قىزىلوردادا وتكەن ءبىر جيىندا وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ «باقىرىپ باستىق بولاتىن زاماننىڭ» ءوتىپ بارا جاتقانىن تاعى دا ءبىر ەسكە سالعان. بۇل زامان – كىسىلىگىن ات تارتا المايتىن مەنمەندەردىڭ ەمەس, ۋاقىت تالابىن جاقسى ءتۇسىنىپ, جاڭا تەحنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى ادامداردىڭ زامانى. ياعني اكىمدىكتەردىڭ جۇمىسى تۇبەگەيلى وزگەرەدى. بۇل جاعداي وبلىستا «تسيفرلاندىرۋ: ايماقتاردىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر» اتتى ينتەرنەت-فورۋمدا تاعى دا ناقتىلاندى.
فورۋمعا رەسەي, تاتارستان, بەلارۋس, ۋكراينا جانە قىتاي ساراپشىلارى مەن «Huawei», «Dell», «سكولكوۆو» سەكىلدى تسيفرلاندىرۋ سالاسىنىڭ الەمدىك جەتەكشى كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. جاڭا زاماننىڭ ۇدەرىستەرى كۇن تارتىبىنە قويىلعان القالى جيىندا وبلىس باسشىسى اقپاراتتىق جانە تسيفرلى تەحنولوگيالاردىڭ قازىرگى زامانداعى ماڭىزىن جان-جاقتى تالداۋلارىمەن ايقىنداپ بەردى.
– بارشاڭىزعا بەلگىلى, ادامزات ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيانىڭ تابالدىرىعىندا تۇر, – دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى. – ءبىزدىڭ ۋاقىت وتپەلى كەزەڭ بولىپ سانالادى. سوعان قاراماستان ءتورتىنشى رەۆوليۋتسيا قازىردىڭ وزىندە ءوز ءامىرىن جۇرگىزۋدە. ونلاين مەن وففلاين اراسىنداعى شەكارا اجىراپ, كيبەرفيزيكا جۇيەسىنىڭ ۋاقىتى كەلدى. وسىنىڭ بارلىعى بۇل جۇيەدەگى سالالار قۇرىلىمىنا جانە مەملەكەتتىڭ رولىنە وزگەرىس ەنگىزۋدە.
بۇگىنگى تاڭدا تسيفرلاندىرۋ كاسىپورىندار, ەلدەر اراسىنداعى تۇتاستاي العاندا باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ, سونداي-اق حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن قاجەت بولىپ وتىر.
وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا وتكەن استانانىڭ Global Challenges سامميتىندە مەملەكەت باسشىسى عالام دامۋىنىڭ باستى بەس مەگاترەندتەرىن, ونىڭ ىشىندە ادامزاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالالارىنداعى تسيفرلاندىرۋدىڭ بارلىق بۋىندارىن, اۋقىمدى ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردى, ۋربانيزاتسيالاۋدى ترانسفورماتسيالاۋدىڭ سيپاتتارىن اتاپ كورسەتتى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە ءبىز الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەندىك. بۇگىنگى مىندەت – 30 ەلدىڭ قاتارىندا بولۋ. ال ول قازاقستاننان يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ جانە تەحنولوگيالىق جەدەل جاڭعىرۋدىڭ جاڭاشىلدىعىن تالاپ ەتەدى.
تسيفرلى تەحنولوگيا وركەندەگەن ەلدەر جاقسى دامىپ, بايتىن بولادى. الەمدىك ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا 2020 جىلعا قاراي الەمدىك ەكونوميكانىڭ 25 پايىزى تسيفرلى ەكونوميكاعا اينالادى. قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن ەل وسى جانكەشتى باسەكەگە كىرىسىپ كەتتى. وبلىس اكىمى تسيفرلى تەحنولوگيا بويىنشا ويىن وسىلاي تۇجىردى.
فورۋم بارىسىندا تاتارستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى-اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس ءمينيسترى رومان شايحۋتدينوۆ ءسوز سويلەپ, ونلاين-بايانداماسىندا ەلەكتروندى ۇكىمەت پەن تسيفرلى ەكونوميكا سالاسىنداعى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار تۋرالى ايتتى. بۇگىندە تاتارستاندا Iت-سالاسىنداعى 1700 كومپانيا مەن 32 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيدى ەكەن.
سونداي-اق ينتەرنەت-فورۋمدا «سكولكوۆو» ماسكەۋ باسقارۋ مەكتەبىنىڭ جەتەكشى تالداۋشىسى يليا رومانوۆسكي «تسيفرلى ترانسفورماتسيا: ورتانى تسيفرلاندىرۋدان اقىلدى قالاعا دەيىن» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. ونىڭ پىكىرىنشە, جاقىن ارادا 2011 جىلدان باستاپ پايدا بولعان «زاتتار ينتەرنەتى» ۇعىمىنىڭ ورنىن جاڭا «بارشانىڭ ينتەرنەتى» ۇعىمى باساتىن بولادى, ياعني كەز كەلگەن زاتتار مەن سەرۆيستەر عالامتورعا ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار فورۋمدا قازاقستانداعى «Huawei» كومپانياسى كورپوراتيۆتىك ساتۋ دەپارتامەنتى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, Zhao Hongbin, reactor.ua تۇعىرناماسىنىڭ قۇرىلتايشىسى ەۆگەني سارانتسوۆ, ۇلى پەتر اتىنداعى سانكت-پەتەربۋرگ پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى نايل گافۋروۆ جانە باسقا دا شاقىرىلعان دەلەگاتتار ءسوز سويلەدى.
فورۋم اياسىندا بىرقاتار ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, «Astana Hub» حالىقارالىق ستارتاپ-حاب ۇيىمىمەن IT-جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى, «كاكادۋ دەۆەلوپمەنت» جاق «Smart city» تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ تۋرالى, سونداي-اق «بارس گرۋپپ» جانە «ترانستەلەكوم» كومپانيالارىمەن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى مەموراندۋمدارعا كەلىسىم جاسالدى.
بۇگىندە ادامزات قالاسىن, قالاماسىن تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسى تابالدىرىقتان ەركىن اتتادى. كارى قويدىن جاسىنداي جاسىم قالدى, ەندى ماعان ءبارىبىر دەگەن وي مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەن ماماندارعا جۇرمەيدى ەكەن.
بولاشاقتا تسيفرلاندىرۋ ادام ءومىرىنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيدى. حالىقارالىق ساراپشىلار الداعى ۋاقىتتاردا قولما-قول اقشانىڭ جوعالىپ, بارلىق تولەمدەردىڭ تسيفرلاناتىندىعىن ايتۋدا. مۇنداي جاعدايدا ەكونوميكا تولىعىمەن اشىق بولىپ, ادامزات بولىپ جەڭە الماي كەلە جاتقان سىبايلاستىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابىلادى. وسى ۇدەرىستەردەن قازاقستان قالمايدى. مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكامىزدىڭ نەگىزگى سالاسىنا يننوۆاتسيالىق وزگەرىس جاساۋعا پارمەن بەردى. بۇگىندە ول ەنەرگەتيكا مەن شيكىزاتقا, اگروونەركاسىپ كەشەنىنە, ونەركاسىپ, لوگيستيكا جانە اقپاراتتىق تەحنولوگياعا جاسالدى. قازاقستان ەكونوميكاسى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى بويىنشا 85 مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى رەيتينگتە 50-ورىندا جانە تسيفرلى ەكونوميكانىڭ باستاۋشى توبىنا كىرەدى.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, تسيفرلاندىرۋ ناتيجەسىندە قازاقستان ەكونوميكاسى 30 پايىزعا ۇلعايىپ, قارجىعا شاققاندا 2 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. وسىنداي جاعىمدى جاڭالىقتار وبلىستاردا دا جۇزەگە اسىپ جاتىر. قىزىلوردا وبلىسى دا الەمدىك جانە وتاندىق ترەندتەردى ەسكەرە وتىرىپ, تسيفرلاندىرۋ بويىنشا العاشقى قادامدارىن جاساۋ ۇستىندە.
وتكەن جىلى جەلتوقساندا جاس ءىت-ماماندارىنىڭ «HackDay-2017» العاشقى ايماقتىق فەستيۆالى وتكىزىلدى. ايماقتىق ءىت-ساياباق اشىلدى. حالىقارالىق تاجىريبەنى وقىپ-ۇيرەنۋ ءۇشىن وبلىس دەلەگاتسياسى تاتارستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ «Smart City» ۇزدىك ورىندارىندا بولدى.
«قازگەرمۇناي» مۇناي كومپانياسى وبلىس اۋماعىندا «اقىلدى كەنىش» تەحنولوگياسىن ەنگىزدى. وبلىستاعى اتوم ونەركاسىبىنىڭ كەن ءوندىرۋ كاسىپورىندارى تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانۋ بويىنشا جۇمىستارىن باستادى.
2018 جىلى وبلىستا تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 2,4 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ قاراستىرىلعان. بۇل ورايدا اقىلدى باسقارۋ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تكش, كولىك, قاۋىپسىزدىك جانە بيزنەس سالاسىندا 50-گە جۋىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكانى جان-جاقتى تسيفرلاندىرۋ بۇتىندەي سالالاردىڭ جوعالىپ, جاڭالارىنىڭ پايدا بولۋىنا اكەلەتىنىن ايتتى. ء«بىزدىڭ كوز الدىمىزداعى ۇلى وزگەرىستەر – بۇل ءبىر مەزگىلدە تاريحي شاقىرۋلار جانە ءبىزدىڭ ۇلتىمىز ءۇشىن مۇمكىندىك بولىپ تابىلادى», دەدى. عالامدى تەربەتكەن جاڭا تەحنولوگيا ايماقتار ومىرىنەن وسىلايشا كورىنىس تاۋىپ جاتىر.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى