ونەركاسىپ قايتسە ورىستەيدى؟

بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەت – الەمنىڭ وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ. اتالعان مەجەگە جەتۋ ماقساتىنداعى ەل ۇكى­مەتىنىڭ 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىندا باسە­كەگە قابىلەتتى وندىرىستەر قۇرۋ, جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ, تسيفرلى تەحنولوگيا­لار­دى قولدانا وتىرىپ, جاڭا يندۋستريالاردى, ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ, وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەندى, ەكونوميكانىڭ بازالىق سالالارىن, اگروونەركاسىپتى, كولىك ينفراقۇرىلىمىن, لوگيستيكا, تۋريزم, ساۋدا, سونداي-اق قۇرىلىس, كاسىپكەرلىك سەكتورىن دامىتۋ كوزدەلگەن. ال ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارىندا دامىعان ەلدەر تىزىمىنە كىرۋ ءۇشىن ءىجو دەڭگەيىنىڭ ءوسۋىن جان باسىنا شاققاندا 46 100 اقش دوللارىنا دەيىن جەتكىزىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن جىلىنا ورتا ەسەپپەن 4,7%-عا, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ۇلەسىن 50%-عا, ال ءىجو-دەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 35%-عا دەيىن جەتكىزۋ مەجەلەنگەن.

وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋ بارى­سىنا قاتىستى پىكىرىن بىلدىرگەن ءبىلىم جا­نە عىلىم مينيسترلىگى ەكونوميكا ينستيتۋتى ەكو­نوميكالىق ساياسات جانە جاھاندانۋ ورتا­لى­عى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى, ۇيا اكادەميگى ورازالى ساب­دەننىڭ ايتۋىنشا, وزىق ەلدەر تىزىمىنە ەنۋدەگى ءبىرىنشى ماسەلە – ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ. ال يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ تىكەلەي ونەر­كاسىپتىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋمەن بايلانىستى.

– مەملەكەت باسشىسى يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق باعدارلاما اياسىندا كاسىپ­ورىن­دار­دى كوپتەپ اشىپ, ەكسپورتقا شىعاراتىن باسە­كەگە قابىلەتتى ونىمدەردى كوبەيتۋ قاجەتتىگىن العا قويدى. عالىمدار تاراپىنان بۇل ماسەلە توڭىرەگىندە جيىرما بەس جىلدان استام ۋاقىت بويى ايتىلىپ كەلەدى. ەكونوميكامىز ۇدەمەلى دامىپ, 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن ءىجو جىلى­نا كەم دەگەندە 6-7 % ءوسۋى كەرەك. ازىرگە ءسوز بەن ءىسى­مىزدىڭ اراسىندا الشاقتىق باسىم. ال ونەر­كا­سىپ­تىڭ قۇرىلىمى تۋرالى ءسوز ەتكەندە ەلىمىزدە ماشينا جاساۋ ۇلەسىنىڭ تومەندىگىنە نازار اۋدارۋ قاجەت. كەزىندە ءبىر عانا الماتىنىڭ وزىندە اۋىر ماشينا جاساۋ, پورشەن زاۋىتتارى, س.م.كيروۆ اتىنداعى زاۋىتتار الدىڭعى ورىنداردا تۇردى. شىمكەنتتەگى پرەسس-اۆتومات زاۋىتىندا تسيفرلى باسقارۋ باعدارلاماسىمەن باسقارىلاتىن تسەحتار جۇمىس ىستەدى. بۇگىندە ونىڭ ءبىرى دە جوق. تسيفرلى ەكونوميكاعا كوشۋدى ماقسات ەتكەن ەل ءۇشىن ماشينا جاساۋ, ەلەكترونيكا, تسيفرلى سالاعا ينۆەستيتسيا سالۋ كەزەك كۇتتىرمەيدى. قازىرگى كەزدە شەتەلدەردە, تىپتەن كورشى رەسەيدىڭ وزىندە 3D جۇيەسىمەن ۇيلەر سالىنا باستادى. ال قازاقستان ونەركاسىپتىڭ وسىنداي جاڭا سالالارى جاعىنان ارتتا قالىپ كەلەدى, – دەيدى عالىم.

اعىمداعى جىلى مەملەكەت باسشىلارى, بيزنەس وكىلدەرى قاتىسقان داۆوس فورۋمىنىڭ قورى­تىن­دىسىنا سايكەس جاھاندىق يندەكس رەيتينگى بويىن­شا قازاقستان 57-ورىندى ەنشىلەدى. ال ونەركاسىپ, يننوۆاتسيا, تەحنولوگيا سالاسى بويىنشا 80-100-ورىنداردا تۇر. وسى ورايدا تەحنولوگيا­نى ترانسفەرتتەۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. ياعني بىرىنشىدەن, شەتەلدەردەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ساتىپ الىپ, ىسكە قوسۋ بولسا, ەكىنشىدەن, وتاندىق عىلىمعا نازار اۋدارۋ قاجەت.

– بۇگىندە ەلىمىزدە تىڭ جاڭالىقتار بار, بىراق عىلىمنىڭ جايى ماردىمسىز, – دەيدى و.سابدەن. – كورسەتكىش شەتەلدەرمەن سالىستىرعاندا 20-30 ەسەگە دەيىن تومەن. عىلىم سالاسىنا بەرىلەتىن قارجىنى بىرتىندەپ بولسا دا كوبەيتۋ كەرەك. سالىستىرمالى تۇردە الاتىن بولساق, قازاقستان ەكونوميكاسى داعدارىس جىلدارىنا دەيىن جىلىنا 9-10 پايىز ءوسىم بەرىپ, كورسەتكىش قىتايمەن پارا-پار بولدى. بۇگىندە عىلىمعا بولىنەتىن قارجى ءوسۋدىڭ ورنىنا 3-4 ەسەگە دەيىن تومەندەپ كەتتى. قازىرگى كەزدە عىلىمنىڭ ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ 0,14 پايىزىن قۇرايدى. ونىڭ ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ كەم دەگەندە 1,5-2 پايىزى بولۋى كەرەك. دامىعان مەملەكەتتەردە بۇل كورسەتكىش ءتورت پايىزدان جوعارى.

ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى ءسوز قوزعا­عاندا رەزەرۆتەرىمىزدىڭ ىشكى كۇشىمىزدە جاتقاندىعىن دا ەسكەرۋگە ءتيىسپىز. ياعني قوعامدى شاعىن كاسىپكە باۋلۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرى بولۋى قاجەتتىگىن باسا ايتتى. دامىعان ەلدەردە شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى ءىجو-ءنىڭ 50-60 پايىزىن قۇراسا, بىزدەگى رەسمي كورسەتكىش 25 پايىز. ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا, بۇل كورسەتكىش 20 پايىزعا دا جەتپەيدى, – دەيدى و.سابدەن. ال گەرمانيا سياقتى ەلدەردە حالىقتىڭ 70-80 پايىزى شاعىن كاسىپپەن قامتىلعان ەكەن. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا نە زەينەتاقى سالىمدارى, نە ساقتاندىرۋ تولەمدەرى جوق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن ازاماتتاردىڭ سانى 2,7 ميلليونعا جۋىقتاعان. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ويلانارلىق ماسەلە.

ەلۆيرا سەرىكقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»

الماتى