قازاق ەلى ءوز تاۋەلسىزدىك عاسىرىنىڭ بەستەن ءبىرىن تولتىردى. بۇل مەرزىم ادام ومىرىمەن ەسەپتەگەندە دە, تاريحي تۇرعىدان الىپ قاراعاندا دا كوپ ۋاقىت ەمەس. بىراق وسى ءبىر قىسقا مەرزىمگە قاراماستان, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جانە ساياسي قيىنشىلىقتاردى ەڭسەرە بىلگەن قازاق ەلى الەم مويىنداعان مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلدى. ەلىمىزدىڭ ساياسي ءومىرى جاڭارتىلىپ, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاسالدى. مەملەكەتتىلىكتىڭ بارلىق ينستيتۋتتارى قۇرىلىپ, ەكونوميكامىز نارىقتىق جولعا ءتۇستى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى, الەۋمەتتىك سالادا جاڭا اسۋلار باعىندىرىلدى. مەملەكەتتىك شەكارامىز ايقىندالىپ, ەلدىڭ تۇتاستىعى, جەردىڭ بۇتىندىگى قامتاماسىز ەتىلدى. ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى مەن ەرىك-جىگەرىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان الەمدە تۇڭعىش رەت يادرولىق قارۋدان باس تارتىپ, سەمەي سىناق پوليگونىن جابۋى بۇكىل دۇنيە ءجۇزىنىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى. وسى ءبىر باتىل قادامنىڭ ءناتيجەسىندە مەملەكەتىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الەمنىڭ ىرگەلى مەملەكەتتەرى كەپىلدىك بەردى. الەم ەلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرىپ, اتا-بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ۇلى ارمانى مەن ماقساتى ورىندالدى.
قازاق ەلى تاۋەلسىزدىگىنىڭ كوك بايراعىن ءوز قولىمەن تۇڭعىش كوتەرىپ, تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن قۇرعان ەلباسىمىزدىڭ از جىلدىڭ اياسىندا تۋعان ەلىن الەمدىك قوعامداستىققا تانىتقاندىعىنا ءوزگەلەرمەن بىرگە ءوزىمىز دە قايران قالىپ, تامسانامىز. تاريحتىڭ قيلى ءبىر كەزەڭدەرىندە ەلگە نۇرسۇلتان نازارباەۆتاي كوشباسشىنىڭ تابىلۋىن حالقىمىزدىڭ باعى دەپ تە ءتۇسىنەمىز. بيىلعى جىل جانە دە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى عانا ەمەس, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇكىل- حالىقتىق سايلاۋدا ايقىن جەڭىسكە جەتىپ, ەل تىزگىنىن ءوز قولىنا العانىنا دا جيىرما جىل تولدى. 1991 جىلى 1 جەلتوقساندا قازاقستاندىقتار وزدەرىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلاپ, سەنىم ارتتى, ەل تاۋەلسىزدىگىن امانات ەتتى, جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن ارقالاتتى, حالىق وزدەرى تاڭداعان كوشباسشىسىنىڭ نە ىستەۋ كەرەكتىگىن بىلەتىندىگىنە, ەلدى اداستىرمايتىنىنا, تۋرا جولعا باستايتىنىنا سەندى. ەلىمىز بەن حالقىمىزدىڭ سول سەنىمىن ەلباسىنىڭ تولىق اقتاپ وتىرعاندىعىنا وسى كۇندەرى كوزىمىز انىق جەتىپ وتىر.
ءبارى دە ەسىمىزدە. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قىزمەتىنە كىرىسۋگە ارنالعان سالتانات سول جىلدىڭ, ياعني 1991 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا بولعان-دى. پرەزيدەنتتىڭ قىزمەتىنە كىرىسۋ جانە انت بەرۋ سالتاناتى ەجەلگى حالىقتىق ءداستۇر مەن قازىرگى وركەنيەت ۇلگىلەرىنىڭ ايشىقتالعان جاعدايىندا ءوتتى. پرەزيدەنت ەجەلگى ءداستۇر بويىنشا اق كيىزدىڭ ۇستىنە كوتەرىلىپ, قولىن كونستيتۋتسياعا قويىپ, انت بەردى. ەل اعالارى دميتري سنەگين, قۇدىس قوجامياروۆ, ەدۋارد ايريح, ىبىرايىمجان قوجاحمەتوۆ ساراي تورىندە ءبۇكىل حالىق قولداعان ەلباسىعا ەرەكشە ءسان-سالتاناتتى شاپان جاپتى, پرەزيدەنتتىك ايىرىم بەلگىلەرىن تاپسىردى. جاسى توقساننان اسقان حالىق اقىنى شاكىر ابەنوۆ باتا بەرسە, كورنەكتى جازۋشى, پۋبليتسيست, جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتى ءابىش كەكىلباەۆ اق تىلەگىن ءبىلدىردى.
تاريحتىڭ سول ءبىر بۇلتارىستى كەزەڭىندە قازاقستاندىقتار ءوز كوشباسشىسىن دۇرىس تاڭداي ءبىلدى جانە دە حالىق وزدەرى سەنىم ارتقان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ, ەلدى اداستىرماي, دۇرىس باعىتپەن الىپ كەلە جاتقاندىعىنا دا وسى كۇندەرى كوزدەرى انىق جەتىپ تە وتىر. حالىقتىڭ قاتەلەسپەي سول ءبىر كەزدەگى دۇرىس تاڭداۋ جاساي بىلگەندىگىنە وسى كۇندەرى شۇكىرشىلىك تە ەتەمىز.
پرەزيدەنتكە بۇكىل حالىق اتىنان وكىلدىك بەرىلگەننەن كەيىن 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. ەكى كۇنگى تالقىلاۋعا سوزىلعان بۇل زاڭنىڭ توڭىرەگىندە دە داۋ-داماي بولماي قالعان جوق. قازاق ەلىنىڭ ءوز بەتىمەن تاۋەلسىز مەملەكەت بولا الاتىندىعىنا كۇمان كەلتىرۋشىلەر دە تابىلدى. ولار سول ءبىر كۇدىكتەرىمەن ەگەمەندىكتىڭ وسى ءبىر زاڭىنىڭ ءار تۇسىنا نەگىزسىز شابۋىلدار جاساپ تا جاتتى. ءتىپتى, قازاقستاننىڭ دەربەس مەملەكەت بولۋىن قالاماعاندار دا, تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاقتىرماعاندار دا بولعاندىعىن قايتەرسىز؟!
تاريح بىزگە 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان باستاپ تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ سىباعىسىن ۇسىندى. ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ تار جول, تايعاق كەشۋلى قاسيەتتى ساپارى, ازاتتىقتىڭ ارپالىسقا تولى اق جولى باستالىپ ەدى. ەلباسى ءوزىنىڭ تۋعان حالقىنا دەگەن سەنىممەن تاۋەكەل دەپ تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرگەتاسىن قالاۋدى, ونى نىعايتۋدى قولعا العان بولاتىن.
ەلباسى نازارباەۆ وزىنە سەنىم ارتقان ءوز حالقىنا ەڭ ءبىر قيىن جىلداردىڭ ءوزىندە ورىندالۋى مۇمكىن بولمايتىن ماسەلەگە بايلانىستى ەشقانداي ۋادە بەرمەدى. حالقىنىڭ الدىنداعى بەدەلى سونىسىمەن دە ارتا ءتۇستى. ەگەر ۋادە بەرە قالسا, ءبارىن دە ورىندادى. بويىنداعى تۋا بىتكەن قاسيەتى جانە ومىرلىك تاجىريبەمەن بەكىگەن ءتوزىمشىلدىگى, سابىرلىلىعى, ۇستامدىلىعى بار تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز بۇكىل قازاقستاندىقتاردى ءوزىنىڭ اينالاسىنا توپتاستىرا الاتىن ساياساتكەر جانە دارا تۇلعا ەكەندىگىن تانىتتى. وسى ارادا ءبىر اقيقاتتى ايتايىق, ن.نازارباەۆتىڭ ۇلت كوشباسشىسى ەكەندىگىن پارلامەنت قابىلداعان كونستيتۋتسيالىق زاڭنان كوپ بۇرىن-اق حالىقتىڭ ءوزى مويىنداپ تا قويعان بولاتىن.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەت باسشىلىعىنا كەلگەن العاشقى ساتتەن باستاپ ايرىقشا ەرەكشەلىگى بار وزگەشە ءبىر حالىقارالىق جانە ۇلتارالىق ماسەلەلەر شيەلەنىسىنىڭ شەشۋىن اسىعىستىققا سالماي, ارانداتاتىن پىكىرلەردىڭ ىعى مەن ىرقىنا جىعىلماي, ءالىپتىڭ سوڭىن باعا سابىرمەن, ۋاقىتتىڭ تالابىنا, قازاقستاندىق جولدىڭ ەرەكشەلىگىنە ۇيلەستىرە, جان-جاقتى مۇددەلەردىڭ ءتۇيىسۋ نۇكتەسىن تابا ءبىلىپ شەشۋدەگى دارالىعىمەن بىردەن الەم نازارىن اۋداردى. ەلباسى ءوزىنىڭ قول جەتكىزسەم-اۋ دەگەن ساياسي جانە ۇلتتىق بيىك ماقساتتارىن ءاردايىم ەسىنەن شىعارماۋمەن بىرگە, وعان جەتۋ ءۇشىن دە جالاڭ ۇران كوتەرىپ, جاقسى اتاق الۋعا قىزىقپادى. قانداي ماسەلەدە بولسىن قولدان كەلەتىن ناقتى مۇمكىندىكتەردى عانا تۇگەل پايدالانىپ, ەۆوليۋتسيالىق جولمەن تۇراقتى ىلگەرى جىلجي بەرگەندى دۇرىس سانادى. دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىن ىزدەستىردى, وزىندىك باعىتتى تاندادى. سول قازاقستاندىق دامۋ جولىنان وزگە دامۋ جولدارىنىڭ ەشقايسىسىن دا, ءتىپتى بىردە-ءبىرىن جوققا شىعارعان ەمەس, كەرىسىنشە, وزگە دامۋ جولدارىنىڭ قاجەتتىسىن الىپ تا, پايدالانا ءبىلدى.
