كۇندەلىكتى ومىردە ەلەنە بەرمەيتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – سىرتقى كوشى-قوننىڭ جاعدايى. ونى « ۇلى كوش» دەپ اتاسا دا, «ۇلكەن كوش» دەپ اتاسا دا ارتىقتىق ەتپەيدى. دۇنيەنىڭ ءار قيىرىنا تاعدىردىڭ جازۋىمەن تارىداي شاشىراپ كەتكەن اعايىندارىمىزدىڭ اتامەكەنىنە بەت بۇرۋى – جاعىمدى جايت, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ ۇلەسىن تولىقتىرا تۇسەتىن قۇبىلىس. جوعارىدا اتالعان كوشتى جۇرگىزۋ جوعارى مەملەكەتتىك ورگانداردان عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءوڭىر باسشىلارىنان دا جۇيەلى جۇمىستى تالاپ ەتەدى. وزگە ەلدەن ءوز وتانىنا ورالعان قانداستارىمىزعا جايلى جاعداي تۋعىزۋ – ورتاق پارىزىمىز. اسىرەسە ولاردىڭ بەلگىلى ءبىر قونىس پەن باسپاناعا قول جەتكىزۋى جانە ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتىلۋى ەلەۋلى ءرول اتقارادى. «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنىڭ باستى ارقاۋى دا وسى ارنادان تامىر تارتادى. سىرتقى كوشى-قون باعدارلاماسىنا قاتىستى العاندا ايتىلار ويدىڭ ءبىر ۇشى اتالعان ماسەلەگە تابان تىرەيدى.
ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن ناقتى دەرەكتەر مەن دايەكتەرگە كەزەك بەرەلىك. ايتالىق, ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردە تۇراتىن باۋىرلارىمىزدى كوبىرەك قابىلداعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى – اقتوبە. وسى ارالىقتا وبلىس اۋماعىنا 8178 وتباسى قونىس اۋدارىپتى. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزبەكستانعا قاراستى قاراقالپاقستان رەسپۋبليكاسىنان كەلدى. بۇدان كەيىنگى كەزەكتە تۋعان توپىراققا بەت بۇرعانداردىڭ قاتارىن رەسەيدەن, موڭعوليا مەن قىتايدان جانە يراننان كەلگەن قانداستارىمىز قۇرايدى.
ەگەر اقتوبە ايماعىنا سانى بويىنشا ەڭ كوپ قونىس اۋدارعاندار قاراقالپاقستاننان كەلگەندەر دەگەن تۇجىرىمدى تاعى دا ناقتىلاي تۇسسەك, بۇل ەلدەن 6037 وتباسى نەمەسە 30186 ادام كەلىپ قۇتتى قونىستارىن اقتوبەدەن تاپقان. قازىرگى كەزدە وتانداستارىمىزدىڭ سانى تابيعي جانە دەموگرافيالىق ءوسىم ەسەبىنەن ءوسىپ كەلەدى. ياعني جيىنتىق سان بويىنشا ەسەپتەگەندە كورسەتكىش 42260 ادامعا جوعارىلاعان. تاعى ءبىر كوڭىل اۋدارار ماسەلە وتانىنا ورالعان اعايىندارىمىزدىڭ ساندىق فاكتورعا قوسا ساپالىق قۇرامى دا جوعارى ەكەنىن ايتقان ءجون. ويتكەنى ولاردىڭ اراسىندا عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارى, جوعارى تەحنيكالىق ماماندار جانە مادەنيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرى جۇزدەپ سانالادى.
اقتوبە ءوڭىرى اۋماعىنىڭ كەڭدىگى جونىنەن قاراعاندى وبلىسىنان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. ال ونىڭ وڭتۇستىك بولىگىندەگى شەكاراسى قاراقالپاقستانمەن شەكتەسەدى. وزگە تاياۋ جانە الىس شەت ەلدەرمەن سالىستىرا قاراعاندا سىرتقى كوشى-قوننىڭ ۇلەسى اتالعان رەسپۋبليكادان كوبىرەك بولۋى وسىنداي شەكارالىق جاقىنداستىققا, سونداي-اق اقتوبە ايماعىنىڭ جىل سايىن ءوسىپ-وركەندەپ, ادامداردىڭ ساپالى ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعدايلار تۋعىزىلىپ جۇرگەنىندە دەۋگە بولادى.
ءبىز بۇعان دەيىن سىرتقى كوشى-قون ماسەلەلەرىن رەتتەۋدەگى باستى قاعيداتتار رەتىندە وتانداستارىمىزدىڭ تۇراقتى قونىستى يەلەنۋى مەن جۇمىسقا ورنالاسۋى ەكەنىن جازعان ەدىك. بۇل رەتتە وڭىردە جۇيەلى جۇمىستار قولعا الىنىپ, قانداستارىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتۋىنە بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالدى. بۇگىندە ولار ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ورگە باسۋىنا لايىقتى ۇلەستەرىن قوسىپ ءجۇر.
اقتوبەگە قونىس اۋدارعان قانداستارىمىزدىڭ ۇل-قىزدارىن وبلىستىڭ جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرىنە قابىلداۋ ىسىندە دە الدىن الا ۇيىمداستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلدى. راس, العاشقىدا جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەرگە تۇسەتىن جۇكتەمە مەن وقۋشىلار سانى ءوسىپ كەتكەندىكتەن قيىندىقتار تۋىنداپ, ەكى جانە ءۇش اۋىسىمدىق وقۋ كەستەلەرى كەزدەسكەنى راس. دەگەنمەن قازىرگى كەزدە وبلىس ورتالىعى مەن اۋدانداردا قوسىمشا جاڭا مەكتەپ عيماراتتارىنىڭ بوي كوتەرۋى بۇل تىعىرىقتان شىعۋعا جول اشىپ وتىر.
...وتانداستار كوشى ودان ءارى جالعاسۋدا.
تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە