الاپات سوعىستىڭ الاساپىران مايدانىندا وتان ءۇشىن, ەل ءۇشىن دەپ تولارساعىنان قان كەشكەن جانكەشتى جاۋىنگەرلەردىڭ قاتارى بۇگىندە سيرەگەن. ۇلى جەڭىستىڭ 73 جىلدىعىن بيىل ەلىمىزدە 2067 مايدانگەر مەن 140 632 تىل ەڭبەككەرى قارسى الدى. ءبىزدىڭ بەيبىتشىلىك بەسىگىندە تەربەلۋىمىزگە جاستىق جالىنى مەن قاجىر-قايراتىن ارناعان وسىناۋ جاندارعا قانداي قۇرمەت پەن كومەك كورسەتىلسە دە كوپتىك ەتپەيدى. ەندەشە ولارعا قانداي جەڭىلدىكتەر جاسالعان؟ مۇنداي جۇمىستارعا مۇرىندىق بولۋدى دىتتەگەن بىردەن-ءبىر ۇيىم «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى قانداي جۇمىستار اتقارۋدا؟ وسى ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن ۇيىمنىڭ باسشىلىعىنا حابارلاسقان بولاتىنبىز.
قۇرىلعانىنا 31 جىل بولعان «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى بۇگىندە 2 ميلليونعا جۋىق ارداگەردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىر. باستاپقىدا ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان جاۋىنگەرلەر مەن تىل ەڭبەككەرلەرىنە قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ىرگەسى قالانعان ۇيىم بۇگىندە قاتارىنا زەينەتكەرلەردى دە قوسقان.
«قازىر ۇيىمنىڭ ەسەبىندە 1 944 067 زەينەتكەر بار. ولار 14 وبلىستىق, 260 اۋدان, قالالىق جانە 10132 باستاۋىش ارداگەرلەر ۇيىمىنا تىركەلگەن. العاشقى جىلدارى ارداگەرلەر ۇيىمىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ وتتى جالىنىمەن شىڭدالعان شاڭگەرەي جانىبەكوۆ, ساعادات نۇرماعانبەتوۆ, ماقتاي ساعديەۆ, قايىربەك سۇلەيمەنوۆ جانە ومىرزاق وزعانباەۆ قاتارلى ازاماتتار باسقاردى. بۇگىندە ۇوس ارداگەرلەرىنە مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالعان. ولار تۇگەل پاتەرمەن قامتىلعان, تەگىن مەديتسينالىق كومەك الادى. زەينەتاقى مەن جاردەماقى دا جىل سايىن وسۋدە. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاعا بولگەن شىعىنى بيىل 12 پايىزدى قۇراپ, 4,1 تريلليون تەڭگەدەن استى. زەينەتاقىنىڭ ءوسۋى 3 ميلليوننان استام قازاقستاندىقتىڭ تابىسىن ارتتىردى. ىنتىماقتى زەينەتاقى بيىل 1 قاڭتاردان باستاپ 8 پايىزعا ارتسا, بازالىق زەينەتاقى 1 شىلدەدەن باستاپ ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى ورتاشا العاندا 1,8 ەسە كوبەيەتىن بولادى. بۇدان بولەك ءار جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جانە دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىمەن ۇوس پەن تىل ارداگەرلەرىنە قوماقتى قارجى ءبولىنىپ كەلەدى», دەيدى «ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ورتالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ.
ۇيىمنىڭ جاساپ جاتقان جۇمىستارىنا توقتالعان ب.ىزمۇحامبەتوۆ ارداگەرلەردىڭ جاستار تاربيەسىنە بەلسەندى اتسالىسىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوعىستا وتان ءۇشىن وتقا تۇسكەن جاۋىنگەرلەر مەن تىلدا تىنباي ەڭبەك ەتكەن ارداگەرلەردىڭ ەرلىگىن جاستار تاربيەسىنە پايدالانۋ – ۇيىمنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا ارداگەرلەر مەن وقۋشى, ستۋدەنتتەر اراسىندا ءجيى كەزدەسۋلەر ءوتىپ تۇرادى. ال استانانىڭ 20 جىلدىعىنا وراي «عاسىر جاڭالىعى – استانا» دەگەن اتپەن ارداگەرلەر شىعارماشىلىعىنا بايقاۋ جاريالاعان ارداگەرلەر ۇيىمى قارتتاردىڭ قىزىقتى دا قيىندىققا تولى ءومىر جولىن جاستارعا ۇلگى ەتىپ, پاتريوتتىق سەزىمىن وياتۋدى كوزدەپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى 2010 جىلى 17 اقپاندا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ۇكىمەت پەن بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە ارداگەرلەر ءۇيىن اشۋ تۋرالى نۇسقاۋ بەرگەن بولاتىن. ب.ىزمۇحامبەتوۆ سودان بەرى ارداگەرلەر ۇيىمدارىنا قامقورلىق كورسەتىلىپ, ارداگەرلەر ءۇيى بوي كوتەرە باستاعانىن ايتتى. «بۇگىندە ەلىمىزدە 100 ارداگەرلەر ءۇيى بار, ونىڭ 9-ى وبلىس ورتالىقتارىندا ورنالاسقان. اسىرەسە بۇل جۇمىستار وڭتۇستىك قازاقستان, قىزىلوردا, جامبىل, ماڭعىستاۋ, قوستاناي, الماتى سياقتى وبلىستاردا قارقىندى ۇيىمداستىرىلۋدا», دەيدى ول.
استانادا قالالىق ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ باستاماسىمەن تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ جانىنان 20-عا جۋىق ارداگەرلەردىڭ شاعىن ورتالىعى اشىلعان. ۇيىم باسشىلارى قارتتاردىڭ باسىن قوسقان مۇنداي شاڭىراقتاردىڭ تاربيە ورداسىنا اينالاتىنىنا سەنىمدى. بۇل ءبىر جاعىنان ارداگەرلەردىڭ شاحمات, دويبى وينايتىن, گازەت-جۋرنال وقيتىن جايلى دەمالىس تۇراعى دا بولماق.
سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 73 جىل وتسە دە ەلگە ورالماعان وتانداستارىمىزدى ىزدەۋ جۇمىستارى ەشقاشان توقتاعان ەمەس. تۋعان جەردەن جىراقتا قازا تاپقان تالاي مايدانگەردىڭ دەنەسى ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ اتسالىسۋىمەن كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن جەرىنە جەتكىزىلدى. وتكەن جىلى ىزدەستىرۋ ناتيجەسىندە تابىلعان اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋدانى جالعىزقۇدىق اۋىلىندا 1912 جىلى دۇنيەگە كەلىپ, 1941 جىلى 24 اقپاندا اسكەرگە شاقىرىلىپ, سوعىستا 1943 جىلعى 18 ناۋرىزدا كالۋگا وبلىسى سپاس-دەمەنسك اۋدانىنىڭ كامەنسك سەلوسىن جاۋدان قورعاۋدا قازا تاپقان ءتاجىباي نۇركىشەۆتىڭ باۋىرلاستار زيراتىنان اكەلىنگەن توپىراعى ءوزىنىڭ تۋعان ولكەسىنە جەتكىزىلدى.
«74 جىل بويى سوعىستا ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتتى دەپ سانالىپ كەلگەن بۇل جاۋىنگەردىڭ مۇردەسى 2017 جىلعى 8 ماۋسىمدا رەسەيلىك ارنايى ىزدەۋ ەكسپەديتسياسى جۇمىستارى ناتيجەسىندە تابىلىپ وتىر. رەسەيدەگى قازاقستان ەلشىلىگى مەن ماسكەۋدەگى قازاق قاۋىمداستىعىنىڭ كومەگى ارقاسىندا جاۋىنگەردىڭ كاپسۋلاسى مۇسىلماندىق جولمەن قۇران وقىلىپ, مارقۇمنىڭ تۋعان جەرىنىڭ قويناۋىنا بەرىلدى. وسىنداي ساۋابى مول يگىلىكتى ءىستى ۇيىمداستىرۋدا ارداگەرلەر ۇيىمى بۇرىنعى كەڭەس قۇرامىندا بولعان ەلدەرىمەن تىعىز بايلانىستا», دەيدى ۇيىم توراعاسى ب.ىزمۇحامبەتوۆ.
مايگۇل سۇلتان,
«ەگەمەن قازاقستان»