استانانىڭ ارقا تورىنە قونىس اۋدارعانىنا دا اتتاي جيىرما جىل زاۋلاپ وتە شىقتى. ەلدەگى جانە حالىقارالىق ارەناداعى سان سالالى ماسەلەلەر تالقىلاناتىن باستى الاڭ بولعاندىقتان, شاھارعا ءارىسى – الىس شەتەلدەردەن, بەرىسى – ءوزىمىزدىڭ وڭىرلەردەن كەلۋشىلەردىڭ قاراسى قالىڭ ەكەنى تۇسىنىكتى. ال قالاعا كەلگەن ءار مەيماننىڭ ۇمىتىلماس اسەر الىپ, جاقسى پىكىردە قالۋى ءۇشىن قىزمەت كورسەتۋدىڭ جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋى اسا ماڭىزدى.
بۇل رەتتە باس قالادا قولعا الىنعان باستامالار ساتىمەن ىسكە اسىپ, ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالادى. استانا قالاسىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى بويىنشا ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمى ارتىپ, باس قالا بۇل باعىتتا رەسپۋبليكا بويىنشا كوشباسشى اتانعان. سوڭعى جىلدارى قوناقۇيلەر, وتەلدەر مەن مەيرامحانالار سانىنىڭ 16 پايىزعا كوبەيىپ, قىزمەت كورسەتۋ كولەمىنىڭ 23 پايىزعا وسكەندىگى وسىنىڭ ءبىر بەلگىسى.
وسىدان 10 جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسى استاناداعى قوناقۇيلەر مەن مەيرامحانالار نەگىزىنەن حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ ورتاشا توبىنا ياعني ەلورداعا كەلىپ-كەتىپ جاتقان قوناقتارعا قولجەتىمدى بولۋى ءتيىس ەكەنىن شەگەلەپ ايتقان بولاتىن. سودان بەرى باس قالادا حالىق سانى دا ەسەلەنىپ, سوعان ساي تاماقتانۋ ورىندارى مەن قوناقۇيلەر دە كوپتەپ اشىلا باستادى. بۇل ءوز كەزەگىندە نارىقتاعى باعانىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتىپ وتىر. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بويىنشا, ورتا توپقا ارنالعان قوناقۇيلەردىڭ باعاسى 80-100 دوللاردان قىمبات بولماۋى جانە ولاردا مينيمالدى قىزمەت كورسەتۋ پاكەتى بولۋى ءتيىس. استانادا 100 دوللارى بار تۋريست جول قۇنىن ەسەپكە العاندا ەش قىسىلماستان قوناقۇي جالداپ, ءۇش مەزگىل تاماقتانىپ, مۇراجايلار مەن دەمالىس ورىندارىندا ۋاقىت وتكىزە الادى.
الايدا باعاسىنا قاراي, ساپاسى انىقتالاتىن قىزمەت تۇرلەرى الەم قالالارىنىڭ بارلىعىنا بىردەي ءتان قۇبىلىس. سوندىقتان قوناقۇيلەردىڭ بەس جۇلدىزدى, ءتورت جۇلدىزدى, ءۇش جۇلدىزدى بولىپ ءبولىنۋى ونداعى ۇسىنىلاتىن سەرۆيستىڭ ساپاسىنا تىكەلەي قاتىستى. بۇگىنگى كۇنى استانا قالاسىنداعى 200 قوناقۇيدە 8 مىڭ بولمە, وندا باس-اياعى15 مىڭعا جۋىق جاتىن ورىن بار. ونىڭ ىشىندە الەمدىك ستاندارتتارعا ساي جۇمىس جاسايتىن «5 جۇلدىزدى» − 7 قوناقۇي (1315 بولمە), ء«تورت جۇلدىزدى» − 33 نىسان (2811 بولمە), ء«ۇش جۇلدىزدى» − 44 قوناقۇي (1680 بولمە) جۇمىس ىستەيدى. ال قالاداعى قالعان قوناقۇيلەردىڭ ەشقانداي ساناتقا كىرمەيتىندىگى انىقتالىپ, ناقتى ستاتۋس بەرىلمەگەن.
جاز ماۋسىمىندا تۋريستەر لەگىنىڭ كوپتەپ اعىلۋى, اۋقىمدى ءىس-شارالار مەن فورۋمدار جانە دە كورمەلەر كوپتەپ وتەتىن كەزەڭدە ستاتۋسى بەلگىلەنگەن قوناقۇيلەردەن بوس ورىن تابۋ مۇمكىن ەمەس. جىلدان-جىلعا كەلۋشىلەر سانى ارتقان سايىن باسەكەلەستىك ورتادا ءاربىر قوناقۇي دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا, بىلىكتى ماماندار شاقىرتۋعا, قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبيلىگىن جەتىلدىرۋگە دەن قويادى. وسى ماقساتتا قاتارىنان ءۇش جىل «Recommended by Astana» باعدارلاماسى ىسكە اسىپ كەلەدى. ونىڭ ماقساتى تۋريستەر تۇسەتىن نىسانداردى تۋريستىك سالاداعى قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتۋدىڭ قىر-سىرىمەن تانىستىرىپ, ساپاعا جۇمىس جاساۋدىڭ نەگىزگى تەتىكتەرىن يگەرۋگە, باسەكەلەستىك ورتادا وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمەن كوزگە تۇسۋگە ۇيرەتۋ. قازىرگى تاڭدا 49 نىسان اتالعان باعدارلامانىڭ قاتىسۋشىسى رەتىندە ءوز دەڭگەيىن كوتەرىپ, كەلۋشىلەرگە جاعىمدى جاعداي جاساۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن يگەرگەن. بۇعان قوسا قىتايلىق تۋريستەردى تارتۋعا باعىتتالعان «Chinese friendly» باعدارلاماسى استاناداعى 14 قوناقۇيدىڭ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا ىقپال ەتتى.
مەرەيتوي قارساڭىندا قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنا كەلۋشىلەردىڭ سانى ارتا تۇسەدى. وسىنداي قاربالاس كەزەڭدە ارنايى ماماندار كوپشىلىك تۇتىناتىن تاعامداردىڭ بارلىق تالاپتارعا ساي بولۋىن قاداعالاۋ ارقىلى, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتپەك. ەلورداداعى مەيرامحانالار مەن بارلاردىڭ, ءدامحانالار مەن اسحانالاردىڭ قانشالىقتى تالاپقا ساي جۇمىس جاساپ جاتقانىن ءبىلۋ ماقساتىندا استانا قالاسىنىڭ ساۋدا-ونەركاسىپتىك پالاتاسىنا قاراستى «ساۋدا پالاتاسى فيرماسى» جشس ءونىمنىڭ سايكەستىگىن راستاۋ جونىندەگى ديرەكتورى ەلەنا باتراكقا حابارلاستىق. تاجىريبەلى مامان بۇل سالانىڭ قىر-سىرىن, قيا-قالتارىسىن بىلاي بايانداپ بەردى: ء«بىزدىڭ مەكەمە قالاداعى مەيرامحانالار مەن بارلاردان باستاپ, شاعىن اسحانالاردىڭ تاماقتانۋ ورىندارىنىڭ ستاندارتتارعا سايكەستىگىن تەكسەرەدى. ونىڭ ىشىندە تازالىق, قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى, ازىق-ت ۇلىكتىڭ ساپاسىن راستايتىن جانە دە باسقا دا قۇجاتتاردىڭ تولىق بولۋى سىندى كوپتەگەن تالاپتار بار. وسىنىڭ بارلىعى تولىعىمەن ورىندالعان جاعدايدا سەرتيفيكات بەرىلەدى. 2000 جىلى قوعامدىق تاماقتانۋ قىزمەتىن سەرتيفيكاتتاۋ مەملەكەت تاراپىنان مىندەتتەلگەن. شامامەن 10 جىلعا جۋىق قالاداعى بارلىق تاماقتانۋ ورىندارى اس دايىنداۋ بولمەسىنەن باستاپ, قول جۋاتىن جەرگە دەيىن مىندەتتى تەكسەرىستەن وتەتىن. ول كەزدە ءتىپتى ورتاق تالاپتارعا باعىنباعان اسحانا جوق ەدى. كەيىن بۇل جۇيە وزگەرىپ, جەكەلەي مەكەمەلەردىڭ ءوز ەركىنە بەرىلدى. ءوز كاسىبىنىڭ ورگە جۇزگەنىن قالاعاندار تەكسەرىستەن ءوتىپ, سەرتيفيكات الۋ ءۇشىن بارلىق تالاپتارعا ساي جۇمىس ىستەيدى. بۇل ەڭ الدىمەن مەيرامحانالار دامحانالارعا تۇتىنۋشىلار سەنىمىنەن شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى ءىرىلى-ۇساقتى 100 مەكەمە ءبىزدىڭ تەكسەرىستەن ءوتىپ, سەرتيفيكات الىپ وتىر. وسى رەتتە ايتا كەتەرلىگى, ءبىز جازالاۋشى ورگان ەمەسپىز, تەك ورتاق تالاپتاردى ورىنداۋعا, تۇتىنۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنىڭ دامۋىنا, كليەنتتەر تارتۋىنا جاعداي جاسايمىز. مىسالى, تاماققا قوساتىن ەتتىڭ قاي بازاردان الىنعانى, ونىڭ جاڭا سويىلعان مالدىڭ ەتى ەكەنىن, سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتارعا ساي ەكەنىن انىقتايتىن قۇجاتى بولۋىن تالاپ ەتەمىز. ەتتىڭ بۇزىلىپ كەتپەيتىندەي تازا جەردە ساقتالۋىنا كوز جەتكىزەمىز. ەكىنشىدەن, كەز كەلگەن تۇتىنۋشىعا قىزمەت كورسەتۋ, داستارقانعا استى دۇرىس قويۋ سىندى ەتيكالىق نورمالاردى دا قاداعالايمىز».
ەلەنا باتراكتىڭ ايتۋىنشا, استاناداعى مەيرامحانالاردىڭ سەرۆيستىك دامۋى العاش قۇرىلعان كەزەڭمەن سالىستىرعاندا قازىر الدەقايدا دامىپ, الەمدىك وزىق اسپازدىق مەكتەپتەرمەن يىق تىرەسە الاتىنداي دەڭگەيگە جەتكەن. ولاردىڭ بارلىعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جۇمىس جاساپ, ورتاق تالاپتاردى ورىنداپ وتىرعاندىعىن كەز كەلگەن تۇتىنۋشى اڭعارا الادى. ال ورتا دەڭگەيدەگى اسحانالار مەن كافەلەردەگى تالاپتاردىڭ بارلىعى بىردەي ساقتالا بەرمەيدى. تاماقتانۋشىلاردىڭ استان ۋلانۋ فاكتىلەرىنىڭ تىركەلۋىنە دە بەكىتىلگەن ەرەجەلەردىڭ ءجوندى ساقتالماۋى نەگىزگى سەبەپ. وسى رەتتە تەكسەرىس جۇرگىزۋدى شارتتى تۇردە بەكىتىپ, تالاپتاردىڭ قاتاڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋ قاجەتتىگى تۋىندايدى. بۇل ورايدا اتقارىلار جۇمىستار مەن سالاداعى جۇيەلىلىكتى بىرىزدىلەندىرۋ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى.
تاياۋدا قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق كورپۋستارعا ارنالعان بريفينگتە استانا قالاسىنىڭ اكىمى ءا.يسەكەشەۆ 2018 جىلى ەلوردامىز شەتەلدەن جانە وڭىرلەردەن كەلەتىن 1 ميلليوننان استام ءتۋريستى قابىلداۋعا دايىن ەكەنىن, بۇل ءۇشىن قالادا 200 قوناقۇي مەن 1100 قوعامدىق تاماقتانۋ ورنى جۇمىس ىستەيتىنىن ايتقان بولاتىن. بۇعان قوسا جاڭا اۋەجاي تەرمينالى مەن جاڭا تەمىر جول ۆوكزالى قوناقتاردى قابىلداۋعا ساقاداي ساي ەكەنىن دا جەتكىزگەن-ءدى. قالا كۇنى استانادا جاڭا 7 ساياباق پەن الاڭ اشىلادى دەگەن جوسپار دا بار. بۇل جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارلىعى جاس شاھاردىڭ كوركەيىپ, ەلوردالىقتار سانىنىڭ ارتۋىنا باعىتتالىپ وتىر.
ەركەجان ايتقازى, «ەگەمەن قازاقستان»