ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىن قاتار دامىتۋ كوزدەلەدى

ەكونوميكالىق ءوسىم بايقالادى

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆتىڭ بايانداماسىندا اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ءوسىمى − 3,8 پايىزدى قۇراپ وتىرعانىن ايتىپ, ەلدەگى ەكونوميكالىق احۋالدىڭ تۇراقتى ەكەنىن جەتكىزدى. تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ين­فليا­تسيالىق قىسىمنىڭ تومەندەۋى مەن ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋى. ينفلياتسيا جىل باسىنان بەرى 2,2 پايىزدى قۇراپ, وت­كەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 0,5 پايىزعا تومەندەگەنى انىقتالىپ وتىر. ال جىلدىق ينفلياتسيا 6,5 پايىزدىق دەڭگەيىندە ساقتالادى دەگەن سەنىم بار. سوعان قاراماستان ەلدە ءوسىمى كەرى كەتىپ وتىرعان سالالار دا انىقتالىپ وتىر. اسىرەسە قۇرىلىس جانە مەتاللۋرگيا سالاسىندا ءوسىم وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تومەن. مىسالى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتى كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا, وڭدەلمەگەن جانە جارتىلاي وڭدەلگەن كۇ­مىس­تىڭ نەمەسە ۇنتاق تۇرىندەگى وندىرىستەر كولەمى 334 194 كيلونى قۇراعان, بۇل − الدىڭعى جىلداعى كور­سەتكىشپەن سالىستىرعاندا 6,5 پايىزعا تومەن بولىپ وتىر.

سونىمەن قاتار ت.سۇلەيمەنوۆ جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 1,8 پايىزعا ارتىپ, 90,7 ملرد اقش دوللارىنا دەيىن ۇلعايعانىن, التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 3,4 پايىزعا وسكەنىن, ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 0,9 پايىزعا ارتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

جىل باسىنان بەرى قازاق­ستان­داعى سىرتقى ساۋدا اينالىمى دا ارتىپ, 24,3 پايىزعا ءوسىم كور­سەتىپ وتىر. بۇل ناتيجەنى ۇلت­تىق ەكونوميكا ءمينيسترى اتال­عان سالاسىنداعى ىسكەرلىك بەل­سەندىلىكپەن بايلانىستىرىپ, ەل ەكسپورتىنىڭ 27 پايىزعا وس­كەنىن سىرتقى نارىقتاعى جاعدايدىڭ جاقسارا باستاۋىمەن ساباقتاستىردى. سىرتقا شى­عا­رىلعان شيكىزاتتىق ەمەس تاۋار­لاردىڭ ءوسىمى 11,2 پايىزدى قۇ­راپ وتىر. بۇل رەتتە يمپورت كولەمى دە 19,4 پايىزعا ارت­قان. سونىمەن قاتار مينيستر ەڭبەك نارىعىندا تۇراقتىلىق ساق­تالىپ وتىرعانىن, اعىمداعى جىل­دىڭ باسىنان 134,8 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلعانىن ايتتى.

«اعىمداعى جىلعى ساۋىردە جۇ­مىسسىزدىق دەڭگەيى وزگەرىسسىز قالدى جانە 4,9 پايىزدى قۇرادى. ايتارلىقتاي ۇزاق مەرزىمنەن كەيىن, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ناقتى ەڭبەكاقىنىڭ ءوسۋى بايقالادى. ول 1,2 پايىزدى قۇرادى. قاڭتار-ساۋىردە ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى 152,3 مىڭ تەڭگە بولدى», دەدى ت. سۇلەيمەنوۆ.

جيىندا ءسوز العان ەنەرگە­تيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ اعىمداعى جىلدىڭ 4 ايىندا قازاقستاندا گاز ءوندىرۋ كولە­مى 18,7 ملرد تەكشە مەتردى قۇرا­عانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, گاز ءوندىرۋ كولەمى 18,7 ملرد تەكشە مەتردى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە قارا­عاندا 6 پايىزعا ءوسىم كورسەتكەن. ال گاز ەكسپورتىنىڭ كولەمى 6,7 ملرد تەكشە مەتردى قۇرادى. بۇل بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 24,1 پايىزعا جوعارى. وسى جىلدىڭ 4 ايىنىڭ ىشىندە سۇيىتىلعان گاز ءوندىرىسى 1,24 ملن توننانى قۇرادى. ياعني, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە قاراعاندا 3,5 پايىزعا ارتىق.

ايتا كەتەرلىگى, اعىمداعى جىلدىڭ 4 ايىنىڭ ىشىندە وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا وڭ كورسەتكىشتەر ديناميكاسى جالعاسىن تاۋىپ وتىر. مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرۋ كولەمى 29,9 ملن توننانى قۇرادى. ياعني, 2017 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 6 پايىزعا ءوسىم كورسەتكەن. سونىڭ ىشىندە ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە, ءۇش ءىرى جوبا بويىنشا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 17,9 ملن توننانى  قۇراعان. اتاپ ايتار بولساق, قا­شاعاندا – 3,8 ملن, تەڭىزدە – 9,9 ملن, قاراشىعاناقتا 4,2 ملن توننا مۇناي ءوندىرىلدى. ال, مۇناي ەكسپورتى كولەمى 24,1 ملن توننانى قۇرادى. بۇل 2017 جىلدىڭ سايكەس  كەزەڭىنە قاراعاندا 4,3 پايىزعا ارتىق.

