۇر. مۇندا «جەڭىل يوگۋرت» «جەبىل يوگۋرت» دەپ جازىلعان.
– مۇنداي قاتەلەر وتە كوپ, – دەيدى جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى اننا فيلاتوۆا, – ءبىز انجەليكا پودگورنايا, اناستاسيا ابيشەۆا, كريستينا كليۋشنيكوۆا تورتەۋىمىز ءبىر اي تەگىن جۇمىس ىستەدىك. بارلىق قاتەنى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, ءوز ۇسىنىسىمىزدى جازىپ, وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنا تاپسىردىق. وسىنداي الەۋمەتتىك جوباعا قاتىسقان 13 توپتىڭ اراسىنان ەكىنشى ورىن الدىق. ەندى ەڭبەگىمىز جانىپ, بارلىق قاتە جوندەلسە, ەڭ باستى سىيلىق سول بولار ەدى. مەن ءوزىم سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ تۋماسىمىن. كىشكەنتاي كەزىمنەن قازاقتىڭ قىزدارىمەن بىرگە ءوستىم. ءتىلدى سودان جاقسى بىلەمىن. مەنىڭ قۇربىلارىم دا قازاق ء تىلىن جەتە مەڭگەرگەن.
جوباعا قاتىسۋشى قىزداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قاتە جارنامالار اسىرەسە ورتالىق كوشەلەردە كوپ كەزدەسەدى. مىسالى, «مەنياەم ستاروە نا نوۆوە» دەگەن سويلەم «كارىنى جاڭاعا اۋىستىرامىز» دەپ جازىلىپتى. ال مىنا «كاماز تۋعان قوسالقى بولشەكتەر» دەگەن سويلەمدى ءتۇسىندىرىپ بەرە العان ادامعا كەلەسى ايدا الاتىن ستيپەنديامىزدى بەرەر ەدىك دەيدى ءتىل جاناشىرلارى. اباي كوشەسى مەن قاناي بي كوشەسىنىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقان جارناماعا نازار اۋدارساڭىز, «سۆاروچنىە رابوتى» سويلەمى ء«پىسىرۋ جۇمىستارى» دەپ اۋدارىلىپتى.
كۇلكىلى بولعانىمەن, بۇل كەۋدەڭدى اششى زاپىرانعا تولتىراتىن كەرمەك, اششى كۇلكى. كەلىسەسىز عوي.
وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارال جاقىپوۆانىڭ جۇمىس كابينەتىندە جۇزدەرىنەن يمان توگىلگەن ءتورت قىزبەن شۇيىركەلەستىك. ءتىل جايىندا, ءتىل تاعدىرى جايىندا.
– وتە ۇلكەن جۇمىس اتقاردى, – دەيدى باسقارما باسشىسى مارال قاجىكەنقىزى, – ەندى وسى جوبانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قاتەلىككە جول بەرگەن جارنامالاردىڭ يەلەرىنە حات جولداپ, جوندەۋدى تالاپ ەتەمىز.
كوللەدجدىڭ قارشاداي قىزدارىنىڭ قارەكەتى قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي ارەكەت. ال سوندا تازا قازاق تىلىندە وقيتىن كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وسىنداي جوباعا قاتىسپاعاندارى قالاي؟!.
بايقال ءبايادىل, «ەگەمەن قازاقستان»
كوكشەتاۋ