وبلىس اكىمىنىڭ اتىنا حات جازىپ, رۇقسات سۇراپتى: 12 ءساۋىر – عارىشكەرلەر كۇنى مەرەكەسىندە كەنشىلەر استاناسىنداعى «دوستىق ۇيىنە» مەكتەپ وقۋشىلارىن اپارىپ, ادامزات بالاسىنىڭ العاشقى عارىشكەرى يۋري گاگارين تۋرالى, شەتسىز-شەكسىز الەم كەڭىستىگى جايىندا «ادامعا تابىن, جەر, ەندى» اتتى تاقىرىپتىق تاربيە ساعاتىن وتكىزبەكشى ەكەن... ءيا, جىل سايىن اتالعان مەرەكەدە جانە قازاقتىڭ قىران تەكتەس ۇلى توقتار اۋباكىروۆ كوككە سامعاعان 2 قازان كۇنى بار سانالى عۇمىرىن عارىش الەمىنە دەگەن قۇشتارلىقپەن ۇشتاستىرعان وسى ءبىر ارداگەر ۇستازدىڭ بەيمازا كۇيگە تۇسەتىنى بار.
قاراعاندى قالاسىنداعى №78 ورتا مەكتەپتە جوعارى ساناتتى ۇستاز, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى ماعريفا كارىبەكوۆانىڭ باستاماسىمەن شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن اشىلعان اۆياتسيا جانە كوسموناۆتيكا مۇراجايى جەمىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. شاعىن مۇراجايدا قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆتىڭ ارماۆير ۇشقىشتار ۋچيليششەسىندە كيگەن شينەلى, ۆالەري كورزۋننىڭ شىلىم سالعىشى مەن قالامى, تالعات مۇساباەۆ سىيعا تارتقان عارىشكەردىڭ ءبىر تاۋلىكتىك تاماق ۇلگىسى سياقتى قىزىقتى جادىگەرلەر كوپ. مۇنداعى زاتتاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ دا ورنى بولەك, ارقايسىسى جۇلدىزدى بيىكتى باعىندىرعان ەرەكشە جانداردىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەدى. ماعريفا امانبەكقىزى كوپتەگەن عارىشكەرمەن, ەكيپاجدىڭ جەر-اناعا ورالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «روسكوسموس» قىزمەتكەرلەرىمەن جۇزبە-ءجۇز تانىس. مەكتەپ مۇراجايىندا وسى ۋاقىتقا دەيىن عارىشكەرلەر توقتار اۋباكىروۆ, الەكساندار پولەششۋك, ۆالەري كورزۋن, يۋري ونۋفريەنكو, يۋري مالەنچەنكو, ۆالەنتينا تەرەشكوۆا, «روسكوسموس» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر ۆەدەرنيكوۆ قوناقتا بولعان. ولاردىڭ بارلىعى وقۋشىلارمەن قىزىقتى كەزدەسۋلەر ەتكىزدى. پەداگوگ ەندى مەكتەپكە قازاقتىڭ ءۇشىنشى عارىشكەرى ايدىن ايىمبەتوۆتىڭ كەلۋىن مۇرات ەتىپ ءجۇر.
– بالالار باتىر تۇلعالاردى ۇلگى ەتىپ ءوسۋى كەرەك. ناعىز عارىشكەرلەردى كورگەندە وتە قۋانادى. قويمايتىن سۇراقتارى جوق. ءتىپتى «قۇدايدى كوردىڭىز بە؟», دەپ سۇرايتىندارى بار. «جوق, كورگەن جوقپىز. بىراق الدەبىر كۇشتىڭ كومەكتەسەتىنىن سەزەمىز», دەپ جاۋاپ بەرەدى عارىشكەرلەر. سونداي ءبىر كەزدەسۋدە ۆالەري كورزۋن ماعان «بالالارىڭىزعا تاماشا تاربيە بەرىپ جاتىر ەكەنسىز», دەدى قولىمدى قىسىپ. وسىنىڭ ءوزى ماعان زور باعا, – دەيدى م.كارىبەكوۆا.
ۇستازعا مۇراجاي اشۋ تۋرالى وي سوناۋ 1991 جىلى كەلگەن ەكەن. مەرزىمدى باسپاسوزدەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ عارىش ساپارىنا قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى دايىندالىپ جاتقانى تۋرالى مالىمدەمەسىن وقيدى. ونىڭ ۇستىنە, ول – جەرلەسىمىز, قارقارالىنىڭ پەرزەنتى ەكەن. توقتار اۋباكىروۆ عارىشقا سامعاعان 1991 جىلدىڭ 2 قازانى جاس مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحىنداعى ايتۋلى وقيعا ەدى. وسى كۇننەن باستاپ م.امانبەكقىزى تۇڭعىش عارىشكەردىڭ ءومىر جولىن زەرتتەۋگە دەن قويدى.
– مۇراجاي ءاۋ باستا توقتار اۋباكىروۆكە ارنالعان ەدى, – دەيدى پەداگوگ. – ودان كەيىن عارىشقا تالعات مۇساباەۆ ۇشتى. سوندىقتان مۇراجايدى جالپى اۆياتسيا مەن كوسموناۆتيكاعا ارناعان ءجون دەپ شەشتىم. ونىڭ ۇستىنە, قاراعاندى ءوڭىرىنىڭ عارىش ايلاعىنا اينالعانىنا دا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەن. تالاي جەردى شارلاپ, عارىشقا ۇشۋدىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىن جاساعان عالىمدار, زىمىران تەحنيكالارىنىڭ اتاقتى قۇراستىرۋشىلارى, عارىشقا جول سالعان ادامدار تۋرالى اقپاراتتار جيىستىرا باستادىم.
مەكتەپ مۇرجايىنىڭ قابىرعاسىنا قازىرگى كوسموناۆتيكانىڭ نەگىزىن سالۋشى كونستانتين تسيولكوۆسكي, سەرگەي كورولەۆ سىندى عالىمداردىڭ, ادامزاتتىڭ العاشقى عارىشكەرى يۋري گاگاريننىڭ ۇلكەن پورترەتتەرى ىلىنگەن. مۇندا جەكەلەگەن جادىگەرلەرمەن قاتار, اۆياتسيا مەن كوسموناۆتيكا تاريحىنان سىر شەرتەتىن, جەتىستىكتەرىن دارىپتەيتىن ادەبيەتتەر, باسپا ونىمدەرى, فوتو جانە بەينەماتەريالدار دا بارشىلىق. مۇنىڭ بارلىعى ۇرپاق تاربيەسىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىرعانى ءسوزسىز.
– مۇراجاي قورىن قوناقتارىمىزدىڭ كومەگىمەن تولىقتىرىپ وتىرامىز, – دەيدى ۇلاعاتتى ۇستاز. – وقۋشىلارمەن بىرگە, ءاربىر عارىش ساپارىنا ارناپ, فوتوسۋرەتتەر مەن گازەتتە جاريالانعان ماقالالاردان, بالالاردىڭ پاك تىلەكتەرىنەن تۇراتىن البوم ازىرلەپ, ونى عارىشكەرلەرگە سىيلايمىز. عارىشكەرلەر دە بىزگە حات جازىپ, سۋرەتتەرىن جولداپ تۇرادى. «روسكوسموس» قىزمەتكەرلەرى ماعان بارلىق عارىش كەمەلەرىنىڭ ۇشۋ-قونۋ كەستەسىن تارتۋ ەتكەن بولاتىن. سونىڭ ارقاسىندا, جەرگە قايتىپ ورالعان عارىشكەرلەر وتكىزەتىن بريفينگتەرگە قالماي قاتىسامىن. ورايى كەلسە, مەكتەبىمىزگە قوناققا شاقىرامىن.
م.كارىبەكوۆا توقتار اۋباكىروۆكە جانە ۆالەنتينا تەرەشكوۆاعا ارنالعان ەكى كىتاپتى جارىققا شىعارعان. ايتۋىنشا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋعا بولاتىن ماتەريال كوپ, بىراق ولاردى جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارۋدى قاراپايىم مەكتەپ مۇعالىمىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. دەگەنمەن, مۇراجايداعى قۇندى دەرەكتەر قولدانىسسىز قۇر جاتقان جوق. ارىپتەستەرىمەن ءبولىسىپ, اعارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى, اۋىل مەكتەپتەرىن ارالاپ, شاكىرتتەرگە داڭقتى جەرلەستەرىمىز بەن عارىش باعدارلامالارى تۋرالى ساباقتار وتكىزەدى, ءتۇرلى جادىگەرلەرمەن تانىستىرادى. شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ىشىندە جينالعان جادىگەرلەرگە بۇگىندە شاعىن مۇراجاي بولمەسىنىڭ تارلىق ەتىپ وتىرعان جايى بار. دەگەنمەن, اڭگىمە بارىسىندا ۇمىتكە ۇكى بايلاعان جاقسى ءبىر حاباردى كۇتىپ جۇرگەنىن ايتىپ قالدى. ۇستاز سوزىنەن اڭداعانىمىز, وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەسەنعازى يمانعاليەۆ عارىش جايلى عاجايىپ سىر شەرتەتىن مۇراجايعا وڭاشا عيماراتتان كەڭىرەك ورىن تاۋىپ بەرۋگە ۋادە ەتىپتى.
ۇنەمى مازاسىز ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن ماعريفا اپايعا قولداۋ كەرەك بولىپ جاتسا, №78 ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى الەكساندر ميالەنكو دا ايانىپ قالمايدى ەكەن. ء«بىز ماعريفا امانبەكقىزىمەن ماقتانامىز. ءوز ىسىنە شىن بەرىلگەن مۇنداي عاجاپ جاننىڭ, ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ قالىپتاستىرعان اۋراسى مەكتەبىمىزگە يگى ىقپالىن تيگىزىپ جاتىر. ىرگەتاسىن ءوزى قالاعان, ەلىمىزدە بالاماسى جوق اۆياتسيا جانە كوسموناۆتيكا مۇراجايى بۇگىندە ءبىلىم سالاسىنداعى تاربيە ماسەلەسىندە زور ءرول اتقاراتىن تەڭدەسسىز جوبا دەپ سەنىمدى تۇردە ايتۋعا بولادى. بۇدان بولەك, ول كىسىنىڭ قولىندا قاراعاندىنىڭ تاريحىنان سىر شەرتەتىن مول بەينەماتەريال دا بار. مۇنىڭ ءوزى ءبىر قازىنا», دەيدى ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ باسشىسى.
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا قازىر جەر-جەردە تاريحىمىزدى تۇگەندەۋ مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. قاراپ تۇرساق, ادامزات عارىشقا العاشقى ساپارىن باستاعان بايقوڭىر مەن عارىشتان قايتىپ ورالاتىن قاھارمانداردى قۇشاق جايىپ قارسى الاتىن قازاق دالاسى تاريحىمىزدىڭ اجىراماس بولىگى عوي.
قايرات ءابىلدا, «ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى