بولجامدار دايەكتەمەسى: الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋى قالاي وزگەرەدى؟

ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ ۇلەسى تومەندەيدى 

ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى الەمدىك ەكونوميكاداعى وزگەرىستەردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا الەم ەلدەرى اراسىنداعى ايىرماشىلىق ءبىرشاما تومەندەدى, الايدا مەملەكەتتەردىڭ ىشكى جاعدايىندا بايلار مەن كەدەيلەردىڭ اراسىنداعى الشاقتىق بارعان سايىن ارتىپ بارادى. ەكونوميكالىق دامۋ تومەندەگەن سايىن بايلار وزدەرىنىڭ الەۋەتىن كەدەيلەرگە قاراعاندا ەسەلەي ارتتىرۋدا. الەمدىك ەكونوميكاداعى بۇگىنگى قالىپتاسقان جاعداي 2007-2009 جىلدارى دۇنيە ءجۇزىن تىعىرىققا تىرەگەن داعدارىس سالدارىنان ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ بارلىق سالالاردا تومەندەپ كەتۋىنىڭ كورىنىسى بولىپ وتىر. سونىمەن بىرگە بۇگىندە قالىپتاسقان جوعارى مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك قارىزدار, قارجى سەكتورىنىڭ السىزدىگى, ينۆەستيتسيانىڭ ازايۋى دۇنيە جۇزىندەگى دامىعان ەكونوميكالاردىڭ ءوزىنىڭ دامۋىن تەجەپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ ۇزاق مەرزىمدى بولجامدارى بويىنشا, 2050 جىلعا تامان الەمدىك ەكونوميكادا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ورىن الادى.

PwC حالىقارالىق كونسالتينگ جانە اۋديت كومپانياسىنىڭ بولجامى بويىنشا, 2042 جىلى الەم ەكونوميكاسىنىڭ كولەمى ەكى ەسە وسەدى. بۇگىنگى جاھاندىق ەكونوميكانىڭ تانىلعان كوشباسشىسى اقش-تىڭ ورنىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى الاتىن بولادى. 2030 جىلى اسپان استى ەلى ەكونوميكاسىنىڭ قۇنى نارىقتاعى ايىرباس باعامى بويىنشا باسەكەلەستەرىنەن بىرنەشە ەسە ارتادى. 2050 جىلى ءۇندىستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى اقش-تان اسىپ ءتۇسىپ, رىنوك كولەمى بويىنشا دۇنيە جۇزىندە ەكىنشى ورىندى ويىپ الادى. قازىر ەكونوميكالىق دامۋى تۇرعىسىنان «جاس ايداھارلاردىڭ» قاتارىنا قوسىلىپ كەلە جاتقان يندونەزيا الەمدىك ەكونوميكالىق دامۋ بايگەسىندە جاپونيا مەن گەرمانيانى ارتقا تاستاپ, ءتورتىنشى ورىندى يەلەنەدى. 

ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, 2050 جىلى جاھاندىق ءىجو-دەگى ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ ۇلەسى 10 پايىزدان دا تومەندەيتىن بولادى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ جاھاندىق بولجامىنا سايكەس, 2020 جىلى الەمدىك نەسيە-قارجى ساياساتىنىڭ كۇردەلەنۋىنە بايلانىستى دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنى كۇرت تەجەلەدى. جاھاندىق قارجى جۇيەسىندەگى ءتارتىپتىڭ قاتاڭداۋى, ساۋداداعى كەلىسپەۋشىلىكتىڭ ارتۋى, جەڭ ۇشىنان جالعاسۋ جانە گەوساياساتتاعى تولقۋلار الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. 