ەلىمىزدە دامۋدىڭ وزىندىك جولى تاڭدالسا دا, مەملەكەت ءتاۋەلسىزدىگىنىڭ مۇددەلەرى ءوزىمەن بىرگە شەشىلۋى قيىن ءماسەلەلەردىڭ دە تۇتاس توبىن العا تارتتى. جاڭا قازاقستاندى قالىپتاستىرۋ جولىنداعى باستى كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى توتاليتارلىق جۇيە كەرنەۋىنىڭ تاۋەلسىز ەل ءمۇددەلەرىمەن قيىسا بەرمەيتىندىگىنەن دە بولىپ جاتتى. بۇرىنعى جۇيەنىڭ ەلەسى مەملەكەت پەن قوعام ءومىرىنىڭ كوپتەگەن قىرلارىنان بەلگىلى ءبىر دارەجەدە كورىنىس بەرىپ تە جاتتى. مۇنىڭ ءوزى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ مەن باسقارۋدىڭ ەسكى تاسىلدەرىنە بوي ۇرۋشىلىقتان عانا بايقالىپ قويعان جوق, حالىقتىڭ باسىم بولىگىنىڭ بويعا بىتكەن ەنجارلىعىنان, وكىمەت اسىرايدى دەيتىن بۇرىنعى پيعىلىنان دا تانىلىپ جاتتى. كوزگە كورىنە بەرمەيتىن بۇل كەدەرگىلەردى دە ەلباسىنىڭ بايسالدى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جەڭىپ, ەڭسەرە بىلدىك.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باس كەزىندەگى كەڭەستىك جۇيەنىڭ جاپپاي ىدىراۋى مەن يدەولوگيالىق بوس كەڭىستىك جاعدايىندا قازاقستان دا تەرەڭ ءبىر جارتاستىڭ جاعالاۋىنا تاياپ قالعان ەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كەڭەس وكىمەتى ورنىقتىرعان تۇتاس قوعام ءبولىنىپ-جارىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇردى. سولشىلدار, وڭشىلدار, نەشە ءتۇرلى ۇلتشىلدار – ءبارى دە ەلدىڭ قوعامدىق جانە ەكونوميكالىق قۇرىلىمىنىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگى تۋرالى ايتىستى, ءوز دالەلدەرىن جەتكىزۋگە تىرىستى. ءبارى دە الەۋمەتتىك, ۇلتتىق, ەكونوميكالىق ادىلەتتىلىكتىڭ قالپىنا كەلۋىن تالاپ ەتتى. سولاردىڭ ءبارى دە ءوز ايتقاندارىن عانا دۇرىس سانايتىن. ءتىپتى, ولاردىڭ ۋاجدەرى مەن تالاپ-تىلەكتەرى دە كادىمگىدەي يلانىمدى ەستىلەتىن. دەگەنمەن دە, ءبارى قوسىلا كەلگەندە ابدەن شاتىسقان جانە كەرەعار تۇيىنگە اينالاتىن, ول ءتۇيىن بارعان سايىن تارىلا كەلىپ, جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتىلىكتى تۇنشىقتىرۋ قاۋپىن تۋدىراتىن. قىسقاشا ايتقاندا, بۇل كەزدە ساياسات ەكونوميكانىڭ الدىنا شىعىپ كەتكەن ەدى. وسىنداي جاعدايدا ەلباسى بارىنە دە سابىرلىلىقپەن قاراپ, ءبارىنىڭ دە ءسوزىن دە, ءبوزىن دە تاۋىپ, قوعامنىڭ جالپى ىدىراۋىنىڭ, ساياسي كوزقاراستاردىڭ بولشەكتەنىپ كەتۋىنىڭ الدىن الا ءبىلدى. ەلباسى سەنىمدى ەكونوميكالىق نەگىز بولمايىنشا كەز كەلگەن ۇندەۋ-شاقىرۋلاردىڭ ەلدىڭ تىعىرىققا تىرەلۋىنە عانا الىپ كەلەتىنىن باسقالاردان تەرەڭىرەك ءتۇسىندى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سول جىلدارداعى ۇستانعان ساياساتى مەن ءتيىمدى رەفورمالارى عانا ەلىمىزدى بولجاپ بىلۋگە بولمايتىن قۇردىمنان قۇتقارىپ قالا الدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ بەتبۇرىستى كەزەڭدەرىندە مەملەكەت باسشىسى رەتىندە, اسىرەسە, ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋدىڭ ۇلگىلەرىن تالداۋ ماسەلەسىندەگى بىلىكسىزدىككە قاتاڭ قارسى تۇرا ءبىلدى. ەشكىمنىڭ ويىنا كەلمەگەن جانە دە بارىنە بىردەي جاعا بەرمەيتىن, بىراق ومىرشەڭ ماڭىزى بار شەشىمدەردى باتىل قابىلداپ جاتتى. ەلباسىنىڭ ءوز كەزىندە: – «كەيدە ادامداردى ەركىنەن تىس قازىر بارعىسى كەلمەيتىن, بىراق وبەكتيۆتى تۇردە بارۋعا ءتيىس جاققا جەتەلەۋگە تۋرا كەلدى», – دەپ ايتقانىن وسى كۇندەرى ەسكە الا وتىرىپ, ياعني بيلىك ءۇشىن كۇرەستەگى باتىلدىق پەن بيلىك باسىنداعى باتىلدىقتىڭ ەكەۋى ەكى باسقا ەكەندىگىن ءوز ىسىمەن دالەلدەي بىلگەندىگى ەرىكسىز سۇيسىندىرەدى.
ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىنەن باستاپ ۇلتارالىق كەلىسىمدى, ەل بىرلىگىن مەملەكەت ساياساتىنىڭ باستى قاعيداتى رەتىندە بەلگىلەدى. ۇزاق جىلدار بويى ءوز جەرىندە قاعاجۋ كورگەن قازاق ۇلتىنىڭ دامۋى مەن ورىس جانە باسقا دا ەتنوستاردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ ساياساتى ۇلتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ تەپە-تەڭدىگىن ورنىقتىردى. دەگەنمەن دە, ەلباسىنىڭ مەيلىنشە سالماقتالعان بۇل ۇستانىمىن جۇرتتىڭ ءبارى بىردەي جانە بىردەن قابىلداي دا قويعان جوق. العاشقى كەزدەردە قازاقتاردىڭ دا, سونداي-اق ۇلتشىل-راديكالداردىڭ دا قارسىلىقتارىن ەڭسەرۋگە تۋرا كەلدى. «حالىقتار دوستىعىنىڭ لابوراتورياسىنا» اينالعان, جەرگىلىكتى حالىق – قازاقتاردىڭ ازشىلىققا ۇشىراعان اۋماعىندا ۇلتارالىق قاقتىعىستاردى ادەيىلەپ قوزدىرۋدىڭ ءتۇرلى امالدارى دا بار ەدى. جۇزدەن استام ۇلت وكىلدەرى تۇراتىن رەسپۋبليكادا شيەلەنىستى جاعدايلار مەن تۇراقسىزدىق تۋدىرۋعا ارەكەتتەنگەندەر دە, ۇلتارالىق فاكتورلاردى پايدالانعىسى كەلەتىندەر دە تابىلماي قويمايدى. مۇنداي جاعدايعا دا ەلباسى لايىقتى جاۋاپ تابا ءبىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ, ونى جەتىلدىرۋ, ونى باسقا ەلدەرگە ۇلگى ەتۋ ن.نازارباەۆ قىزمەتىنىڭ دانالىعىنىڭ كورىنىسى بولا الدى.
