ء«ولىنىڭ قابىرىن ءبىل, جاقسىنىڭ قادىرىن ءبىل» دەپ حالقىمىز تەكتەن-تەك ايتپاعان. اۋزىنان اللاسى, كوكەيدەن ءتاۋباسى كەتپەگەن, جەلىسىنەن ق ۇلىن, ساباسىنان قىمىز, قارا قازانىنان ءدامى, شەلەگىنەن اعى ۇزىلمەگەن اۋلەتتىڭ ۇرپاعى ەمەس پە, «ايسا قاجى» مازارىنىڭ جانىنداعى قىستاۋعا ورنىعىپ شارۋا قوجالىعىن ۇيىمداستىرعان ارداق ابدۋللا ۇلىنىڭ قاجى ناعاشىسىنىڭ زيراتى قورشالماي, قۇلپىتاس ورناتىلماي جالاڭاش جاتقانى ايازداي باتىپ ءجۇردى.
بۇعان سەبەپ تە جوق ەمەس ەدى. سەبەبى ايسا سەگىزباي ۇلى ەرلىگى مەن ىرىسى, داۋلەتى مەن نەسىبەسى, شاراپاتى مەن داڭقى ويدا ورىس, قىردا قىتايعا ءمالىم بولعان دارابوز قابانبايدىڭ شوبەرەسى.
باتىردىڭ كەنجە ۇلى قاراكەرەي سوقىر ابىز اتانعان ءالى اۋليە – قۇدايالىدەن سانىك, سانىكتەن سەگىزباي ءوربيدى. ايسا بابامىز سانىكتىڭ ۇلى سەگىزبايدان تۋعان نەمەرەسى. قوجاقۇلدار قىستاعان جاربۇلاق ءوڭىرى 1822 جىلدان 1864 جىلعا دەيىن ورىسقا دا, قىتايعا دا باعىنباعان, وزىنشە ءبىر دەربەس ولكە بولعان.
ايسا بابامىز قوجاقۇل ەلىنەن قاجىعا بارعانداردىڭ الدىڭعى توبىنا جاتادى. ايسادان بۇرىن وسى ەلدەن داۋىك ساۋىتباي, شاعان شالاعىز مەككەگە بارعان ەكەن. ايسا قاجىلىق ساپارعا 1850 جىلى 21 جاسىندا بارعان. 1864 جىلى 35 جاسىندا ايگىلى قىتاي-دۇڭگەن سوعىسىندا اعاسى ادىلبەكتىڭ قوسىنىمەن بىرگە مىڭباسى شەنىندە سوعىسقا قاتىسقان. ايسا ءوز رۋىنىڭ اسا بەدەلدى ادامى رەتىندە قاجىدان كەلگەن سوڭ حالىقتىڭ يسلام ءدىنىن ۇستاۋىن جولعا قويا ءبىلدى, جاس بالالاردىڭ ءدىني ساۋاتىن اشىپ, اللانىڭ بىرلىگىنە شاقىردى. 1889 جىلى ايسا قاجى قايتىس بولعان سوڭ ۇرپاقتارى وسى كۇنگى قابانباي اۋىلىنان 28 شاقىرىم جەردەگى ايسانىڭ قىستاۋىنا سۇيەگىن جەرلەپ سەگىز دۇرىس كوپبۇرىشتى, سەگىز قۇلاقتى مازار ورناتادى. سەگىز قابىرعانىڭ ماتەماتيكالىق دالدىكپەن سوعىلعانى سونداي, ءار دۋالى 5 مەتردەن, جالپى پەريمەترى – 70 مەتر. ايسا بابامىزعا تۇرعىزىلعان مازار, مىنە, 130 جىل بويى ءبىر كىرپىشى دە كەتىلمەي, جاۋىن-شاشىنعا, سان جىل بويى 60 م/سەك جىلدامدىقپەن ۇدايى سوعاتىن ەكپىندى جەلىنە شىداس بەرىپ قاسقايىپ تۇر. مۇنىڭ قۇپياسى كىرپىشىن ەشكىنىڭ ەرىگەن مايىنا, جىلقىنىڭ قىلى قوسىلعان باتپاقتان يلەپ قۇيعاندىعىندا جاتسا كەرەك. قابىرعا كىرپىشىنىڭ قالانۋىنداعى بايلانىستىرىلۋى وسى كۇنگى وزىق تەحنولوگيالاردان ءبىر دە كەم ەمەس. ال كىرپىشتەردىڭ اراسىن بايلانىستىرىپ تۇرعان بالشىقتىڭ قانداي قۇپيامەن جاسالعانى بەلگىسىز.ول قازىرگى تاڭدا تاس سياقتى قاتىپ قالعان.
ارداق ابدۋللا ۇلى وسىدان 6 جىل بۇرىن, كوكتەمدە ناعاشى باباسى ايسا قاجى مازارىنىڭ ىرگەسىندە مال اتاپ سويىپ, قۇران-قاتىم بەردى. شاراعا قاتىسقان اۋىل اقساقالى مۇقامەتكارىم مۇقامەتقالي ۇلى ارداققا زور العىس ايتىپ, كەلەشەكتە بابامىزدىڭ جالاڭاش تۇرعان مازارىن قورشاپ, قۇلپىتاس ورناتۋعا كەڭەس بەردى, بۇل ىسكە ءوزىنىڭ دە كومەكتەسەتىنىن ايتتى. قاتىم تۇسىرگەن قوجاقۇل رۋىنان شىققان 4-ءشى قاجى, قابانباي مەشىتىنىڭ باس مامانى مارات ومار ۇلى ارداققا اق باتاسىن بەرىپ, ىسىنە وڭ بولسىن ايتتى.
ارينە مازاردى قورشاۋ وڭاي ەمەس, ساپالى شىداس بەرەتىن مەتالدان شارباعىن جاساۋ, كولىك, جانار-جاعار ماي شىعىندارى, قۇم, تاس, تسەمەنت ساتىپ الۋ ەڭ اقىرىندا قورشاۋ جۇمىسىن جاساۋ ءبىرتالاي قارجىنى تالاپ ەتەتىنى وزىنەن-ءوزى تۇسىنىكتى جايت. اقىرى, 5 جىل وتكەندە الدى-ارتىن جيناقتاپ, دايىندىقتىڭ دەنىن تامامداعان كەزدە قابانباي اۋىلىنا دۇعاعا كەلگەن الماتىدا تۇراتىن ايسا قاجىنىڭ شوبەرەسى قاراپا ۇلى كەڭشىلىككە مۇقامەتكارىم اقساقال مەن ارداق ەكەۋى كەلەسى 2018 جىلى كوكتەمنەن قالدىرماي, قاجى بابامىزدىڭ دۇنيەدەن وتكەنىنە 130 جىل تولۋىنا وراي ونىڭ مازارىن قورشاپ, قۇلپىتاس ورناتىپ, ماقانشى – جالاڭاشكول رەسپۋبليكالىق تاسجولىنىڭ بويىنا كورسەتكىش تاقتا ورناتۋ ويلارى بار ەكەنىن ايتتى.
– ولاي بولسا, – دەدى كەڭشىلىك, – مەن سول قۇلپىتاس پەن كورسەتكىش تاقتانى جاساۋدى ءوز موينىما الايىن, ال قالعان جۇمىستى سەندەر اتقارىڭدار. اماندىق بولسا, الداعى ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىنان قالماي جاسالعان دۇنيەلەردى الىپ قابانباي اۋىلىنا جەتەمىن, – دەدى.
مىنە, سول كوپتەن كۇتكەن ۋاقىت تا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 18 ساۋىرىنە تاپ كەلدى. كەڭشىلىك جاساپ الىپ كەلگەن قۇلپىتاس پەن كورسەتكىش تاقتانى الدىن الا ءوزى دايىنداپ قويعان تەمىر شارباقتار, تسەمەنت تيەلگەن مەنشىك «كامازىنا» قوسىمشا تيەپ العان ارداق ايسا بابامىزدىڭ مازارىنا جول تارتتى. الدىمەن كۇرە تاس جولدىڭ بويىنا «ايسا قاجى مازارى 2 كم» دەگەن كورسەتكىش تاقتاشا ورناتىلدى.
بابامىزدىڭ قاسيەتىنىڭ كەرەمەتتىلىگى, سول كۇنى جىل بويى ۇزىلمەيتىن ەبىنىڭ داۋىلى دا ساپ تىيىلىپ, كۇن اشىق مامىراجاي بولدى. پەريمەترى 48 مەتر بولاتىن قورشاۋ جاسالىپ, بابامىزدىڭ باسىنا قۇلپىتاس ورناتىلدى. قۇلپىتاسقا بابامىزدىڭ اتا تەگى, ءومىر سۇرگەن جىلدارى جانە كەڭشىلىكتىڭ قاجى اتاسىنا ارنالعان ءبىر اۋىز ولەڭى جازىلدى.
ارداق تاعى دا ءبىر مال اتاپ سويىپ, بابامىزعا قۇران-قاتىم ءتۇسىردى.
ارنايى كەلگەن ءسۇيىنباي, مۇقامەتكارىم اقساقالدار مەن التىن القالى كوپ بالالى انا توقتىحان انكەجانوۆا يگى ءىستى تىندىرعان اۋىل ازاماتتارىنا العىستارىن ايتىپ, اق باتاسىن بەردى. شاراعا قارجىلاي دا, ەڭبەگىمەن دە اتسالىسقان ءسۇيىنباي, مۇقامەتكارىم, ورال اقساقالدار مەن مارات قاجىنىڭ, ەركىنبەك تورە مەن مارداننىڭ قوسقان كومەكتەرى ءبىر توبە. سونداي-اق تەر توگىپ جۇمىس ىستەگەن مادەن حايرانوۆ, قۋانىشبەك قيىسبەك ۇلى, باقمىرزا مەن باۋىرجان تۇڭعىشباەۆتارعا, مارات ابىلوۆقا, ادىلقان مەن ارقات دانابەكوۆتەرگە, قۇدايبەرگەن قويشىباي ۇلىنا جانە تاعى باسقالارعا ايتار العىسىمىز شەكسىز. مىنە, اعايىن ء«ولىنىڭ قابىرىن ءبىل, جاقسىنىڭ قادىرىن ءبىل» دەگەندەگى ايتپاعىم, ايگىلى ادامنىڭ ءبارى – ۇلاعاتتى, جانى – شىراق ەكەنىنە جاس ۇرپاقتىڭ نازارىن اۋدارۋ ەدى. قازاقتىڭ كەڭ دالاسىندا ەركىن وسكەن, سول ەلدىڭ ۋىزىنا جارىعان, قايىرىمدى ىسىمەن ەل-جۇرتىنا ونەگە بولعان ابدۋللانىڭ ارداعى مەن قاراپانىڭ كەڭشىلىگىنىڭ بابالارىنا قويعان ءمارمار قۇلپىتاسى ادامگەرشىلىك پەن يماندىلىق ۇستانىمىنىڭ جالعاسى دەپ بىلگەن ءجون. ولار ءبىزدى تاعى ءبىر اسىل قۇندىلىعىمىزبەن قايتا قاۋىشتىردى. ۇزىلگەن ءجىپ جالعاندى. «قۇدايعا – قۇل, ادامعا – ۇل بولۋ» دەگەنىمىز وسى شىعار اعايىن.
مۇقان ومارعاليەۆ, زەينەتكەر
شىعىس قازاقستان وبلىسى
قابانباي اۋىلى