PwC-تىڭ «الەم 2050 جىلى. ۇزاق مەرزىمدى بولجام: 2050 جىلى الەمدىك-ەكونوميكالىق جاعداي قالاي وزگەرەدى؟» اتتى ەسەپتى بايانداماسىندا جاھاندىق ءىجو-ءنىڭ 85 پايىزىن قۇرايتىن دۇنيە جۇزىندەگى 32 ءىرى ەكونوميكاعا ساراپتاما جاساعان. الەمدىك ءىجو-ءنىڭ باستى درايۆەرى بۇرىنعىسىنشا ەىدۇ-عا كىرمەيتىن مەملەكەتتەر بولىپ قالادى. الايدا, تاياۋداعى ونجىلدىقتاردا الەم ەلدەرىنىڭ دامۋ قارقىنىنداعى ايىرماشىلىق ەلەۋلى تۇردە قىسقاراتىن بولادى. الەمدىك ساۋداداعى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كولەمى وتكەن جىلى 4,3 پايىزعا ءوسىپ, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ماڭىزدى ىقپال ەتتى. وسىعان بايلانىستى ەۋروپالىق ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دانيەل گروس «بۇرىنعى باسەكەلەستىك ەكونوميكاسىندا سىرتقى ساۋدادا ۇلكەن تاپشىلىققا تاپ بولعان مەملەكەتتەردىڭ ساۋدا سوعىسىندا جەڭىل جەڭىستەرگە جەتۋى مۇمكىن ەدى. الايدا جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتا باسقا ەلدەردى اشىقتىققا ماجبۇرلەۋ ماقساتىندا باستالعان ساۋدا سوعىسىنىڭ جەڭىمپازى بارلىق يگىلىكتەرگە يە بولادى», دەپ اتاپ كورسەتەدى. 

قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسى الەمدىك ەكونوميكاعا بارىنشا كىرىگىپ كەتكەن. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ونى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىندا ءبىرشاما جەدەل دامىپ وتىرعان ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا تەتىكتەرىنەن دە ايقىن اڭعارۋعا بولادى. بۇگىندە قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ قاي سالاسىن الىپ قاراساڭىز دا تسيفرلى تەحنولوگيا مەن ەلەكتروندى ساۋدا جان-جاقتى دامۋ باسپالداعىنا دەن قويعانىن بايقايمىز. 

PwC-تىڭ «الەم 2050 جىلى. ۇزاق مەرزىمدى بولجام: 2050 جىلى الەمدىك-ەكونوميكالىق جاعداي قالاي وزگەرەدى؟» اتتى ەسەپتى بايان­داماسىندا جاھاندىق ءىجو-ءنىڭ 85 پايىزىن قۇرايتىن دۇنيە جۇزىندەگى 32 ءىرى ەكونوميكاعا ساراپتاما جاساعان. الەمدىك ءىجو-ءنىڭ باستى درايۆەرى بۇرىنعىسىنشا ەىدۇ-عا كىرمەيتىن مەملەكەتتەر بولىپ قالادى. الايدا, تاياۋداعى ونجىلدىقتاردا الەم ەلدەرىنىڭ دامۋ قارقىنىنداعى ايىرماشى­لىق ەلەۋلى تۇردە قىسقاراتىن بولادى. الەمدىك ساۋداداعى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كولەمى وتكەن جىلى 4,3 پايىزعا ءوسىپ, جاھاندىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ماڭىزدى ىقپال ەتتى. وسىعان بايلانىس­تى ەۋروپالىق ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى دانيەل گروس «بۇرىنعى باسەكەلەستىك ەكونوميكاسىندا سىرتقى ساۋدادا ۇلكەن تاپشىلىققا تاپ بولعان مەملەكەتتەردىڭ ساۋدا سوعىسىندا جەڭىل جەڭىستەرگە جەتۋى مۇمكىن ەدى. الايدا جاڭا ەكونوميكالىق سايا­ساتتا باسقا ەلدەردى اشىقتىققا ماجبۇرلەۋ ماقساتىندا باستالعان ساۋدا سوعىسىنىڭ جەڭىمپازى بارلىق يگىلىكتەرگە يە بولادى», دەپ اتاپ كورسەتەدى. 