حح عاسىردىڭ سوڭىن الا تاۋەلسىزدىككە يە بولعان ەلدەردىڭ ءبىرسىپىراسىندا ۇلتارالىق جانە دىنارالىق قاقتىعىستار دا بولماي قالعان جوق. سونداي قاقتىعىستاردىڭ ءبىرازى ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ تا جاتىر. ءدال وسىنداي بولۋى مۇمكىن قاقتىعىستار مەن جانجالداردىڭ الدىن العان ن.نازارباەۆ قازاقستاندى داۋىلسىز ايدىندى مۇحيتقا الىپ شىقتى. كورشى ەلدەر مەن الەمنىڭ ءار قيىرىندا تۇتانعان ەتنوستىق سوعىستار مەن جانجالداردىڭ اياسىندا, الەمدىك گەوساياسي تۇراقسىزدىق كىندىگىنىڭ بويىندا ورنالاسقان وسىناۋ ورتالىقازيالىق ەلدەگى ۇلتتىق كەلىسىم مەن تاتۋلىق جانە وركەندى دامۋ ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جەكە ەڭبەگى ءارى باستى ساياسي جەتىستىگى بولاتىن. قازاقستانداعى ەتنوسارالىق شيەلەنىستى جويۋ ارقىلى عانا ن.نازارباەۆ رەفورمالاردى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بەرىك ىشكى ساياسي ىرگەتاس قالاي ءبىلدى.
جاس تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىنىڭ كوشباسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قاشان بولسا دا الەمدىك ۇدەرىستەردىڭ دەڭگەيىنەن كورىنۋىن, جاھاندىق سيپاتتاعى باستامالاردى العا قويا ءبىلۋ قابىلەتىن, رەفورماتور رەتىندەگى باتىلدىعى مەن سول ماقساتتى جولدا تابىسقا جەتكىزەتىن ەرىك-جىگەرىن بۇكىل الەم ەرىكسىز مويىنداعان-دى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆ تاۋەلسىز ەل مۇددەسى ءۇشىن جانە ونىڭ ءوركەندى جولمەن دامۋىنا قاجەتتى دەگەن نەبىر وتە اۋىر رەفورمالاردى ءتيىمدى ءجۇرگىزە ءبىلدى. ءتىپتى, قاجەت بولعان جاعدايدا توتەنشە شارالار قولدانۋعا دا باردى. ەلباسىنىڭ مۇنداي ۇستانىمى مەن ارەكەتىنە قارسى شىققاندار دا تابىلدى. ولار تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا دەگەن سىڭايلى ورىنسىز سىندارىن دا ايتىپ جاتتى. بىراق, ەلباسى وزىنە سەنىم ارتقان, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بار جۇگىن وزىنە عانا ارتقان حالقىنا سەندى. ىستەپ جاتقان ءىسىنىڭ باس ساراپشىسى دەپ تەك حالقىن عانا تانىدى. ەڭ ءبىر قيىن ساتتەردە دە حالقىنا عانا جۇگىندى. «سىنعا نازار اۋدارماڭدار! ەگەر ءبىز تابىسقا جەتەر بولساق, حالىق بىزگە باعا بەرەدى, سول كەزدە بارلىق سىن بوس ءسوز بولىپ قالادى دا, ءبىز ۇستەم بولىپ شىعامىز. تابىسقا سەنىپ جۇمىس ىستەيىك, تابىس سوندا كەلەدى», – دەپ ايتۋدان تانباعان ەلباسى سول كەزدە ءوزىنىڭ سەرىكتەستەرىن جىگەرلەندىرىپ, قاناتتاندىرىپ وتىراتىن.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا استانانى تۇرعىزۋ باستاماسى مەن ونى اقيقاتقا اينالدىرۋى ەلباسىنىڭ مودەرنيزاتسيالىق جوباسىنىڭ باستى تابىسىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى. قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسى شىن مانىندەگى جاڭا ءداۋىردىڭ قالاسى بولا الدى. 1994 جىلى ن.نازارباەۆ استانانى كوشىرۋ ويىن العاش رەت العا تارتقان كەزدە بۇل جاعداي قوعامدا ەكىۇداي پىكىر تۋعىزعان-دى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بۇل شەشىمى مەيلىنشە كۇتپەگەن ءجايت بولدى. ەل وتپەلى كەزەڭنىڭ اۋىر جاعدايلارىن باستان وتكەرىپ جاتتى. ەكونوميكالىق داعدارىس تا جان-جاقتان قىسپاققا الىپ تۇردى. ءدال سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزدەرى استانانى كوشىرۋ ءجونىندەگى ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسىن باتىلدىق پەن باتىرلىق دەمەسكە جانە دە امالىڭ جوق. ءتىپتى, دۇنيە تاريحىندا ءوز تاۋەلسىز مەملەكەتتىلىكتەرىن قالىپتاستىرۋ كەزەڭىندە ءبىر دە ءبىر مەملەكەت باسشىسى مۇنداي تۇبەگەيلى باتىل قادامعا بارعان دا ەمەس.
