الىستاعى اۋىل حالقى دا بيزنەس باستاۋعا نيەتتى. بىراق اقشانىڭ ازدىعى قولبايلاۋ, ال نەسيە الۋعا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ تالاپتارى جوعارى. اۋدانداردا بانك بولىمشەلەرى دە بولا بەرمەيدى, قۇجات راسىمدەۋ ءۇشىن قىستىڭ سۋىعى مەن جازدىڭ اپتابىندا وبلىس ورتالىعىنا قاتىناۋ قاجەتتىلىگى تۋادى. ءبىر كەلگەندە جۇمىسىڭ بىتە قويسا جاقسى, ساندالىپ ۇزاق ءجۇرىپ جيناعان قۇجاتىڭا بانك كەلىسىم بەرمەسە, ەڭبەگىڭ ەش, تۇزىڭ سور. اۋىلدىق جەردەگى ءۇي-جايدىڭ قۇنى دا تومەن, ءتىپتى بانككە كەپىلدىككە قويۋعا جاراماي قالادى. ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ جالاقىسى جوعارى كەپىلگەرى تاعى جوق. وسىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلگەندە كاسىپ اشىپ, ءناسىپ تاپقىسى كەلەتىندەردىڭ ويلارىن ورىندالماعان ارمان كۇيىندە قالدىرىپ ءجۇر. قايتپەك كەرەك؟
اتىراۋلىق كاسىپكەرلەر وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆپەن وتكەن كەزدەسۋدە وسى ماسەلەنى ورتاعا سالدى. وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسشىسى ابدوللا ىدىرىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, تىعىرىقتان شىعار جول بار: بانككە تەلمىرىپ وتىرا بەرمەي, اۋدانداردا شاعىن نەسيە بەرۋ ۇيىمدارىن اشۋ كەرەك. مۇنداي تاجىريبە ماڭعىستاۋ, قوستاناي وبلىستارىندا جۇزەگە اسقان. «ەگەر «اتامەكەن» ۇكپ قارجىلاندىرىپ, جەرگىلىكتى بيلىك قولداۋ كورسەتسە, اۋىل كاسىپكەرلەرى شاعىن نەسيە بەرۋ ۇيىمدارى ارقىلى جەڭىلدىكپەن اقشالاي قاراجات الىپ, ءىس باستار ەدى», دەيدى پالاتا باسشىسى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايگۇل اجىعاليەۆا بۇل ۇسىنىس شارالار جوسپارىنا ەنگىزىلگەنىن, كاسىپكەرلەر پالاتاسى قاجەت قۇجاتتاردى راسىمدەپ, شاعىن نەسيە بەرۋ ۇيىمىن اشۋعا ليتسەنزيا السا, اكىمدىك تاراپىنان كومەك بولاتىنىن ايتىپ قۋانتتى. ناتيجەسى قانداي بولارىن ۋاقىت كورسەتەدى.
گازعا الدىن الا تولەم جاساۋ ماسەلەسى دە اتىراۋلىق بيزنەس يەلەرىن ءبىرازدان بەرى تولعاندىرىپ كەلەدى. «قازترانسگازايماق» مەكەمەسى گازدىڭ اقشاسىن الدىن الا تولەپ قويۋدى تالاپ ەتەدى, بۇل جاڭادان باستاعان كاسىپكەرلەرگە قيىنداۋ. «اتىراۋجارىق» مەكەمەسىمەن دە بۇرىن وسىنداي پروبلەما بولعان, بىراق ول شەشىلدى. «اتىراۋ كوممۋنالدىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» گاز جۇيەلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىم-شارت جاساعاندارىمەن, ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك المايتىندارى «قىزىق». قازاقستاننىڭ كاسىپكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى وبلىستىق بولىمشەسىنىڭ باسشىسى ايگۇل باياميروۆا وسى جايتتاردى اشىپ ايتتى. «قازترانسگازايماق» اق اتىراۋ وندىرىستىك فيليالىنىڭ ديرەكتورى ماقسات ءابۋوۆ گازعا الدىن الا تولەم جاساۋ ماسەلەسى ورتالىق اپپاراتتا قارالىپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى. مۇمكىن ءبىر وزگەرىس بولىپ قالار.
جاس كاسىپكەر ەرجان نۇرەدەنوۆ ارنايى تەحنوپارك اشىلسا دەگەن ويدا. «مىسالى, ورالدا, وسكەمەندە, الماتىدا تەحنوپاركتەر بار. اتىراۋدا مۇناي-حيميا ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلعان, الايدا ول تەك مۇناي سالاسىنداعى بيزنەسكە ارنالىپ وتىر. جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ەكىنشى مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلسا, جاقسى بولار ەدى», دەيدى تالاپتى جاس.
ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, ءاربىر ءتورتىنشى اتىراۋلىق كاسىپكەرلىكپەن اينالىسادى. بيزنەستى دامىتۋعا باعىتتالعان ەكى مەملەكەتتىك, ەكى وڭىرلىك باعدارلاما تابىستى جۇزەگە اسىپ جاتىر.
كاسىپكەرلەرمەن اشىق ديالوگ جۇرگىزگەن وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ايتىلعان ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەتىنىن ايتتى.
جاقسى جاڭالىقتىڭ ءبىرى, جاقىندا اتىراۋدا «تولىق فورماتتاعى كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى» اشىلادى. بيزنەس يەلەرىنىڭ كۇندەلىكتى جۇمىستارىنا كەرەك 30 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ, دامۋ جانە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ وكىلدەرى, وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى دا وسى ورتالىقتا بولادى.
اتىراۋدا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتى مۇناي ءوندىرۋ, مۇناي سالاسىندا قىزمەت كورسەتۋ بولعانىمەن, سوڭعى جىلدارى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا بەلسەندى كوڭىل ءبولىنىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندە, كولىك-لوگيستيكالىق جانە قۇرىلىس سالالارىندا جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتتى. بۇل ءبىر جاعىنان بيلىك پەن بيزنەس اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستىڭ قانشالىقتى دارەجەدە ەكەنىن دە كورسەتەرى انىق.
باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