مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وتىرىستا تسيفرلى ترانسفورماتسيا, جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ جانە ەكونوميكانىڭ ودان ءارى دامۋ پەرسپەكتيۆالارى جونىندەگى ماسەلەلەر تالقىلاندى.
وسىمەن 31-ءشى مارتە وتكىزىلىپ وتىرعان كەڭەستىڭ بيىلعى وتىرىسى استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىنا سايكەس كەلدى. وعان كەڭەسكە مۇشە ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيالار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى قاتىستى. كەڭەس وتىرىسىنىڭ بيىلعى تاقىرىبى «جەدەلدەتىلگەن جاڭعىرتۋ» دەپ اتالدى.
وتىرىستى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اشىپ بەردى. قازاقستان پرەزيدەنتى الدىمەن ادەتتەگى تارتىپپەن كەڭەستىڭ جاڭا مۇشەلەرىن تانىستىردى. «جۇمىسقا كىرىسپەس بۇرىن مەن سىزدەرگە كەڭەستىڭ جاڭا مۇشەلەرىن تانىستىرىپ وتەيىن. ولار – «ەكسون موبيل پروداكشن» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى نيل داففين, ەۋرازيا دامۋ بانكىنىڭ باسقارما توراعاسى اندرەي بەليانينوۆ, «Philip Morris International» (PMI) كومپانياسىنىڭ شىعىس ەۋروپا بويىنشا پرەزيدەنتى ماركو ماريوتتي, «مارۋبەني كورپورەيشن» كومپانياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى شيگەرۋا يامازۋيا. كەڭەستىڭ مۇشەلىگىنە سونىمەن قاتار قازاقستان تاراپىنان «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ ەندى. سونىمەن بىرگە كەڭەسكە مۇشەلىككە ەنۋ تۋرالى وزگە دە وتىنىمدەر بار. ولاردىڭ ءبارى دە ءبىز بەكىتكەن ءتارتىپ بويىنشا قارالادى», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل الەم تسيفرلاندىرۋ داۋىرىنە, ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسياعا قادام باسقانىنا, جاھاندا تەرەڭ تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر بولىپ جاتقانىنا توقتالدى. «مىنە, ءدال وسى ماسەلە ءبىزدىڭ بۇگىنگى وتىرىستىڭ تاقىرىبىن ايقىنداپ بەردى. وسى باعىتتا ءبىرشاما باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز», دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى العىسوزىندە كەڭەستىڭ 31-ءشى وتىرىسىنا كەلگەن ينۆەستورلارعا العىس ايتتى. تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن ەل باسىنا تۇسكەن ءتۇرلى داعدارىستاردىڭ سالقىنى ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا دا وڭاي سوقپاعانى بەلگىلى. وسى ساتتەگى شەتەلدىك دوستاردىڭ ىقپالى زور بولدى دەپ ەسەپتەيدى ەلباسى. «قازاقستان دامىپ كەلەدى جانە ءبىز جاڭا باعدارلامالارىمىزدى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. ۇلكەن جۇمىس اتقاردىق, سول ءۇشىن بارلىعىڭىزعا راحمەت. قيىن جىلدارى سىزدەر بىزگە جول كورسەتتىڭىزدەر. سىزدەردىڭ تاجىريبەلەرىڭىز بىزگە ۇلكەن قىزمەت ەتتى. بۇل كەڭەس – ەل ەكونوميكاسىنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا ارنالعان الاڭ. كەڭەس مۇشەلەرى – الەمدەگى الپاۋىت كومپانيالار وكىلدەرى جۇمىسىمىزعا, بيزنەس كليماتقا, جالپى ەكونوميكامىزدى دامىتۋعا ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. سەرىكتەستەرىمىزدىڭ بارىنە العىسىمدى بىلدىرەمىن», دەدى ەلباسى.
كەڭەس وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە نەگىزىنەن ءۇش ماسەلە قارالدى. ەڭ الدىمەن, كەڭەستىڭ 30-شى جالپى وتىرىسىنداعى حاتتامالىق مىندەتتەردىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپ تىڭدالدى. ەكىنشى, شەتەلدىك تاراپتىڭ ينۆەستيتسيالىق ساياسات, ەنەرگەتيكا, ەكولوگيا جانە مۇناي-گاز سالاسى, ەڭبەك زاڭناماسى, ادام كاپيتالىن دامىتۋ مەن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ تۋرالى كەڭەسى ايتىلدى. سونىمەن بىرگە وتىرىستىڭ نەگىزگى كوتەرەتىن تاقىرىبى – جەدەلدەتىلگەن جاڭعىرتۋ جايى تالقىلاندى. جيىن سوڭىندا ەلباسى قورىتىندى ءسوز سويلەپ, تۇيىندەدى.
مەملەكەت باسشىسى باسقوسۋدا سويلەگەن سوزىندە شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىنىڭ قازاقستانداعى بيزنەس احۋالىن جاقسارتۋعا جانە ۇلتتىق ەكونوميكانى قولداۋعا باعىتتالعان جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىنە توقتالدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ باياندامالارىن تىڭداعان سوڭ, قازاقستاننىڭ جاھاندىق سىن-قاتەرلەر جاعدايىندا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتقارىپ جاتقان شارالارى جونىندە ايتتى.
بۇگىندە ءبىز قارقىندى جاھاندىق وزگەرىستەردىڭ كۋاسى بولىپ, وسىعان بايلانىستى قيىندىقتاردى باستان وتكەرىپ وتىرمىز. ولاردى ەڭسەرۋ ءۇشىن مەن بىلتىر ءۇشىنشى جاڭعىرۋ مىندەتىن قويدىم. ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىق قامتاماسىز ەتىلىپ, بيزنەس احۋالى جاقسارىپ كەلەدى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىڭ ودان ءارى جاڭعىرۋى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن اتقارىلاتىن جۇمىستىڭ بىرنەشە باعىتىن اتاپ كورسەتتى.
بىرىنشىدەن, رەتتەۋشى ورتانى جاقسارتۋ كەرەك. جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كودەكس, سالىق جانە كەدەن كودەكستەرى سياقتى جاڭا قۇجاتتار كۇشىنە ەندى. كاسىپكەرلىكتى رەتتەۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر توپتاماسى قابىلداندى. بارلىق باعىتتار بويىنشا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارى ەنگىزىلۋدە, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى قۇقىق ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ ءىسىنىڭ ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ەكىنشىسى – ەكونوميكانى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ. ەلىمىز بويىنشا يندۋستريالاندىرۋ اياسىندا 1200-دەن استام جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. ينۆەستيتسيالىق جانە ەكسپورتتىق ستراتەگيالار جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارمەن بىرگە ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ, اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋدىڭ, تەحنولوگيالار ترانسفەرتىنىڭ جانە قۇرىلىس سالاسىنىڭ جوعارى قارقىنىن قولداۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءۇشىنشى باسىم باعىت رەتىندە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ءبىز ەۋرازيالىق ءمۋلتيمودالدى كولىك-ترانزيت حابىن قالىپتاستىرۋدامىز. جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاماسى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى كۇشەيتۋگە جانە قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىمەن ۇشتاسۋ ماقساتىنا باعىتتالعان. 5 شىلدەدە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ تانىستىرىلىم ءراسىمى بولادى. بۇل ورتالىق قازاقستاننىڭ قارجى ينفراقۇرىلىمىنىڭ وزەگىنە جانە بۇكىل ورتالىق ازيا ءوڭىرىنىڭ حابىنا اينالۋعا ءتيىس, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەل كولەمىندەگى جانە وڭىرلەردەگى ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنە كەڭىنەن توقتالدى.
ءتورتىنشى. بۇل – تسيفرلاندىرۋ. ءبىز «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى باستادىق. تسيفرلىق تەحنولوگيانى اگرو-ونەركاسىپ كەشەنىنە, كولىك جانە باسقا دا نەگىزگى سالالارداعى كاسىپورىندارىمىزعا ەنگىزۋ قاجەت, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سونىمەن قاتار, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ادامي كاپيتالدى ودان ءارى دامىتۋ قاجەتتىگى جانە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ترانسفورماتسيالاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە ايتتى.
بەسىنشى. بۇل – ادامي كاپيتالدى دامىتۋ. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ ارقىلى ترانسفورماتسيالانۋى قاجەت. وسىعان وراي «ادامي كاپيتالدى دامىتۋ» ماسەلەسىن كەلەسى وتىرىسىمىزدىڭ تاقىرىبى ەتىپ الۋدى ۇسىنامىن, دەدى مەملەكەت باسشىسى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىلايشا كەڭەستىڭ كەلەسى وتىرىسىنىڭ تاقىرىبى مەن مەرزىمىن دە بەلگىلەپ بەردى.
«كەلەسى وتىرىستى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ ماسەلەسىنە ارناۋ قاجەت. ونى 2019 جىلى 6 ماۋسىم كۇنى استانادا وتكىزۋدى ۇسىنامىن», دەدى ەلباسى.
ەلباسى ءسوزىنىڭ سوڭىندا قازاقستان ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن بىرلەسە ءتيىمدى جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتكە شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىندەگى جۇمىس توپتارىنىڭ وتىرىسىندا جانە بۇگىنگى باسقوسۋ بارىسىندا ايتىلعان ۇسىنىستاردىڭ ءبارىن ەسكەرىپ, قاراستىرۋدى تاپسىردى.
جيىندا شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ وتكەن جىلعى پلەنارلىق وتىرىستارىندا جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردىڭ قورىتىندىسىن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى. بۇل رەتتە مينيستر ۇكىمەتكە جاڭا ەنەرگەتيكا ماسەلەسى بويىنشا 15 ناقتى تاپسىرما بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
بىرىنشىدەن, 2017 جىلعى 11 شىلدە كۇنى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ قابىلداندى. اتالعان قۇجاتتا وندىرىستىك كومپانيالارعا بالامالى ەنەرگيا نىساندارىن سالۋعا رۇقسات بەرىلدى. ءوز كەزەگىندە مەملەكەت ەنەرگيانى ساتىپ الادى. اتالعان جوبالار بويىنشا بيىل العاش رەت حالىقارالىق اۋكتسيوندار وتكىزىلىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە رەسپۋبليكا بويىنشا بالامالى ەنەرگيا وندىرەتىن ونداعان جوبالار قولعا الىندى. شەتەلدىك ينۆەستورلار تاراپىنان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق بار, دەدى ج.قاسىمبەك. بۇل باعىتتا اتقارىلىعان جۇمىستاردىڭ ءبىرى − ەكسپو ايماعىندا «جاسىل» تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالار ورتالىعى اشىلدى. اتالعان ورتالىق «جاسىل» تەحنولوگيالاردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالىپ وتىر. سونىمەن قاتار شەتەلدەن جۇمىس كۇشىن تارتۋ ەرەجەلەرىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى ناقتى شارالار ازىرلەنىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ نورمالارى دا قايتا قارالعان. مۇنىڭ بارلىعى ەكولوگيالىق كودەكس پەن كوشى-قوننىڭ جاڭا زاڭناماسىندا ەسكەرىلگەن. بۇگىندە كۇنى ۆاليۋتالىق رەتتەۋ جانە سالىق سالاسىنا قاتىستى كەڭەستەر پىسىقتالۋ ۇستىندە.
شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالىق كليماتتى جاقسارتۋ, ونىڭ ىشىندە ءادىل سوت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ مەملەكەت العا قويعان مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا اعىلشىن قۇقىعى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن سۋديالاردىڭ تاجىربيەسى ەلدەگى سوت جۇيەسىنىڭ جاندانۋىنا ۇلگى بولارى انىق. وسى رەتتە جوعارعى سوت توراعاسى جاقىپ اسانوۆ قازاقستاندىق سوتتار تەكتونيكالىق وزگەرىستەر الدىندا تۇرعاندىعىنا توقتالدى.
سوتىنا سەنىم بولماعان جەرگە ەشكىم دە ينۆەستيتسيا سالمايدى. ءبىزدىڭ سوتتاردىڭ ءمىنسىز ەمەستىگىن مويىندايمىز. سوتتاردىڭ تاۋەلدى ەكەنى تۋرالى, جەمقورلىققا ورىن بەرىلەتىنى جايىندا پايىمدار بار. مۇنداي ماسەلە ەكونوميكاسى دامىپ كەلە جاتقان بارلىق مەملەكەتتە دە بار. سوت جۇيەسىندەگى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەرەكشەلىگى – پرەزيدەنت ينۆەستيتسيالىق ءادىل سوتتى ەنگىزدى. ونىڭ ماڭىزدىلىعى, پىكىرتالاستار تەك ەلوردادا شەشىلەدى. شىعىن از, شەشىمدەر تەز اتقارىلادى. ەڭ باستىسى, ايماقتىق بيلىكتەردىڭ ارالاسۋىنا جول بەرىلمەيدى, دەدى ج.اسانوۆ. بيىل قارالعان 40 ءىستىڭ 74 پايىزى ينۆەستورلاردىڭ شاعىمى ەكەندىگى انىقتالىپ وتىر. ولاردىڭ 38 پايىزى وڭ شەشىم تاۋىپ, ودان ينۆەستورلارعا 62 ملن اقش دوللارى كولەمىندە پايدا كەلتىرگەن.
ءبىز سوت ءاردايىم مەملەكەتتى قولدايدى دەگەن تاپتاۋرىن تۇسىنىكتى جوققا شىعارامىز. مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرىنىڭ قاتەلىكتەرىن سوتتاردىڭ قولىمەن شەشپەۋى كەرەك. مىنە, سوندىقتان ءبىز بۇگىن نە اتقارىپ جاتىرمىز؟ بىرىنشىدەن, الەمدىك تاجىريبەدە داۋدىڭ 25 پايىزى ءوزارا كەلىسىممەن شەشىلەدى. ءبىز دە وسى رەتتە مەدياتسيانى ەنگىزىپ وتىرمىز. ەكىنشىدەن, ەاەو-دا ينۆەست-داۋلارعا قاتىستى ىستەردە ۇلتتىق سوتتاردىڭ ءرولى ارتىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا قازاقساندا دا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلىپ وتىر. حالىقارالىق كەڭەستىڭ, احقو سوتىنىڭ ەڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن وزىمىزگە ءسىڭىرىپ, حالىقارالىق قاعيداتتار مەن ستاندارتتاردى ەنگىزۋدەمىز, دەدى جوعارعى سوت توراعاسى.
مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىندە ەلدەگى سوتتاردىڭ جوعارى كاسىبيلىگى ارتىپ وتىر. ول ءۇشىن سۋديالار ىشىندە ىرىكتەۋ جۇرگىزۋ قولعا الىنعان. تاۋەلسىزدىك پەن اقپارات اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تالقى تەك سوت زالدارىندا ءوتىپ, وندا 100 پايىز اۋديو جانە بەينەجازۋ قۇرالدارى ورناتىلعان. بارلىق سوت پروتسەستەرىن سوتتىڭ سايتىنان كورۋگە بولادى. بۇعان قوسا, سوتتاردى باسى ارتىق قاعازدان, پروتسەدۋرالاردان بوساتىپ, سوتتىڭ ەكوجۇيەسىن جاقسارتۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعى دا ايتىلدى.
پلەنارلىق وتىرىس بارىسىندا شەتەلدىك كومپانيالار ءوز ۇسىنىستارىن جاريالاپ, پرەزيدەنت ن. نازارباەۆتىڭ تۇراقتى قولداۋى مەن كورسەتكەن سەنىمىنە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, «شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قازاقستاندىق كەڭەسى» قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى اگريس پرەيمانيستىڭ ايتۋىنشا, كوتەرىلگەن تاقىرىپتار نەگىزىندە بىرنەشە جۇمىس توبى قۇرىلىپ, اربىرەۋى ءوز ۇسىنىستارىن ازىرلەگەن.
بىرىنشىدەن, ادامي كاپيتالدى ءالى دە جاقسارتۋ قاجەت. اسىرەسە, قازىرگى وزىق تەحنولوگيالاردى ەسكەرە وتىرىپ, مامان دايارلاۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارعان ءجون. سەبەبى ساپالى جۇمىس كۇشى ءالى دە جەتىسپەي جاتىر. ونداي پروبلەماعا شەتەلدىك ينۆەستورلار عانا ەمەس, جەرگىلىكتى كومپانيالار دا تاپ بولۋدا. ءدال وسى ماسەلە بيزنەستى دامىتۋعا قولبايلاۋ بولىپ وتىر. ەكىنشىدەن, جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستى بىرلەسىپ ازىرلەۋ كەرەك. بۇگىندە قازاقستان قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. الايدا نورماتيۆتىك اكتىلەردى ازىرلەگەندە قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ جاھاندىق باسەكەلەستىگىن دە ەسكەرۋ كەرەك. سونىڭ ناتيجەسىندە ەكونوميكالىق ءوسىم دە بولادى. بىزدىڭشە, ايىپپۇلداردى سالعان كەزدە ناقتى دالەلدەر بولۋى قاجەت. سوسىن ەكونوميكالىق زالالدى جاناما باعالاۋدى الىپ تاستاعان دۇرىس, دەدى ا. پرەيمانيس.
جيىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بيىلعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى بويىنشا ءوزىنىڭ بولجامىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلى ءىجو ءوسىمى 4 پايىزدى قۇراعان. بيىل دا ءوسىم كورسەتكىشى وسى مولشەردە ساقتالادى دەگەن بولجام بار. ينفلياتسيانىڭ دەڭگەيى 6,2 پايىز بولادى دەپ كۇتىلۋدە. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى تومەن قالىپتا − 4,9 پايىزدىق دەڭگەيدە قالادى.
ەكونوميكا قۇرىلىمىنداعى ساپالى وزگەرىستەرگە كەلەتىن بولساق, 2010-2017 جىلدار ارالىعىندا الەمدىك تەحنولوگيالىق ءتارتىپتىڭ اۋىسىمىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ءىجو قۇرىلىمىندا قىزمەتتەردىڭ سالىستىرمالى سالماعى 52-دەن 58 پايىزعا ارتتى. باعالىق فاكتورلار بويىنشا جاعداي جايلى, كەن ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى ءىجو-دە 19-دان 13 پايىزعا تومەندەدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ سىرتقى فاكتورلار مەن شيكىزاتتىق سەكتورعا تاۋەلدىلىگى تومەندەپ كەلە جاتقانىن وسىدان-اق كورۋگە بولادى. سونىمەن بىرگە بىزدەگى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرلەرى − وڭدەۋ ونەركاسىبى – 11, اۋىل شارۋاشىلىعى 5 پايىزدى قۇراپ وتىر, دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ. مينيستر سونىمەن قاتار جاڭا ەكونوميكالىق مودەلگە كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بەس قاعيداتتى اتادى. جاڭا ەكونوميكالىق مودەل − ونىمدىلىككە كۇندەلىكتى ماڭىز بەرۋ جانە ساپا, ادامداردىڭ, كاسىپورىندار مەن سالالاردىڭ تەحنولوگيالارعا بەت بۇرۋى, باسەكەگە قابىلەتتىلىك جانە ايماقتىق دامۋدى تالاپ ەتەدى.
شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ 31-ءشى پلەنارلىق وتىرىسىندا سونىمەن قاتار «لۋكويل» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆاگيت الەكپەروۆ, «Royal Dutch Shell plc» كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى بەن ۆان بەردەن, «ەكسون موبيل پروداكشن كومپاني» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى نيل داففين, «پوليمەتالل ۋك» اق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى يگور فينوگەنوۆ, «توتال رازۆەدكا ي دوبىچا» كومپانياسىنىڭ وڭتۇستىك ەۋروپا جانە كاسپي جاعالاۋى ەلدەرى بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى بەرنار كلەمان, «شەۆرون» كورپوراتسياسىنىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەي دجونسون, ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باسقارما توراعاسى اندرەي بەليانينوۆ, «General Electric» كومپانياسىنىڭ «بەيكەر حيۋز» توبىنىڭ پرەزيدەنتى جانە باس اتقارۋشى ديرەكتورى لورەنتسو سيمونەللي, ERG مەنەدجەرلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى الەكساندر ماشكەۆيچ جانە ت.ب ءسوز سويلەدى. شەتەلدىك ينۆەستورلار قازاقستاندا ىسكە اسقان جوبالاردىڭ جەمىستى بولۋى ەڭ الدىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇراقتى قولداۋى مەن ارتقان سەنىمىنىڭ ارقاسى ەكەنىن ايتىپ, الداعى ۋاقىتتا دا بىرلەسە جۇمىس اتقارۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسى قۇرىلعاننان بەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن 30-عا جۋىق پلەنارلىق وتىرىس ءوتىپ, وندا ەلدەگى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ قۇقىقتىق رەجىمى مەن قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, سالىق جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ جانە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ, قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق ءيميدجىن جاقسارتۋ, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى, سونداي-اق بىرقاتار باسقا دا كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەر وڭ شەشىم تابۋدا. بۇگىندە اتالعان كەڭەستىڭ قۇرامىنا 35 ءىرى ترانسۇلتتىق كومپانيا مەن حالىقارالىق ۇيىم كىرەدى.
شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسىنىڭ 31-ءشى وتىرىسى اياسىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قاراعاندى وبلىسىنداعى كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى ءتيىستى كەلىسىمشارتقا قول قويدى. جالپى كولەمى 31,1 ملن دوللاردى قۇرايتىن جوبانىڭ باسىم بولىگىن, ياعني 22 ميلليون دوللاردى بانك, ال, جاسىل كليمات قورى − 4,2 ميلليون دوللار, «جاسىل» تەحنولوگيالار قورى − 5,8 ميلليون دوللار ءبولىپ وتىر. اتالعان ۇيىمدار قازاقستانداعى كۇن ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن العاش رەت قارجىلاندىرماقشى. ال جوبا قۇرىلىسىمەن جانە ونى پايدالانۋعا بەرۋمەن قىتايلىق «Risen Energy» كومپانياسى اينالىسپاق. «جاسىل» ەنەرگەتيكانى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, قازاقستاندا 2020 جىلعا دەيىن بالامالى ەنەرگەتيكانىڭ ۇلەسىن 3 پايىزعا دەيىن, ال 2030 جىلدا 10 پايىزعا ارتتىرۋ كوزدەلگەن. بەكىتىلگەن جوسپاردى ورىنداۋ ماقساتىندا ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى سياقتى قارجى يسنستيتۋتتارىمەن بىرلەسە جۇمىس جاساۋدىڭ ماڭىزى زور. ايتا كەتەرلىگى, شەتەل ينۆەستورلارى كەڭەسى قۇرىلعان 1998 جىلدان باستاپ قازاقستانعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 7 ملرد دوللاردان اسىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل سالانى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە دامىتۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىندا بولماق.
دينارا بىتىك,
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»