ءتورت جىل بويىنا, ياعني جاڭا استانانىڭ تۇساۋكەسەرى وتكەنگە دەيىن پرەزيدەنتكە ەل استاناسىن جاڭادان سالۋ ءجونىندەگى ءوز يدەياسى مەن ۇسىنىسىنىڭ ءتۇپتىڭ-تۇبىندە پايدالى بولاتىندىعىن قورعاپ, دالەلدەپ وتىرۋعا تۋرا كەلدى. ەگەمەن قازاقستاننىڭ ەلورداسىن جاڭا ءارى تاۋەلسىز يدەيالاردىڭ توپتاستىرۋشى ورتالىعىنا اينالدىرۋ جونىندەگى ەلباسىنىڭ يدەياسى تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ سالماقتى ءبىر دايەكتەمەسى بولدى.
جاڭا استانانىڭ سالىنۋى جانە كوشىرىلۋى رەكوردتىق اسا قىسقا مەرزىمدە ءوتتى. بۇل قادام داعدارىس كەزەڭىندە قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋمەتتىك وپتيميزمىنە قولداۋ جاساۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەدى. استانا ەلدىڭ وتكەنىنەن بولاشاققا, جاڭا داۋىرگە اۋىسۋىنىڭ نىشاندىق وقيعاسىنا اينالدى. جاس ەلدىڭ مۇمكىندىكتەرى الەمگە پاش ەتىلدى. استانا ساياسي جانە ەكونوميكالىق قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, نازارباەۆتىڭ جەكە, ادامي جوباسىنا دا, ۇلتتىق تاريحتىڭ جاڭا كەلبەتىنە دە اينالدى.
ەلباسىنىڭ: «قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ ەلورداسىنىڭ اتىن – استانانى ەلدىڭ بارلىق ازاماتتارى جانىنا جاقىن تۇتىپ كەتتى. استانا اۋىستىرعالى بەرى ءاربىر قازاقستاندىق ەلدە ىرگەلى دە قاجەتتى شارۋا قولعا الىنعانىن سەزىنىپ ءومىر سۇرە باستادى.
عاسىرلار بويعى تۇساۋ مەن توتاليتاريزم بۇعاۋلارىن سەرپىپ تاستاعان, سونىڭ الدىندا عانا داعدارىس پەن كۇيزەلىستى باستان وتكەرگەن ەلدە جاڭا, جاقسى زامان تۋىپ كەلە جاتقانى سەزىلدى. قازاقستاندىقتاردىڭ ءبارى جاس دەرجاۆانىڭ ەلورداسى – استانانىڭ جان-جاعىنا ءۇمىت پەن باتىلدىقتىڭ جان سەرگىتەر شاپاعى شاشىراپ جاتقانىن كوردى. استانانىڭ تاريحى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاريحىنان اجىراعىسىز. استانانى كوشىرۋ ۇلتتىڭ ستراتەگيالىق مۇددەلەرىنەن تۋىندادى, وندا گەوساياسي دا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تا, رۋحاني-تاريحي استارلار بولدى», دەگەندىگى بۇگىنگى كۇننىڭ, ياعني تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىعىنىڭ تاريحىمەن ۇلاسىپ تۇرعاندىعى دا انىق.
الەمدىك تاجىريبەدە استانالاردىڭ, ساياسي ورتالىقتاردىڭ اۋىستىرىلۋى ءناتيجەسىندە تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە قارقىن بەرگەن ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋ سەرپىنى جانە ساياسي جاڭارۋى تۋرالى دا از ايتىلمايدى. وسى تاجىريبەنى راستاعانداي ءبىزدىڭ استانامىز دا قۋاتتى دا, وركەندى جانە بارشا قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرەتىن, سونىمەن بىرگە, حالىقتى توپتاستىراتىن ۇلتتىق يدەياعا اينالىپ كەلەدى. ويتكەنى, استانا – جاڭا قازاقستاننىڭ كۇش-قۋاتى, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءۇمىتى مەن بولاشاققا دەگەن سەنىمىنىڭ سيمۆولى بولا الدى. استانا – ەلباسىنىڭ قولىنان شىققان تۋىندى. استانا مەن ەلباسى ەسىمى ەل نازارىندا ەگىز ۇعىم بولىپ قالىپتاستى. ويتكەنى, جاڭا داۋىردەگى جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىنىڭ سالىنۋىن ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ قازاق مەملەكەتتىلىگىن وركەندى دامىتىپ, بۇكىل الەمگە تانىتۋ جولىنداعى داۋىرلىك ەرلىگى دەپ ايتۋعا دا تولىق نەگىز بار. ەلباسىمىز ەڭسەلەتكەن ەلوردا بولعاندىقتان, وعان باسقاشا باعا بەرۋ دە مۇمكىن ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق تىعىرىققا تىرەلگەن, ساياسي داعدارىسقا ۇشىراۋ الدىنداعى قازاقستاندى جاڭا داۋىرلىك جارقىن كۇندەرگە جەتەلەپ الىپ شىقتى. وزىنە سەنىم ارتقان ەلدىڭ ءۇمىتى اقتالدى. ەل مەن ەلباسى ءبىر ۇعىمعا اينالدى. «ەلباسى» ۇعىمىن العاش رەت ءابىش كەكىلباەۆ 1991 جىلى 10 جەلتوقساندا ن.نازارباەۆتىڭ تاماشا جەڭىسىنەن كەيىن, ەل تاريحىنداعى تۇڭعىش يناۋگۋراتسيا ءراسىمى كەزىندە ءوزىنىڭ مەملەكەت باسشىسىنا ارناعان تىلەك سوزىندە قولدانعان ەدى. سودان بەرى «ەلباسى» اتاۋى شىنايى ۇعىمعا, بۇكىلحالىقتىق اتاۋعا اينالدى. شىندىعىنا كەلگەندە, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنە ەلباسى اتاعىن ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى ەمەس, حالىق الدەقاشان-اق بەرگەن ەدى. ەل پارلامەنتى ونى زاڭدى تۇرعىدان عانا بەكىتتى. تاۋەلسىزدىك تۋىنىڭ بەرىك قولدا ەكەندىگىنە ەل حالقىنىڭ سول كەزدە-اق كوزى جەتكەن-ءتىن.