سونىمەن بىرگە ۋراننىڭ الەم­دىك نارىقتاعى باعاسىنىڭ تومەن­دەۋىنە بايلانىستى سۇرا­نىس كەمىپ, جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسا­نىندا نەبارى 7 137 توننا ۋران وندىرىلگەن. سول سياقتى كومىر ءوندىرۋ كولەمى 36,8 ملن توننانى قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 3 پايىزعا ارتقان. ىشكى نارىققا 26,8 ملن توننا كومىر جەتكىزىلگەنى جانە 8,6 ملن توننا ەكسپورتقا شىعارىلعانى انىقتالىپ وتىر. وسى اقپاراتتان كەيىن پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ور­گان­دارعا الداعى ۋاقىتتا كومىر تاپشىلىعىن بولدىرماۋدى قاتاڭ تاپسىردى.

جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق – ەرتە باستان

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك الداعى 2018-2019 جىلدارى جىلىتۋ ماۋسىمىنا ۋاقىتىندا جانە ساپالى دايىندالۋ ماق­سات­ىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ جىلىتۋ ماۋ­سىمىنا دايىندىق جونىن­دەگى جۇمىس جوسپارىن بەكىت­كەنىن اتاپ كورسەتتى.

جوسپارعا سايكەس وبلىستاردىڭ, استانا جانە الماتى قالالارىنىڭ اكىمدىك­تەرىنە 2018 جىلدىڭ 1 قىركۇيە­گىنە دەيىن ءبىلىم بەرۋ نىسان­دارىنىڭ 100 پايىز دايىندىعىن, 2018 جىلدىڭ 15 قازانىنا دەيىن بارلىق كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىق, الەۋمەتتىك سالا نى­ساندارىنىڭ, تۇرعىن ۇيلەر­دىڭ دايىندىعىن اياقتاپ, اۆتونومدى قازاندىقتاردى وتىن­نىڭ نورماتيۆتىك قورىمەن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. ءمينيستردىڭ بايانداماسىنان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ جىلىتۋ كەزەڭىنىڭ تۇراقتى وتكەنىن, ەندى الداعى كۇزگى, قىسقى كەزەڭدەرگە ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار دايىندىقتى ەرتە باس­تاپ, قامدانۋى كەرەكتىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار ەنەرگەتيكا, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىكتەرىنە جىلىتۋ كەزەڭىنە دايىندىقتاردى ورىنداۋ بارىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋدى تاپسىردى. ءوز كەزە­گىندە اكىمدەر جىلۋمەن, ەنەرگيا­مەن جابدىقتاۋدىڭ, كوممۋ­نالدىق سەكتور مەن الەۋمەتتىك سالا­نىڭ بارلىق نىساندارىنا جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىس­تارىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس ەكەنىن شەگەلەپ ايتتى.

بارلىق ءوڭىر قامتۋى ءتيىس دەربەس بيۋدجەت

«100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­پارىنىڭ 98-قادامى اياسىندا اۋداندىق ماڭىزى بار قالا, اۋىل, كەنت, اۋىلدىق وكرۋگ دەڭ­گەيىندە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەربەس بيۋدجەتى مەن كوممۋنالدىق مەنشىگىن ەنگىزۋدى كوزدەيتىن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باس­قارۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ قابىلداندى. وسىعان وراي ەلىمىزدە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق جەردە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ دەر­بەس بيۋدجەتى ەنگىزىلمەك. وسى جايىندا كەڭىرەك بايانداعان ۇلت­تىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇ­لەيمەنوۆ كەلتىرگەن اقپارات بويىنشا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتى 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ حالىق سانى 2 مىڭ ادامنان اساتىن 1062 اۋىلدىق وكرۋگتە ەنگىزىلگەن, ال كەلەر ەكى جىلدا بۇل جۇيە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرلەرىن قامتىماق.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, دەر­بەس بيۋدجەتتى ەنگىزۋ اۋىلدىق وكرۋگ­تەردىڭ قارجىلىق مۇمكىن­دىك­تەرىن كەڭەيتۋگە جانە سالىق­تار­دى تىكەلەي ءوز بيۋدجەتىنە الۋى ارقىلى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ما­سەلەلەردى شەشۋدە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ ءرولىن كۇشەي­تۋگە مۇمكىندىك بەردى. بيىلعى جىل­عى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقا­رۋ بيۋدجەتتەر كىرىستەرىنىڭ جوسپارى 113,8 ملرد تەڭگەنى قۇراماق.

ۇكىمەت باسشىسى ب.ساعىنتاەۆ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ماسە­لەسىنە تۇراقتى مونيتو­رينگ پەن تالداۋ جۇرگىزۋدى جۇك­تەپ, سونىمەن قاتار قارجى مينيس­ترلىگى اۋىلدىق وكرۋگتەر بيۋد­جەتىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەردە تولىققاندى جۇمىس ىستەۋىن قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق دايىن­دىق ءىس-شارالارىن اياقتاۋى قاجەتتىگىن باسا ايتتى. اۋىل تۇرعىندارىنا كەيبىر قىزمەت­تەردى جەڭىلدىك شارتتارىمەن رەسىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرۋ قاجەت­تىگى جايىندا ايتىلعان ۇسىنىس­تىڭ ورىندى ەكەنىن جەتكىزىپ, ماسەلەنىڭ ءجىتى قاداعالاۋدا بولاتىنىن ايتتى.

ەركەجان ايتقازى,

«ەگەمەن قازاقستان»