قازىرگى تاڭدا قازاقستان ەكونوميكاسى الەمدىك ەكونوميكاعا بارىنشا كىرىگىپ كەتكەن. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ونى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىندا ءبىرشاما جەدەل دامىپ وتىرعان ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋ­تسيا تەتىكتەرىنەن دە ايقىن اڭعارۋ­عا بولادى. بۇگىندە قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ قاي سالاسىن الىپ قاراساڭىز دا تسيفرلى تەحنولوگيا مەن ەلەكتروندى ساۋدا جان-جاقتى دامۋ باسپالداعىنا دەن قويعانىن بايقايمىز. 

مەملەكەت باسشىسى جاريا­لاعان قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋى ەل ۇكىمەتىنىڭ جۇمى­سىن جاڭا ەكونوميكالىق جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مودەلىمەن تىعىز بايلانىستىرا جۇرگىزۋگە ۇن­دەيدى. سونىمەن بىرگە ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋ ەكونوميكامىزدىڭ بار­لىق سالاسىندا تەحنولوگيالىق جاڭ­عىرۋ­لار­دى ارتتىرۋعا, جەكە كاسىپكەر­لىكتى دامىتۋعا, جاھان­دىق دامۋ ۇردىسىندە ەلىمىزدىڭ با­سە­كەلەستىگىن ارتتىرۋعا باعدار بە­رەدى. ەلباسىنىڭ ەكونوميكانى دامىتۋ ماقساتىنداعى جۇيەلى باستامالارى ءوزىنىڭ يگى جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە ءىجو ءوسىمى 2014-2016 جىلدارداعى (2,2%) ورتاشا جىلدىق دامۋ دەڭگەيىنەن ەكى ەسە ارتىپ, 4 پايىزدى قۇرادى. مىنە, وسىنداي دامۋ ۇردىسىندە قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن تۋىندايتىن قاتەرلەردىڭ ءبىرى بانك سەكتورىندا ورىن العان پروبلەمالار بولۋى ابدەن مۇمكىن. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا بۇل سالادا تۇبەگەيلى ءارى تەرەڭ قۇ­رى­­لىمدىق رەفورمالار جا­ساۋدىڭ ماڭىزى زور. سونىمەن بىرگە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­­پارىندا اتاپ كورسەتىلگەن مىن­­دەت­تەر شەڭبەرىندە, الداعى ۋا­قىتتا ەل ۇكىمەتى ەكونومي­كالىق قۇرىلىمداردى ارتاراپ­تان­دىرۋعا جانە جاڭعىرتۋعا جان-جاقتى باسىمدىق بەرۋى قاجەت. 

روبوتتار ءداۋىرى

ادامداردى جۇمىس ورنىنان ماشي­نا­لاردىڭ ىعىستىرۋى ەرتە زاماننان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. باسپا ستانوكتارىنىڭ شىعۋىنا بايلانىستى كىتاپ كوشىرۋشىلەر مەن تۇپتەۋشىلەر ماماندىعى جوعالسا, حح عاسىردا تەلەفونشى ماماندىعى پايدا بولىپ, ول عاسىردىڭ سوڭىندا قۇردىمعا كەتتى. عاسىرلار توعىسىندا پايدا بولعان زاماناۋي تەحنولوگيالار ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدى بارلىق قىرلارىنان وزگەرتۋگە دايىن. سوڭعى جىلداردا قوعامىمىزدىڭ بارلىق سالاسىن قامتىعان جاساندى ينتەللەكت, بلوكچەين, 3D باسپا, روبوتتاندىرۋ جانە باسقا دا يننوۆاتسيالىق جاڭعى­رۋلار ادام­دارعا كەلەلى مىندەت­تەردى شەشۋمەن قاتار, جاڭا مامان­دىق­تاردى يگەرىپ, ومىرلەرىن وز­گەر­تۋگە اكەلىپ سوعۋدا. 

بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, 2020 جىلى جاڭا تەحنولوگيالار 5 ميلليوننان استام جۇمىس ورنىن جويا­تىن بولادى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ باعالاۋى بويىنشا, جاقىن اراداعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە ەىدۇ ەلدەرىندە جۇمىس ورىندارىنىڭ 57 پايىزى اۆتوماتتاندىرىلادى. بۇل ءوز كەزە­گىندە مىڭداعان ادام­داردىڭ جۇمىس ورىندارىنان ايىرىلىپ, جۇمىسسىزدىقتىڭ جاپپاي وسۋىنە اكەلىپ سوعادى. بۇل ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جۇيەسى ۋاقىتتىڭ بۇل سىنىنا ءالى دايىن ەمەس. وكسفورد زەرت­تەۋشىلەرىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, تاياۋداعى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە دامۋشى ەلدەردەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ 45 پايىزى روبوتتارمەن جانە كومپيۋتەرلىك باعدارلامالارمەن الماستىرىلاتىن بولادى. ۇستىمىزدەگى عا­سىردىڭ سوڭىنا دەيىن قازىر­گى قولدانىستا بار مامان­دىق­تاردىڭ 70 پايىزى اۆتومات­تان­دىرىلادى. وسى رەتتە «ينفور­ماتسيون­نايا كۋلتۋرا» ۇيىمى­نىڭ ديرەكتورى يۆان بەگتين «جۇرگىزۋشىسىز ماشينالار ەكس­پەريمەنتى بۇكىل الەم بويىنشا ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ەكسپەريمەنت بارىسىندا ۇزاق ساپارلاردا جۇك تاسيتىن جۇرگىزۋشىلەر, قوعامدىق كولىكتەردىڭ جۇرگىزۋشىلەرى, جول رەتتەۋشىلەر ماماندىقتارى­نىڭ جويىلۋىنا اكەلەدى», دەيدى. جاقىندا ەۋروپالىق وداق كومي­تەتى روبوتتاردىڭ قۇقىعىن «ادام قۇقىعىنا» تەڭەستىرەتىن «ەلەكتروندى تۇلعا» قۇقىعى تۋرالى زاڭ جوباسىن قابىلدادى. 

ادامزات دامۋىندا بۇل ءۇردىس قانداي بەتبۇرىستارعا اكەلە­دى؟ بۇل سۇراقتىڭ دا ناقتى بىر­جاقتى جاۋابى جوق. ماسەلەن, ستيۆەن حوكينگتىڭ ايتۋى بويىنشا, ادام ەڭبەگىن جاپپاي ما­شينامەن الماستىرۋ باي ادام­داردى ودان سايىن بايىتادى, كەدەيلەر بۇرىنعىدان دا قايىر­شىلانا­دى. سەبەبى ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ يە­لەرى جال­اقى تولەۋگە شىعىندان­باي-اق, ۇلكەن تابىس تابۋعا مۇمكىن­دىك الادى. ال يلون ماسك وزىنە ءتان وپتيميزممەن «ەڭبەك تۇرلەرىن اۆتوماتتاندىرۋدىڭ پايدادان باسقا زيانى جوق. ادامدار شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسۋعا بارىنشا كوپ مۇم­كىندىك الادى. ولار مەملەكەت تاپ­قان بازالىق پايدانىڭ ەسەبى­نەن الاڭسىز ءومىر سۇرەتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتەدى. 

Deloitte زەرتتەۋلەرىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا, سوڭعى 15 جىل ىشىندە ۇلى­بريتانيادا ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ ءۇر­دى­سىنىڭ ناتيجەسىندە 800 مىڭعا جۋىق قول ەڭبەگىمەن اتقا­رى­لاتىن جۇمىس ورىندارى قىس­قار­تىلعان. سونىمەن بىرگە وسى مەرزىمدە 3,5 ميلليون جاڭا تەح­نولوگيالىق جۇمىس ورىندارى اشىلعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ۇلىبريتانيا 140 ميلليارد فۋنت قوسىمشا پايدا تاپقان. 

سوڭعى كوپتەگەن جىلداردان بەرى ەڭ تومەنگى جالاقى تولەي­تىن ەلدەردىڭ كوش باسىندا قىتاي ەلى بولىپ كەلدى. 2016 جىلى بۇل ماسەلە تۇبەگەيلى وزگەر­دى. سول جىلى قىتايداعى ەڭبەك­اقى تولەۋ كور­سەتكىشى لاتىن امە­ريكاسى ەل­دەرىنەن باسىم ءتۇستى. ءونىم وندىرۋ­شىلەردىڭ ەلدەن تىسقارى شىعىپ كەتۋ قاۋپىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىس­تى قىتاي روبوت ءوندىرىسىن دامى­تۋعا بەت بۇردى. وتكەن جىلى بۇل ەلدە روبوت-تەحنيكا ونەر­كاسى­بى­نىڭ ءوندىرىسى 34,3 پايىزعا ارتتى. قابىلدانعان مەملەكەتتىك باع­دارلاما شەڭبەرىندە قىتاي قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا روبوتتار ساتۋ كولەمىن 2020 جىلدارى 4,6 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيىن ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىر. ءسويتىپ ەڭبەك قىمباتتاپ, تەحنولوگيا ارزانداۋدا. 

قازاقستاندا ەكونوميكانى روبوت­تاندىرۋ دارەجەسى دامۋشى ەلدەرگە قاراعاندا ەداۋىر تومەن دەڭگەيدە. بۇگىندە بۇل كور­سەتكىش 10 مىڭ جۇمىس ىستەۋ­شىگە 70 روبوتتان كەلەدى. ال وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا جانە سينگاپۋردا ون مىڭ جۇمىس ىستەۋشىگە 500 روبوتتان اينالادى. 2018 جىلى قازاقستاننىڭ 600 ءىرى كاسىپورىنى تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرادى. بۇل شارا ءوز كەزەگىندە بىرقاتار جۇمىس ورىندارىن قىسقارتۋعا الىپ كەلمەك. «قازىر ءبىز قازاقستان بويىنشا ءىرى كومپانيالاردىڭ روبوتتاندىرۋ شارالارىنا كەڭى­نەن قىزىعۋشىلىق تانى­تىپ وتىر­عاندىعىنا كۋا بولۋدا­مىز. الايدا بۇل ءۇردىس ءالى دە ساقتىقپەن جۇرگىزىلۋدە. جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىس­كە ەنگىزۋ ماقساتىنداعى مۇن­داي ساقتىقتى ءبىز رەسەي كوم­پانيا­لارىنىڭ مىسالدارىنان دا انىق بايقايمىز», دەيدى كاسپي ايماعىنداعى «دەلويت» كون­سال­تينگتىك دەپارتامەنتىنىڭ مەنەد­جەرى سەرگەي گونچارەۆ. 

سۋ جانە الەم 

جەر شارىنىڭ 70 پايىزىن سۋ ايدىنى الىپ جاتىر. الايدا جوبامەن 1,4 ميلليارد شار­شى شاقىرىم سۋ ايدىنىنىڭ 97,5 پايىزى تۇزدى سۋ, تەك 2,5 پايىزى عانا تۇششى سۋ (جوعارعى قاباتتا ورنالاسقان وزەن, كول, بۇلاق, باتپاق). حح عاسىردىڭ وزىندە عانا جەر پلانەتاسىنداعى تۇرعىندار سانى 3 ەسە ارتتى. وسى ۋاقىت ىشىندە تۇششى سۋدى پايدالانۋ 7 ەسە ارتتى, ونىڭ ىشىندە كوم­مۋنالدىق اۋىز سۋعا سۇرانىس 13 ەسەگە ۇلعايدى. 

بۇۇ-نىڭ سوڭعى دەرەكتەرى بويىنشا, قازىرگى كەزدە الەم حالىق­تارىنىڭ 40 پايىزدان استامى سۋ تاپشىلىعىن كورىپ وتىر. جۇمىر جەردى مەكەندەيتىن 783 ميلليون ادام تازا سۋ ىشە المايدى. ساراپ­شىلاردىڭ بولجامى بويىنشا, ءححى عاسىر­دىڭ ورتاسىندا 4 ميلليارد ادام سۋ تاپشىلىعىنا تاپ بولادى. بۇگىنگى تاڭدا 2 ميللياردتان استام ادام تازا سۋدى پايدا­لانباۋعا بايلانىستى اۋرۋعا شال­دىققان. قازىرگى تاڭدا الەم­دەگى سۋ پايدالانۋ كولەمى­نىڭ 70 پايىزى اۋىل شارۋا­شى­لى­عىنىڭ, 20 پايىزى ونەر­كاسىپتىڭ ۇلەسىنە تيەدى. قالعان 10 پايىزى ادامداردىڭ تۇرمىستىق قىز­مەتىنىڭ سۇرانىسىنا جۇم­سالسا, تەك 1 پايىزى عانا اۋىز سۋ رەتىندە پايدالانىلادى. 

قازاقستان اۋماعىنداعى سۋ قورى جەر ءۇستى سۋلارى (وزەندەر, كول­دەر, مۇزداقتار) جانە مينەرالدى كوز­دەردەن شىعاتىن سۋ قورى بولىپ ەسەپتەلىنەدى. ەلىمىزدە ءىرى قالالار­دى جانە ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قام­­تاماسىز ەتۋدە جەر استى سۋ­لارى پايدالانىلادى. «قازاق­ستان-2050» ۇزاق مەرزىم­دى سترا­تەگياسىنا سايكەس, بۇگىن­گى تاڭ­دا قازاقستان ءۇشىن سۋ تاپ­شى­لىعى ءححى عاسىرداعى ءتور­تىن­شى جاھاندىق قاتەر بولىپ ەسەپ­­تەلىنەدى. وسى جاھاندىق قا­تەر­گە جاۋاپ رەتىندە 2020 جىلى ەلىمىزدەگى اۋىلدىق ەل­دى مە­كەن­دەردىڭ جارتىسىنان استامى جەر استى سۋلارىنىڭ قورىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل سۋ قورى جەر ءۇستى سۋ كوز­دەرى­مەن بىرگە تۇرعىنداردى ورتالىق­تاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى نەگىزگى سۇرا­نىستى قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. 1,9 ملرد تەكشە مەتر سۋ قورىن قوسىمشا جيناقتاۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ 7 وبلىسىندا 22 جاڭا سۋ قويمالارىنىڭ قۇرىلىسى سالىنادى. بۇل ءوز كەزەگىندە 160-180 مىڭ گەكتار سۋارمالى القاپتاردى سۋمەن قام­تاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. 

قازاقستانداعى سۋ تاپشى­لى­عىن بولدىرماۋدىڭ نەگىز­گى كوزى ترانس­شەكارالىق وزەن­دەردىڭ سۋىن ءتيىمدى پايدالانۋ بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدىڭ اۋما­عىنداعى ءىرى وزەندەردىڭ بارل­ى­عى دەرلىك ترانسشەكارالىق سۋ كوزدەرى بولىپ سانالادى. كورشى مەملەكەتتەردەگى سۋ پايدالانۋ كولەمىنىڭ جىلدان-جىلعا ءوسۋى وسى وزەندەردەگى سۋ قورى­نىڭ ازايۋىنا اكەلىپ سوقتىرۋ­دا. سونىمەن بىرگە كورشى مەملەكەتتەردەگى سۋ پايدالانۋ كولەمىنىڭ شەكتەن تىس ارتۋى ترانسشەكارالىق ءىرى وزەندەردىڭ سۋلارىنىڭ لاستانۋىنا الىپ كەلدى. ەرتىس, ىلە, سىرداريا جانە تالاس وزەندەرىندەگى قالىپتاسقان كۇردەلى جاعدايلار ناق وسىنداي سەبەپتەردەن تۋىنداپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا كورشى مەملەكەتتەرمەن ترانسشەكارالىق سۋ كوزدەرىنىڭ قورىن ءتيىمدى پاي­دا­لانۋ جونىندە ەكىجاقتى كەلىسىم­دەر جاساۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل با­عىتتا ەل ۇكىمەتى كەشەندى جۇ­مىستار جۇرگىزىپ كەلەدى.

جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»