مەملەكەتتىڭ, ونىڭ باسشىلىعىنىڭ قانداي ساياسات جۇرگىزۋىنە, قانداي باعىت جانە جول تاڭداعانىنا سايكەس ساياسي قۇرىلىم, ساياسي جۇيە, ساياسي بيلىك ءتۇرى ورنايدى. اتالعان ساياسي جۇيە مەن بيلىك ءتۇرى جانە ەلدىڭ ساياسي باعىتى جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان ەلدەردىڭ تاڭداعان دامۋ ۇردىسىنە جانە سول ەلدىڭ باسشىلىعىنىڭ جۇرگىزگەن ساياساتىنا بايلانىستى دا قالىپتاسادى. سول سياقتى تاۋەلسىزدىك العانىنا جيىرما جىل تولعان قازاقستاننىڭ دا جاڭا مەملەكەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋدان باستاپ, وزىندىك مەملەكەتتىك قۇرىلىستاعى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋداعى, ەلدىڭ قوعامدىق ءومىرىنىڭ كەزەڭ-كەزەڭىمەن دەموكراتيالاندىرۋ باعىتىنداعى قازاقستاندىق جولى قالىپتاستى.
«نازارباەۆتىڭ نۇسقاسى» دەپ اتالعان بۇل ستراتەگيا شەتەلدىك ساياساتتانۋشىلار مەن قايراتكەرلەردىڭ وڭ باعاسىنا يە بولۋىمەن قاتار قازاقستاندىقتاردىڭ دا باسىم كوپشىلىگىنىڭ قولداۋىنا يە بولدى. بۇل قولداۋدىڭ دايەكتىلىگى مەن شىنايىلىعى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى رەتىندە دە, تاۋەلسىز ەلىمىزدى وتپەلى كەزەڭنىڭ اۋىر قيىنشىلىعىنان الىپ شىعۋدا جانە ونىڭ بۇل باعىتتاعى جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىمەن بايلانىستى بولعان پارلامەنت جانە پرەزيدەنت سايلاۋلارىندا ايقىن جەڭىسكە جەتۋىنەن دە كورىنىس تاۋىپ كەلەدى.
پاتشالىق رەسەيدىڭ جانە قىزىل يمپەريانىڭ قۇرساۋىندا بولىپ كەلگەن ەلدىڭ جاڭا مەملەكەتتىگىنىڭ ىرگەتاسىن قالاۋ جانە ونى مىزعىماستاي ەتىپ, الەمدىك قوعامداستىق مويىندايتىن دارەجەگە جەتكىزۋ استە دە وڭاي بولعان جوق. كوپ ۇلتتى, كوپ ءدىندى جانە بوداندىق كەزىندە اۋماقتىق بۇتىندىگى جىرىم-جىرىم بولعان جاس رەسپۋبليكانى العاشقى قاقتىعىستار مەن الەۋمەتتىك سىلكىنىستەردەن الىپ شىعۋ قيىننىڭ قيىنى بولاتىن. تاۋەلسىزدىك بۋىنا ەلتىگەن حالىقتىڭ ەموتسيالىق شابىرقانۋى دا ۇلتارالىق جانە باسقا دا قاقتىعىستارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن دە ەدى. مۇنداي جاعدايدا تاۋەلسىزدىكتى الۋ مەن ونى نىعايتۋدا باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانا قويۋ دا كۇماندى بولاتىن. ال ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستاننىڭ وزىندىك دامۋ جولىن تاڭداۋى تۋرالى باستاماسى العاش رەت 1992 جىلى مامىر ايىندا «قازاقستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ ستراتەگياسىندا» جاريا ەتىلدى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باعىتىن ايقىنداۋدا, وقيعانى بولجاپ بىلۋدە, تۇپكى ماقساتقا قول جەتكىزۋگە سەنىمدى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قازاقستان قوعامى دامۋىنىڭ ايقىن جانە ناقتى ستراتەگياسىنىڭ قاجەتتىگىن باسا كورسەتكەن ەلباسى ن.نازارباەۆ اتالعان ەڭبەگىندە مەملەكەت الدىندا قويىلىپ وتىرعان ناقتى ستراتەگيالىق ماقساتتاردى بەلگىلەپ بەرگەن ەدى. سول باعىتتان كوپ اۋىتقىماي, مىنە, بۇگىنگى ەلدى ەڭسەلەندىرگەن كەزگە دە جەتىپ وتىرمىز.
ەندى وسى تۇستا ايدىن تەڭىزگە شىققان الىپ كەمەنىڭ باسقارۋ تەتىگىن ءوز قولىنا ۇستاعان ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ سان-قيلى مەملەكەتتىك قىزمەتى مەن ستراتەگيالىق شەشىمدەرىن, ساليقالى ساياساتىن تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ شەجىرەسى دەپ اتاساق تا بولادى. قازىر تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ تاريحى جاسالدى. بىراق, ونى وتانىمىزدىڭ كوشباسشىسى بولا العان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1991 جىلى بۇكىلحالىقتىق سايلاۋدان كەيىن قولعا العان باسشىلىق قىزمەتىنسىز كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن دە ەمەس. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىك قارساڭىنداعى جانە تاۋەلسىزدىكتىڭ سان قىرلى سوقپاقتى جىلدارىنداعى ونىڭ تىزگىنىن ۇستاعان مەملەكەت باسشىسى, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل باسقارعان قىزمەتىنسىز تاۋەلسىز ەل تاريحىنىڭ پاراقتارىن جازىپ شىعۋ مۇمكىن دە ەمەس. ويتكەنى, بۇل تاريحتا تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, كەرەگەسىن كەرىپ, ونىڭ ءاربىر ۋىعىن شانشىپ, شاڭىراعىن كوتەرگەن, بار-جوعىن تۇگەندەپ, ىرگەسىن كەڭەيتكەن, ونى الەم ەلدەرى مويىنداعان مەملەكەتكە اينالدىرعان, ونىمەن ساناسۋعا ءماجبۇر ەتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, ونىڭ كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولتاڭباسى, قابىلداعان تاريحي شەشىمدەرى, ۇستانعان ساياساتى, ساياسي قىزمەتى, وزىندىك دارا جولى جاتىر.
باسقا جۇيەدەن شىققان جانە سول ءبىر الاساپىران مەن رەتسىزدىك كەزەڭىندە ەكونوميكالىق كەڭىستىكتەن شەتكە شىعىپ قالعان قازاقستان جاعدايىندا ەلدىڭ العا دامۋى مەن كوركەيۋىنە باستايتىن وزىندىك بىردەن-ءبىر دۇرىس جولدى جانە سول جولمەن سەنىمدى تۇردە العا باستاۋ دا كەز كەلگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ءىس ەدى, ول ءۇشىن ۇلكەن قاسيەت دارۋى قاجەت-ءتىن. ال قازاقستاندا مۇنداي قاسيەت بەرىلگەن كوشباسشى بولدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىق تابىستاعان جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىمدى جانە اۋىر مىندەتتى موينىنا الدى جانە ونى تابىستى ورىنداي ءبىلدى, ءوز باسىنا ايتىلعان اۋىر سىندار مەن عايبات سوزدەرگە قاراماستان, ونى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن ءبىر ءسات تە توقتامادى. قازاقستاننىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىن, جيىرما جىلدا ءجۇرىپ وتكەن تابىستى جولىن الەمنىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى مەن ساياساتكەرلەرى جانە قازاقستان قوعامى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ءومىرگە كەلگەن جانە كۇنبە-كۇن ءىس جۇزىنە اسىرىپ كەلە جاتقان اۆتورلىق ستراتەگياسى دەپ باعالايدى.
باتىس ساياساتكەرلەرى مەن قايراتكەرلەرى دە قازاقستاننىڭ بۇگىنگى تابىستارىن ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بايلانىستىرادى. سولاردىڭ ءبىرى اعىلشىن ءپۋبليتسيسى, ساياسي ەڭبەكتەرىمەن بەلگىلى دج. ايتكەن مىرزا «نازارباەۆ جانە قازاقستاننىڭ قالىپتاسىپ دامۋى» دەگەن ەڭبەگىندە قازاقستاندى الەمدىك قاۋىمداستىقپەن تانىستىرۋدىڭ, ونىڭ جەتىستىكتەرىن جەتكىزۋدىڭ كىلتى نازارباەۆ تۇلعاسىندا ەكەندىگىن مويىندايدى جانە اتالعان كىتابىن وسى باعىتتا جازادى. قازاقستاندى قازىرگى زامانعى باسەكەگە قابىلەتتى, وركەندەۋ جولىنداعى, جىل سايىنعى ورلەۋ باعىتىنداعى مەملەكەتكە اينالدىرۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستى ءرول اتقارعانىن الەمنىڭ باسقا ساياساتتانۋشىلارى دا ۇنەمى ايتىپ ءجۇر. مۇنىڭ ءوزى دە ەلىمىزدەگى مەملەكەت تىزگىنىنىڭ سەنىمدى قولدا ەكەندىگىن ەلىمىز عانا ەمەس, باسقا ەلدەر دە مويىندادى دەگەندى بىلدىرەدى.
2011 جىل – تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ جيىرما جىلدىعى. بۇل جىل از عانا مەرزىمدە قول جەتكىزىلگەن تابىستار مەن جەتىستىكتەردى, عاسىرلار توعىسىندا, مىڭجىلدىقتار مەجەسىندە ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ورتاسىندا ورىن تەپكەن الەمنىڭ مىقتى ەلدەرىمەن باسەكەلەسە الاتىن دەڭگەيگە جەتكەن قازاقستان اتتى مەملەكەتتى الەمگە تاعى دا ءبىر تانىتاتىن جىل بولدى. ءتاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلدىعى مەرەكەلىك شارالار مەن سالتانات وتكىزەتىن جىل عانا ەمەس. بۇل قازاق ەلىنىڭ جاسامپازدىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ, الەمگە ۇلگى بولارلىق تاجىريبەسى مەن ۇلگىسىن, ەكونوميكالىق ورلەۋى مەن الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ, قازاقستاندىق وزىندىك دامۋ جولىنىڭ دۇرىستىعىن پاش ەتەتىن جىلى بولدى.
مەرەكەلىك ءىس-شارالاردى دايىنداۋ, وتكىزۋ جانە ونى كورسەتۋ تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتىن, قۇندىلىعىن, ءمان-ماعىناسىن, تابىستارى مەن جەتىستىكتەرىن ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ سەزىنە الاتىنداي, پاتريوتتىق سەزىمى وياناتىنداي, قازاق ەلى ءۇشىن ماقتانا الاتىنداي سەزىمى مەن اسەرى جانە تيىمدىلىگى بولۋى كەرەك, سولاي بولادى دا. ويتكەنى, وعان ەلىمىزدىڭ 20 جىلدا ءجۇرىپ وتكەن قيىن دا تابىستى جولدارى, بەدەلى مەن مارتەبەسى كەپىل بولا الادى.
1991 جىلى 17 جەلتوقساندا الماتىداعى رەسپۋبليكا الاڭىندا وتكەن ميتينگىدە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «تاۋەلسىزدىكتىڭ ءبىزدىڭ ءبارىمىزگە ارتار مىندەتى مول. ەندى ەڭسەلى ەل بولۋدىڭ جولىنا شىنداپ ءتۇسۋىمىز كەرەك. اۋلەتىمىزدىڭ اسۋى دا, داۋلەتىمىزدىڭ تاسۋى دا ءوز قولىمىزدا. كەڭ بايتاق جەرىمىزدىڭ بايلىعى وسى دالانىڭ تۇپكىلىكتى حالقىنا دا, تاعدىر قوسىپ, بىرگە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە دە جەتەدى. تاريح كوشى ۇزاق. اسىقساق تا اپتىقپايىق. قازاقستاننىڭ كوپ ۇلتتى حالقىنىڭ جۇلدىزى جوعارى بولاتىنىنا, تۋعان ەلىمىزدە داۋلەتتى دە ساۋلەتتى ءومىر ورنايتىنىنا كامىل سەنەمىن», – دەپ ايتقان ءسوزىنىڭ بۇگىنگى كۇنى شىندىققا اينالعانىن كورىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى تاڭىندا ايتىلعان بۇل ءسوزدىڭ اقيقاتقا اينالۋىنا دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىق سەنىمىنە لايىق بولا الۋ قاسيەتى مەن بەرىلگەن ۋادەلەردى ورىنداۋى جانە قاجىماس قايراتى مەن تاباندىلىعى, كورەگەن ساياساتكەرلىگى سەبەپ بولعانىن مويىنداعاندار جەتىپ ارتىلادى. سونىمەن بىرگە, قازاقستان حالقى ەلىمىزدىڭ جاسامپاز بۇگىنى مەن جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلدىگىن ەلباسىمەن بايلانىستىرادى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاۋىندا بولعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل ەرتەڭىن دە ايقىندادى. ەل تاۋەلسىزدىگى. ەلباسى. ەل ەرتەڭى. ءۇش ءسوز. ءبىر-بىرىنە ەتەنە جاقىن, ءبىر-ءبىرىن تولىقتىراتىن, ءوزارا ساباقتاس سوزدەر. تاۋەلسىزدىك دەسەك, ەڭ الدىمەن ونىڭ باستاۋىندا بولعان, ونى نىق سەنىممەن العا اپارعان, تاۋەلسىز ەل مەملەكەتتىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاعان ەلباسى ويعا كەلەدى. ەلباسى دەسەك, قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ەلدى باسقارىپ, ونى بار قيىنشىلىقتان الىپ شىعىپ, بۇگىنگى وركەندى دامۋعا جەتكىزگەن ەلباسى مەن ەل ەرتەڭى تاعى دا الدىمىزدان شىعادى. ەل ەرتەڭى دە ءوز حالقى ەلباسى دەپ اتاعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل باسشىلىعىن ودان ءارى قولعا ۇستاۋىمەن بايلانىستىرىلادى.
ەلباسىنىڭ, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ەڭبەگى مەن بەدەلىن ونىڭ وتكەن قىزمەتىن بايانداۋ جانە ول تۋرالى باسقالاردىڭ وي-پىكىرىن جەتكىزۋ ارقىلى دا باعالاۋعا بولادى. قازاقستان حالقى دا ەلباسىنىڭ ەڭبەگىن وسىلاي باعالايدى.
ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن جانە وركەندى دامۋعا سەرپىن بەرەتىن رەفورمالاردى جەدەل دە ءتيىمدى جۇرگىزۋ ءۇشىن جانە بۇل ماقساتقا جەتۋدە ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولاتىن قابىلەتتى دە كۇشتى تۇلعانىڭ قاجەت بولاتىندىعىن تاريح پاراقتارى الدەقاشان دالەلدەگەن. تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا مۇنداي تۇلعا بولدى جانە الداعى ۋاقىتتا دا قاجەت. سوندىقتان دا ەل تاۋەلسىزدىگى, ەلباسى, ەل ەرتەڭى ۇعىمدارىن قاستەرلەي دە, قولداي دا ءبىلۋىمىز پارىز ەتىلەدى. بۇل ءبىزدىڭ, ۇرپاقتارىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن قاجەت.
ءوزىمىزدىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ تاريحى جانە ەلباسىنىڭ ەل ەگەمەندىگىندەگى ءرولى جونىندەگى ويىمىزدى قورىتا ايتقاندا, از عانا ۋاقىتتا تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدە ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, قۇقىقتىق جانە ساياسي تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جۇزەگە اسىرىلعاندىعىن بولە-جارا اتاپ كورسەتۋ قاجەت. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ەلباسى بەلگىلەگەن جانە باتىل جۇرگىزگەن باعىت ءوزىن ءوزى اقتادى جانە الداعى ۋاقىتتا دا ومىرشەڭ بولاتىندىعىن دالەلدەپ وتىر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءجۇرگىزگەن بۇل ساياساتى مەن باعىتى قازىرگى ۋاقىتتا «قازاقستاننىڭ دامۋ جولى» رەتىندە دۇنيە ءجۇزى قاۋىمداستىعىمەن مويىندالدى. قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەلباسى ەڭبەگىنىڭ ءبىر-بىرىمەن تىعىز ۇشتاسىپ جاتقاندىعىن, ولاردىڭ ءبىر-بىرىمەن اجىراعىسىز ەگىز ۇعىم ەكەندىگىن اقيقات ەسەبىندە تاريح الدىمىزعا تارتىپ وتىر.
مۇرات مۇحامەدوۆ, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور.