ءار قيىردا عۇمىر كەشكەن قارعا تامىرلى قازاق قاشاندا ءبىر-ءبىرىنىڭ قامىندا بولعانىن انىق. «ەڭبەكشىل قازاق» گازەتىنىڭ 1924 جىلعى №183 سانىندا جاريالانعان مىرزا ناۋرىزباي ۇلىنىڭ «بۇحارا قازاقتارى» سونى كورسەتىپ تۇرعانداي...
بۇحارادا كەڭەستەر رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق قازاق بولىمىنەن كەلگەن ماعلۇمات.
بۇحارا رەسپۋبليكاسىنىڭ قاراماعىندا 375 مىڭ قازاق بار. بىراق ايتۋعا عانا بولماسا, ءىس جۇزىندە, بارلىق بۇحار توپىراعىندا جاساعان 3 ميلليون حالىقتىڭ 8-دەن ءبىرى بولىپ, سىباعالى ەنشىسىن الا الماعان حالىق.
سەبەبى: بۇرىنعى ءامىر پاتشادان بەرى ەزىلىپ, قورقىپ قالعان سورلى قازاق جالشىلارى ءالى دە مىناۋ ۇستىمىزدەگى تەڭدىك زامانىنا سەنبەيدى. «قازىردە بولشەۆيك بولساق, ەرتەڭىنە وزبەك, تاجىك نەمەسە سارتتارعا تابىنىپ قالامىز با؟» دەپ قورقادى. بۇرىن باندىلاردان زاپى بولعان ەل ەكىنشى جاۋ شىعىپ, تۇقىمىمىزدى قۇرتادى دەپ قورقادى.
بىراق 375 مىڭ قازاق بار ەكەنى راس. ونىڭ 185 مىڭدايى قازاق ەكەنىن جاسىرىپ, «وزبەكپىز» دەپ قازاقتىقتى جويىپ وتىر.
بۇل قازاقتار مۇنان 143 جىل بۇرىن كەلىپ ورنىققان. بىراق قىزىلجار, ەسىل داريا جاعىنان كوشىپ كەلگەنىن, ءتۇبىنىڭ قازاق ەكەنىن ازداپ بىلەدى. بۇلاردىڭ كوبى: نايمان, قاڭلى, تاما, قىپشاق بولادى.
بۇلاردى «قازاق» دەگەنىمىز بولماسا, قازاقتىڭ ادەت-عۇرپىن بىلمەيدى. ء«تۇبىڭ قازاق» دەسە اشۋلانىپ قالادى.
باسقالارى (190 مىڭعا جاقىنى) كوشپەلى شارۋا قازاقتار. قالادان الىس, ءوز الدارىنا ۇزاق كوشىپ جۇرەدى.
بۇلاردىڭ ءبىر جامان جەرى – 5-6 ءجۇز ۇيدەن حات تانيتىن ءبىر ادام نە شىعىپ, نە شىقپايدى. كەي جەرلەردە ورىستى كورمەگەندەرى دە بار.
جوعارىدا ايتىلعان بۇحاراعا قارايتىن قازاقتاردىڭ باسىن قوسىپ, ءبىلىم تاراتۋ بۇحارادا تۇرعان ورتالىق قازاق-قىرعىز ءبولىمىنىڭ قولىنان كەلمەيدى. ويتكەنى قازاق بولىمىندە باسقارۋشى ءبىر-اق قازاق بار (پرەزيديۋم مۇشەسى). بۇحاراداعى قازاقتاردان ىستەيتىن ادام جوق.
وزبەك بولىپ كەتكەن قازاقتاردى باسقا قازاقتاردىڭ ورتاسىنا قوسىپ, ولاردى ۇيىمداستىرۋ ءبىر ادامنىڭ قولىنان كەلمەيدى. مۇنى قازاق ازاماتتارى ەسكەرۋى كەرەك.
بۇل ۋاقىتتاردا مىنا جۇمىستار ىستەلىپ جاتىر:
بۇحارا وبلىسىندا قازاق ورتاسىندا ۋەزدىك يسپولكوم جانە رايوندىق يسپولكوم ءھام ميليتسيا مەكەمەلەرى.
باسقا وبلىستاردا: قارسى وبلىسىندا ءبىر قازاق ۋاكىلى, نۇراتادا, كۇنشىعىس بۇحارادا باسقا دا سونداي وبلىستاردا ءبىر-ءبىر قازاقتان وكىل قويىپ, «قازاق ءبولىمى» دەپ ات قويدى.
ازىرگە ىستەپ جاتقان ىستەرىمىزدىڭ بارىسى وسى.
ەل اراسىنا وزگەرىستىڭ ءجونىن ءتۇسىندىرىپ, ۇكىمەتپەن جاقىنداستىرۋعا شىعاراتىن ادامدارىمىزدىڭ جوقتىعىن جوعارىدا ايتىپ ءوتتىم.
وزبەك, تاجىك, نوعاي قىزمەتكەرلەرىن جىبەرسەك, قازاق ولاردىڭ سوزىنە تۇسىنبەيدى. قازاقتىڭ ءسوزىن بۇلار دا تۇسىنە المايدى. سونىمەن ازىراق داعدارىپ تۇرمىز.
تۇركىستان, قازاقستانداردا قازاق ازاماتتارى بار شىعار دەپ, ولاردان دا ۇمىتتەنەمىز.
ارينە قازاق وقىعاندارى بولىپ ىستەسە, اعارتۋ, كووپەراتسيا, جەر-سۋ ىستەرى بۇل قالىپتا بولماس ەدى.
دايىنداعان ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»