ەڭبەك ميگرانتتارى اراسىندا جۇقپالى اۋرۋ كوپ

وسى ماسەلەگە بايلانىستى ال­ما­­تىدا 3 جىلعا سوزىلعان «كو­شىپ-قونۋشىلار اراسىنداعى تۋ­بەر­­كۋلەز بەن كوپتەگەن دا­رى­لەر­گە كونبەيتىن تۋبەركۋلەزدى (كدك تب) جانە تب/ايتۆ-نى ترانس­شە­كارالىق باقىلاۋ مەن ەمدەۋگە ارنالعان ءىس-شارا» باعدارلاماسى قو­رىتىندىلاندى. ناتيجەسىندە «Project HOPE – The People-to-People Health Foundation, Inc.» (Project HOPE) حالىقارالىق ۇكى­مەتتىك ەمەس گۋمانيتارلىق ۇيى­مى­نىڭ قولداۋىمەن ءۇش جىلدىڭ ىشىندە قازاقستاندا 44 مىڭنان اس­تام ەڭبەك ميگرانتى تۋبەركۋلەزگە تەكسەرىلگەنى جايلى مالىمەت تاراتتى. ولاردىڭ اراسىندا 1600 ادام وكپە اۋرۋىنا شالدىققان جانە ونىڭ 400-گە جۋىعى شەتەلدىكتەر.

جوعارىداعى جۇقپالى اۋرۋلار ءوز ەلىنەن جىراقتا جۇمىس ىستەپ جۇر­گەن 10 ادامدا انىقتالاتىن بول­سا, ونىڭ تەك بىرەۋى عانا وتانىنا قايتارىلادى. 

ال ەندى بۇل باعدارلامانىڭ قان­داي جاردەمى ءتيدى دەسەك, امبۋ­لا­تورلىق فازانىڭ ەمدەۋ كەزە­ڭىن­دە ىشكى جانە سىرتتان كەلگەن ميگرانتتاردىڭ كوپشىلىگى اي ساي­ىن­عى موتيۆاتسيالىق قولداۋمەن قام­تاماسىز ەتىلگەن. 

تۋبەركۋلەزدىڭ تارالۋ ماسە­لەسى توڭىرەگىندەگى باسقوسۋعا جي­نال­عاندار, ياعني Project HOPE ۇيىم­داس­تىرعان ءىس-شارادا دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى, ۇلتتىق فتي­زيوپۋلمونولوگيا عىلىمي ور­تا­لىعى, ءىىم كوشى-قون قىزمەتى, جا­ھاندىق قور, حالىقارالىق كو­شى-قون ۇيىمى, USAID, STOP TB سەرىكتەستىگىنىڭ جانە سەرىكتەس ۇەۇ مەن مەديتسينالىق مەكەمەلەر وكىل­دەرى ءبىراۋىزدان ەڭبەك ميگراتسيا­سى مەن تۋبەركۋلەزدى باقىلاۋ ءبىر مەملەكەتتىڭ عانا ماسەلەسى ەمەس ەك­ەندىگىن العا تارتىپ وتىر. حا­لىق­­ارالىق ميگراتسيالىق ۇي­ى­مى­­­نىڭ باعالاۋىنشا, قازاق­ستان­­دا ميگراتسيالىق ۇدەرىس بارىن­شا كۇش­تى ەكەنى بايقالادى. جەدەل دا­­­مىپ وتىرعان ەكونوميكا مەن ءون­­دى­رىستىڭ رەسۋرس ءوندىرۋ سالا­لا­­­رى­نىڭ قارقىن الۋى ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ نازارىن وزىنە اۋ­دارىپ وتىر. سول سياقتى بۇۇ ەسكاتو مالىمەتتەرىنە سايكەس, ىش­كى جالپى ءونىمنىڭ 0,57 پايىزىن نە­مەسە جىلىنا ەڭ كەمى 1,1 ميل­لي­ارد دوللاردى قازاقستان ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ ەسەبىنەن تاۋىپ وتىر. 

الايدا ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان ميگرانتتاردىڭ باسىم بولىگىنىڭ قۇ­قىقتىق ستاتۋسى رەتتەلمەگەن. بۇ­لار – ەسەپتە جوق ەڭبەك ميگرانت­تارى, ياعني قاشىپ-تىعىلىپ تا­بىس تاۋىپ جۇرگەن, سالىق تولە­مەي­­تىن, الەۋمەتتىك قورعاۋ ينس­تي­تۋت­تارى­نان, ونىڭ ىشىندە مە­دي­تسينالىق كومەك پەن ءتيىستى ورتا بىلىمنەن قول ءۇزىپ قالعاندار. 

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازيانىڭ ەڭبەك ميگرانتتارى كوبىنە وڭتۇستىكتەن سول­تۇستىككە اۋادى. نەگىزگى باعىت – رەسەي فەدەراتسياسى مەن قازاقستان. وعان قوسا ساراپشىلار ورتالىق ازيا­دا بۇگىندە 10 مىڭنان استام بوس­قىندار مەن پانا ىزدەۋشىلەر ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن ايتىپ وتىر. بۇل اۋعاندىقتار, چەشەن ۇلتى, قىتايدىڭ ەتنوستىق ۇيعىرلارى. ال بوسقىنداردى قابىلداۋ سانى بوي­ىنشا قازاقستان تاعى دا ور­تالىق ازيادا 1-ورىندا. 

سوندىقتان دا «كوشىپ-قونۋ­شى­لار اراسىنداعى تۋبەركۋلەزدى جا­نە كوپتەگەن دارىلەرگە كونبەيتىن تۋ­بەركۋلەزدى (كدك تب) جانە تب/ايتۆ-نى ترانسشەكارالىق با­قى­لاۋ مەن ەمدەۋگە ارنالعان ءىس-شارا» باعدارلاماسى سپيد, تۋ­بەر­كۋلەز جانە بەزگەكپەن كۇرەسۋ جو­نىندەگى جاھاندىق قورىنىڭ قا­را­جاتىنا ەلىمىزدە 2014-2017 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسىرىلدى. 

Project HOPE ەۋروپا جانە ەۋرا­زيا ەلدەرى بويىنشا ايماق­تىق اعا ديرەكتورى ماريام سيان­و-

زوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل باع­دار­لا­ما بارىنشا ماڭىزدى وڭىر­لىك كومپونەنتتەردى قامتىعان. ماسەلەن, كوح تاياقشاسىمەن كۇرە­سۋ­دە تابىسقا جەتۋ ءۇشىن ايماق­تا­عى بار­لىق ەلدەردىڭ كۇش سالۋى قاجەت. بۇل كۇش بىرىكتىرۋ عانا ەمەس, وكپە اۋرۋىن ەمدەۋ مەن باقى­لاۋدىڭ بى­رىك­كەن تەتىكتەرىنىڭ ۇستىندەگى ناق­تى جۇمىس بولعانى ءجون.

جاھاندىق قور باعدار­لا­ماسىنىڭ مەنەدجەرى, قازاق­ستان­دا­عى Project HOPE وكىلى باحتيار بابا­مۋرادوۆ وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا «Project HOPE» ۇيىمى قازاقستانداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرىمەن جانە ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگيا عىلىمي ورتالىعىمەن جۇمىس ىستەپ, 3 جىلدا جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەنىن ايتادى. ياعني, تۋ­بەر­كۋلەزگە تەكسەرىلۋدىڭ قولجە­تىم­­دىلىگىنىڭ ارقاسىندا ميگرانتتاردىڭ اراسىندا 1600 ادامدا وكپە اۋرۋى انىقتالسا, ونىڭ 400-ءى شەتەلدىكتەر, قالعانى ىشكى ەڭ­بەك ميگرانتتارى. سونداي-اق بۇل جەر­د­ە ودان دا ماڭىزدى ماسەلە – جو­با­نىڭ بارلىق سەرىكتەستەرى اراسىن­دا قالىپتاسقان كونسترۋكتيۆتى ارىپ­تەس­تىك. ەڭ باستىسى باعدارلاما با­رىسىندا 60-تان استام ەمحانا مەن 10 تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپ­ان­سەردە كوشىپ-قونۋشىلارعا قايى­رىم­دى مەديتسينالىق ۇيىمدار جە­لىسى قۇرىلعان. 

قالاي اتاساق تا, ەڭبەك ميگرانت­تارى اراسىندا تۋبەركۋلەزدى با­قى­لاۋدا ۇستاۋ – كەشەندى ماسەلە. مۇنى رەت­تەۋگە مەملەكەتتەر عانا ەمەس, حالىقارالىق قو­عام­داس­تىق تا بارىنشا ارالاسۋى مىندەتتى. باعدارلاما اياسىندا ەلىمىزدىڭ سەگىز وڭىرىندە ميگ­را­نت­تار اراسىندا تۋبەركۋلەزدى با­قىلاپ وتىرۋعا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قاتىسۋ ۇلگىسى جاسال­عان. ميگرانتتار اراسىندا تۋبەر­كۋ­لەزدى باقىلاۋعا وقىتىلعان ۇەۇ جە­لىسى قۇرىلعان. 145 مىڭداي ميگرا­نت اۋتريچ-جۇمىستار ارقىلى اق­­پاراتتاندىرىلعان. بۇل سان دا جو­عارىداعى دوڭگەلەك ۇستەلدە جاريا ەتىلدى. 

وسى باسقوسۋدا «قامقورلىق» (الماتى) كۇيزەلىس ورتالىعى, «جا­ريا» حالىقارالىق قورى مەن قى­زىل جارتى اي قوعامى (اس­تانا), ء«ۇمىت» (قاراعاندى), تال­­دىقورعانداعى ەڭبەكپەن قام­تۋ ورتالىعى (الماتى وبلىسى), «جول­داس» سپيد-سەرۆيستىك ۇيىم­دا­­رى قاۋىمداستىعى (شىمكەنت, اق­توبە, اقتاۋ), «انتيۆيچ» (تاراز) سىندى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دارى ەڭبەك ميگرانتتارىمەن جۇ­مىس ىستەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەگ­جەي-تەگجەيلى باياندادى. 

«باعدارلامانىڭ باستى ماق­سا­تى – تۋبەركۋلەزدى انىقتاۋ مەن ەمدەۋ­گە قولجەتىمدىلىكتى شەكتەيتىن كە­دەرگىلەردى جويۋ. ەڭبەكشى كوشىپ-قو­نۋشىلار ءۇشىن قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, تۋبەركۋلەزدى ترانسشەكارالىق باقىلاۋ مەن ەمدەۋ بويىنشا ءتيىمدى تەتىكتەر قۇرۋ», دەدى ب.بابامۋرادوۆ. 

باعدارلامانى ەنگىزۋ تاجى­ري­بە­سى نەگىزىندە «كوشىپ-قونۋشىلار ارا­سىندا تۋبەركۋلەزدى باقىلاۋ بويىن­شا نۇسقاۋلىق ازىرلەنىپ, بە­كى­تىلدى.

ايناش ەسالي,

«ەگەمەن قازاقستان»

الماتى