اينۇر ابدىراسىلقىزى: قازاقستاندىق زاڭناما قاتالداندىرۋعا ەمەس, ىزگىلەندىرۋگە بەيىم

 – اينۇر ابدىراسىلقىزى, سوڭعى كەزەڭدە ءجيى كوتەرىلىپ جۇرگەن ءدىن سالاسىنداعى زاڭنامالىق وزگەرىستەر تاقىرىبىنا تاعى ءبىر اينالىپ سوعاتىن كەز كەلگەن ءتارىزدى. تالقىلاۋدان ءوتىپ جاتقان زاڭ جوباسىنداعى قاي ماسەلەگە كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارعاندى ءجون كورەر ەدىڭىز؟

– كەز كەلگەن زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا سىرت قاراعاندا قوعام ومىرىنە قاتىسى از بولىپ كورىنەتىن, بىراق قولدانىسقا كەلگەندە اسا بەلسەندى بولىپ شىعاتىن نورمالار بولادى. سونىڭ ءبىر بولىگى ءدىني قاتىناستار سالاسىن رەتتەيتىن زاڭناماداعى ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنا قاتىستى ەرەجەلەر ەدىم. ءدال وسى نورمالار زاڭ جوباسى بەكىتىلىپ, كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ومىرىنە ازدى-كوپتى قاتىسى بولماي تۇرمايتىن قاعيدالاردىڭ قاتارىنان تابىلعالى تۇر.

كوزى قىراعى وقىرمان قاۋىمعا ءمالىم, بۇعان دەيىن ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ تەرىس قورىتىندىسى بەرىلگەن ادەبيەتتەر قىلمىستىق قۇرامى بار ىستەرگە قاتىستى بولعان جاعدايدا عانا سول ىسكە قاتىسى بار تۇلعالاردىڭ قولدانىسىنان الىناتىن, ياعني تاركىلەنەتىن. ال زاڭ جوباسىندا مىناداي جاڭا نورمانى ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا: ء«دىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ تەرىس قورىتىندىسى بەرىلگەن ءدىني ادەبيەتتەردىڭ, ءدىني مازمۇنداعى اقپاراتتىق ماتەريالداردىڭ جانە ءدىني ماقساتتاعى زاتتاردىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا تاراتىلۋىنا, پايدالانىلۋىنا جول بەرىلمەيدى جانە قر زاڭنامالارىنا سايكەس اينالىمنان الىنادى». ال ءدىني ماسەلەلەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتۋشى قاۋىمعا ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ ناتيجەلەرىمەن ۋاقتىلى تانىسىپ وتىرۋ ءۇشىن كوزى قىراعى, قۇلاعى تۇرىك بولا تۇسۋگە تۋرا كەلەدى.

ايتا كەتەرلىك ماسەلە, سوت شەشىمىمەن ەكسترەميستىك دەپ تانىلىپ, رەسپۋبليكا اۋماعىندا پايدالانۋعا جانە تاراتۋعا تىيىم سالىنعان ادەبيەتتەر ءتىزىمى قر باس پروكۋراتۋراسى قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ رەسمي سايتىندا تۇراقتى تۇردە جاريالانىپ, جاڭارتىلىپ تۇراتىنى بەلگىلى. ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ تەرىس قورىتىندىسى بەرىلگەن ءدىني ماتەريالدار ءتىزىمى بۇل ساناتتان بولەك بولماق.

– دەمەك, ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ پارمەندىلىگى كۇشەيە تۇسەتىن بولعانى عوي؟

– ءيا, بۇل زاڭ جوباسى نەگىزدەيتىن ءتيىمدى تەتىكتەردىڭ ءبىرى بولماق. دەگەنمەن اتاپ ايتۋ قاجەت, بۇعان دەيىن دە ۇسىنىستىق سيپاتقا يە دەلىنەتىن ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ مىندەتتى نورما رەتىندە قولدانىلاتىن تۇستارى دا بولدى (قازىر دە كۇشىندە). مىسالى, ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ جانە ميسسيونەرلەردىڭ پايدالاناتىن ادەبيەتىنە ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ تەرىس قورىتىندىسى بەرىلگەن جاعدايدا ولاردى تىركەۋدەن باس تارتىلادى. سونىمەن قاتار شەت ەلدەردەن ءدىني ادەبيەتتەر اكەلىنگەن جاعدايدا دا ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ قورىتىندىسى تەرىس بولسا, ولاردى ەل اۋماعىنا ەنگىزۋگە رۇقسات بەرىلمەيدى. اتالعان نورمالار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭى قابىلدانعان 2011 جىلدان بەرى قولدانىلىپ, ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ كەلەدى.

وسى ورايدا اتالمىش كەزەڭدە قۇقىقتىق سانانىڭ اناعۇرلىم جەتىلە تۇسكەنىن قوعام وكىلدەرىنىڭ بەلسەندىلىگىنەن بايقاۋعا بولادى دەر ەدىم. ماسەلەن, ەلىمىزدەگى ءدىني كىتاپ شىعارۋعا ماماندانعان بىرقاتار باسپالار مەن ءدىني ادەبيەتتەردى تاراتۋعا ارنالعان ستاتسيونارلىق ورىندار (دۇكەندەر) يەلەرى ءدىني مازمۇنداعى ەڭبەكتەردى باسپادان شىعارماس نەمەسە ساتىلىمعا قويماس بۇرىن ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنا جولداۋدى يگى داستۇرگە اينالدىرعان. ياعني بۇعان دەيىن تاراتىلاتىن ادەبيەتتەرگە ءدىنتانۋ ساراپتاماسىنىڭ وڭ قورىتىندىسىنىڭ الىنۋىن مىندەتتەيتىن نورما بولماعانىمەن, اتالعان تۇلعالار زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ءوز قىزمەتىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وسىنداي يگى قادامدار جاساپ وتىردى. بۇل ورايدا, ارينە, ءدىن سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان جۇرگىزگەن ءتۇسىندىرۋ شارالارىنىڭ دا ىقپالى مول بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون. وسىنداي قالىپتاسقان قۇقىقتىق مادەنيەت الداعى زاڭنامالىق وزگەرىستەردىڭ جۇزەگە اسۋىنان وڭ ناتيجەلەر كۇتۋگە نەگىز بولماق.

– وتكەن سۇحباتىڭىزدا ءسىز كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەردىڭ ءدىني قىزمەتكە تارتىلۋىنا قاتىستى قىزىقتى ءارى توسىن شەتەلدىك تاجىريبەمەن بولىسكەن ەدىڭىز. شەتەلدىك تاجىريبەنى زەردەلەۋدە تاعى قانداي ماسەلەلەر نازارعا الىنۋدا؟

– سول سۇحباتىمىزدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي, شەتەلدىك تاجىريبە قاشاندا ەسەپكە الىنادى, بىراق نەگىزگە الىنبايدى. ويتكەنى ءاربىر مەملەكەتتىڭ تاريحي قالىپتاسقان ساياسي-قۇقىقتىق ۇلگىسى, مادەنيەتى مەن مەنتاليتەتى, ىشكى-سىرتقى ساياساتى مەن وزىندىك دامۋ ۇردىستەرى بار. سوندىقتان بارلىق ەلدەردىڭ زاڭنامالارىنا وزگەرىسسىز ەنگىزە بەرەتىن امبەباپ نورما دەگەن بولمايدى. زاڭنامالىق ەرەجەلەر كوزسىز كوشىرۋدى كوتەرمەيدى.

ءبىزدىڭ ءدىن ماسەلەلەرى جونىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعى تاراپىنان زاڭ جوباسى جاساقتالا باستاعان ءبىر جارىم جىل كولەمىندە وسى تاقىرىپتا 30-عا جۋىق اقپاراتتىق-تالداۋ ماتەريالدارى ازىرلەنىپ, 50-دەن استام ماقالا باق بەتتەرىندە جارىق كوردى. شەتەلدىك تاجىريبە دەگەندە ەڭ الدىمەن نازارعا الىناتىنى – الىس-جاقىن ەلدەردە ءدىن سالاسىن رەتتەۋدىڭ قانداي قاعيداتتارعا سۇيەنەتىنى, نەندەي قاتىناستارعا باسىمدىق بەرەتىنى, زامان اعىمىنا ساي قانداي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىپ وتىرعانى بولىپ تابىلادى.

ەڭ ءجىتى زەرتتەلگەن ماسەلەلەر بەت-ءجۇزدى جاسىراتىن كيىمگە قاتىستى الەم ەلدەرىندە قابىلدانعان زاڭنامالىق نورمالار, ولاردىڭ قالىپتاسۋ تاريحى مەن تۇرعىن حالىقتىڭ كوزقاراسى, ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتىن رەتتەۋگە قاتىستى نورمالاردىڭ جەتىلدىرىلۋ ادىستەرى, دەسترۋكتيۆتى جانە تەرىس پيعىلدى اعىمدارمەن كۇرەستىڭ يدەولوگيالىق نەگىزدەرى, ءدىني سەكتالاردان ساقتانۋ جانە وككۋلتتىك-ميستيكالىق ءىس-ارەكەتتى قۇقىقتىق تۇرعىدان رەتتەۋ شارالارى دەۋگە بولادى. بۇل ورايدا ەۆروپا, ازيا, اقش, مۇسىلمان مەملەكەتتەرى – جالپى الەم ەلدەرىنە قاتىستى قولجەتىمدى اقپارات اتاۋلىنى سۇزگىدەن وتكىزۋگە تىرىستىق. ولاردى تالداپ-تارازىلاپ قانا قويماي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جاعدايىندا قاي نورمانى قالاي قولدانۋ ءجون ەكەندىگى جايىندا وزىندىك ۇسىنىستارىمىزدى جاساقتاپ, قۇزىرلى ورگاندارعا جولداي وتىردىق.

– ءدىني قاتىناستار سالاسىن رەتتەيتىن وتاندىق زاڭنامادا قاتاڭ نورمالار قامتىلعان دەپ سىناۋشىلارعا نە ايتار ەدىڭىز؟

– كەڭەستەردەن كەيىنگى كەڭىستىكتەگى تاريحي تاعدىرى ورتاق مەملەكەتتەردىڭ زاڭناماسىن پاراقتاپ شىعۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. سوندا قاتال ساناپ وتىرعان ءوز زاڭنامامىزبەن, قازاقشالاپ ايتقاندا, جىلاپ كورىسەر ەدىك. تۋعانى جوق تۋرا بيشە پايىمدار بولساق, ءبىزدىڭ مەملەكەت زاڭناماسىنان اسقان ىزگىلەندىرۋدى ءۇردىس ەتكەن زاڭناما جوق دەر ەدىم. ونى نەگىزدەپ وتىرعان ەڭ باستى ۇستانىم – ءبىزدىڭ قۇقىقتىق قاتىناستار سۋبەكتىسى رەتىندە تەك جەكە تۇلعانى تانيتىنىمىز. بۇل فاكتور اسىرەسە ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتىنە كەلگەندە ماڭىزدى رول اتقارادى. ياعني ء«بىردىڭ كەسىرى – مىڭعا, مىڭنىڭ كەسىرى – تۇمەنگە» دەگەن تۇرمىستىق قيسىن زاڭناماعا جۇرمەيدى. جاساعان ىسىنە جەكە تۇلعا دەربەس جاۋاپكەرشىلىك ارقالايدى. زاڭسىز ادەبيەت تاراتىلسا, ورىنسىز ناسيحات ايتىلسا ول ءۇشىن تۇتاس ءدىني بىرلەستىك ەمەس, سول بىرلەستىكتىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن قۇقىق بۇزۋشى تۇلعا عانا جازاعا تارتىلادى.

ال اينالامىزداعى ءبازبىر مەملەكەتتەر بۇل ماسەلەگە باسقاشا قيسىنمەن قارايدى. مىسالى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى مەن داعىستاندا جەكە مۇشەلەرى ناسيحات بارىسىندا ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق قۇرال, گيپنوز ءادىسىن قولدانعان جاعدايدا, تۇتاس ءدىني بىرلەستىكتىڭ جۇمىسى توقتاتىلىپ, تاراتىلادى. قاتالدىق دەپ وسىنى ايتسا جاراسادى. شاعىن عانا ابحاز رەسپۋبليكاسى دا ءوز زاڭناماسىندا مۇنداي ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىنە جول بەرمەيتىنىن اتاپ كورسەتكەن.

داعىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قاتاڭ زاڭناماسىنان تاعى ءبىر مىسال: بۇل ەلدىڭ 1998 جىلى 16 قاڭتاردا قابىلدانعان «ار-وجدان, سەنىم بوستاندىعى جانە ءدىني ۇيىمدار تۋرالى» زاڭىنا سايكەس مىندەتتى ورتا ءبىلىم الۋعا, ازاماتتاردىڭ زاڭمەن بەكىتىلگەن مىندەتتەرىن ورىنداۋعا كەدەرگى كەلتىرۋ, وتباسىنىڭ بۇزىلۋىنا ماجبۇرلەۋ جانە باسقا دا بىرقاتار قۇقىق بۇزۋشىلىق ارەكەتتەر ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ تاراتىلۋىنا  نەگىز بولا الادى. مۇندايدا ءدىني بىرلەستىكتى تاراتۋ قوسىمشا قۇقىقتىق شارالارعا جۇگىنبەي-اق اتالعان زاڭ نورمالارىنا سايكەس تىكەلەي جۇزەگە اسىرىلادى.

ال ءبىزدىڭ زاڭنامالاردا مۇنداي ارەكەتتەر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق رەتىندە تانىلادى جانە نەگىزىنەن ايىپپۇل تۇرىندەگى اكىمشىلىك جازاعا تارتىلادى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ زاڭدى تۇلعا تاراپىنان جاسالعانى دالەلدەنسە, ايىپپۇلمەن قاتار قىزمەتى ۋاقىتشا ء(ۇش اي مەرزىمگە) توقتاتىلۋى مۇمكىن. ءبىر جىل ىشىندە قۇقىق بۇزۋشىلىق قايتالانعان جاعدايدا عانا ول زاڭدى تۇلعا ء(بىزدىڭ مىسالىمىزدا – ءدىني بىرلەستىك) قىزمەتىنە تىيىم سالۋعا نەگىز بولماق.

ايتىلعاندارعا قوسىمشا قازىر ەلىمىزدە ءدىن سالاسىنداعى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق ارەكەتتەرگە قاتىستى شارالاردىڭ جۇمسارتىلىپ, ءبىرىنشى كەزەڭدە تەك ەسكەرتۋمەن شەكتەلۋ قابىلدانىپ وتىرعانىن, وڭىرلىك ءدىني بىرلەستىكتەردى قۇرۋ شارتتارى اناعۇرلىم جەڭىلدەگەنىن, ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتىنە اتا-اناسىنىڭ نەمەسە ولاردىڭ زاڭدى وكىلىنىڭ  كەلىسىمىمەن قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن جاس مولشەرى 16 جاسقا دەيىن تومەندەتىلگەنىن قازاقستاندىق زاڭنامانىڭ قاتاڭداندىرىلۋعا ەمەس, ىزگىلەندىرىلۋگە بەيىمدىگىنىڭ ايعاعى دەۋگە بولادى.

– ءدىننىڭ گۋمانيتارلىق فۋنكتسياسىن زاڭنامادا ەسكەرۋ قانشالىقتى مۇمكىن؟

– بارشامىزعا بەلگىلى بولعانداي, ءدىن سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ءدىندى ناسيحاتتاۋمەن اينالىسپايدى. ول ءدىني قاتىناس سۋبەكتىلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىن رەتتەيدى. زاڭناما سول ماقساتقا باعدارلانعان. ياعني زاڭنامانىڭ سۋبەكتىسى –سەنىم ەمەس, تۇلعا. سۇيەنەتىنى – ءدىني ەمەس, قۇقىقتىق قۇندىلىقتار. ال قۇقىقتىق تۇرعىدان العاندا دەموكراتيالىق, زايىرلى مەملەكەت قاشاندا گۋمانيستىك باعداردى نەگىزگە الادى. بۇل جوعارىداعى مىسالداردان دا ايقىن اڭعارىلدى.

ال ءدىننىڭ رۋحاني-ونەگەلىك ءمانى مەن گۋمانيتارلىق فۋنكتسياسىن اشىپ ءتۇسىندىرۋ – ءدىن سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ماڭىزدى ءبىر قىرى. ءداستۇرلى رۋحاني قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتۋ جانە ءدىن مەن ءداستۇر ساباقتاستىعىن ءتۇسىندىرۋ شارالارىن ءبىزدىڭ ۇزدىكسىز اتقارىپ كەلە جاتقانىمىزعا از ۋاقىت وتكەن جوق. ويتكەنى ءدىن دەگەنىمىز – سەنىمدىك قاعيدالار جيىنتىعى عانا ەمەس, ول – رۋحاني قۇندىلىقتار جۇيەسى, قوعامدىق سانا نەگىزى جانە رۋحاني مادەنيەت فەنومەنى.

– وسى ورايدا «مەملەكەت دىننەن بولىنگەن» دەگەن ءداستۇرلى ۇستانىمعا تەرەڭىرەك تۇسىنىك بەرۋ قاجەتتىگى سۇرانىپ تۇرعان ءتارىزدى...

– ءيا, زايىرلى مەملەكەت دىننەن بولىنگەن, ياعني مەملەكەتتىڭ باسقارۋ جانە رەتتەۋ جۇيەسى دىننەن بولىنگەن. مەملەكەت شاريعات زاڭدارىمەن باسقارىلمايدى, رەتتەلمەيدى, شەشىم قابىلدامايدى. ونىڭ باسقارۋ جانە رەتتەۋ جۇيەسىنە ءدىن  ارالاسپايدى. ويتكەنى ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز جۇزدەگەن ۇلت پەن ءدىن وكىلىنىڭ قۇقىقتارىن ۇلتىنا, دىنىنە, تابىنا, ناسىلىنە قاراماستان, ءبولىپ-جارماستان بىردەي قاعيدالارمەن رەتتەيتىن زايىرلى زاڭناماعا سۇيەنەدى. كوپ ءدىندى, كوپ ۇلتتى مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ بۇدان ۇتىمدى جۇيەسى ازىرگە ويلاپ تابىلعان جوق.

ەكىنشى جاعىنان ءبىر ۇلتتى, ءبىر ءدىندى ەل بولعان بۇدان بىرنەشە عاسىر بۇرىنعى تاريحىمىزعا كوز سالساق, كەشەگى ەل باسقارعان بابالارىمىزدىڭ ەشبىرى شاريعاتقا تاستاي قاتىپ, تىستەي جابىسىپ قالماعانىن كورەمىز. «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولىن», «ەسىم حاننىڭ ەسكى جولىن», ءاز تاۋكەنىڭ «جەتى جارعىسىن» ۇستانعان قازاق حاندارى باعزىدان كەلە جاتقان ادەت زاڭى مەن شاريعات نورمالارىن قاتار ەسكەرىپ, ەكشەپ قولداندى. «جەتى جارعىدا» 33 ەرەجە قامتىلسا, سونىڭ ۇشەۋى عانا دىنگە قاتىستى ماسەلەلەردى قامتيدى ەكەن. قالعان نورمالار نەگىزىنەن ازاماتتىق ادەت زاڭدارىمەن رەتتەلىپ, قاجەتتى تۇستارىندا  عانا شاريعي تالاپتاردى قوسا قامتىپ وتىرعان.

ءدىن مەملەكەتتەن بولىنگەن, بىراق قوعامنان بولىنبەيدى. ويتكەنى زايىرلىلىق – مەملەكەتتىڭ, ال دىندارلىق – جەكە تۇلعانىڭ سيپاتى. مەملەكەت – زايىرلى, قوعام – گەتەروگەندى (ارتەكتى), ال ادام نە ءدىندار, نە ءدىنسىز, نەمەسە باسقا ءبىر ارالىق ۇستانىم يەسى بولۋى مۇمكىن.

مەملەكەتتىڭ دىننەن ءبولىنۋى بەلگىلى ءبىر دارەجەدە ورىن الماعان, تولىعىمەن ءدىني زاڭدارمەن باسقارىلاتىن, ياعني كلاسسيكالىق ۇستانىمداعى شاريعي-يسلامدىق مەملەكەت الەمدە جوق. قاعبانىڭ كىلتىن ۇستاپ وتىرعان ساۋد ارابياسى كورولدىگى دە, مىڭ جىلدىق مۇسىلمان مادەنيەتىنىڭ ورداسى بولعان مىسىر دا, اتا-بابالارىمىز اڭىزعا قوسقان ديماشىق, شام, باعداتتىڭ بىرىندە دە شاريعاتتىڭ شارشىسىنان شىقپاي وتىرعان ەل جوق. يسلام – پاراساتتى, كەمەل دۇنيەتانىمعا يە ءدىن, ونى تارىلتاتىن – ءوزىمىز. سول ءدىننىڭ مامىلەگەر قاعيداتتارىنىڭ اياسىندا بۇگىنگى بارلىق مۇسىلمان مەملەكەتى حالىقارالىق قۇقىقتىق نورمالاردى ەلەپ-ەكشەپ, ەلەۋلى بولىگىن زاڭنامالارىنا ەنگىزدى, زامان سۇرانىسىنا وراي سان ءتۇرلى نورمانى جاڭادان جاساقتادى. جايسىزداۋ بولسا دا ءبىر مىسال كەلتىرەيىن, بەس جاسار تۋعان قىزىنا زورلىق جاساپ, ولتىرگەن ءدىن ۋاعىزشىسىن ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ ۇكىمدارلارى شاريعات جوسىعى وسى ەكەن دەپ, تاسبورانمەن ولتىرگەن جوق. شاريعاتتاعى نورمانىڭ ءبىر عانا بولىگىن – دۇرە سوعۋدى قولدانىپ, ارى قاراي تۇرمە جازاسىنا كەستى. «زامانىنا قاراي – زاڭى, ورمانىنا قاراي – اڭى» دەيتىن قازاقتىڭ عيبراتتى ماقالى وسىندايدا ومىرشەڭدىگىن تاعى ءبىر تانىتادى...

– سوڭعى ساۋال: زاڭ جوباسىن تالقىلاۋدىڭ ۇزاق مەرزىمگە سوزىلىپ وتىرعانى نەلىكتەن؟

– سالانىڭ وزەكتىلىگىن, ماسەلەلەردىڭ اۋقىمدىلىعى مەن ماڭىزدىلىعىن, ۇسىنىستاردىڭ كوپتىگىن بىلاي قويعاندا, قاراپايىم تەحنيكالىق قاجەتتىلىكتەردىڭ ءوزى مول ۋاقىت پەن وراسان زور كۇش-جىگەردى قاجەت ەتەدى. ويتكەنى «مەملەكەت» دەگەن الىپ مەحانيزمنىڭ قيساپسىز كوپ تەتىكتەرىنىڭ قاپىسىز قيىسقانى سونداي, بىرەۋىن بولماشى باعىتقا بۇرۋ ءۇشىن مىڭداعان تەتىكتەردىڭ باعىتىن قوسا وزگەرتۋگە تۋرا كەلەدى. ياعني ءبىر نورمانىڭ ءوزى ميلليونداردىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىندىكتەن ونى وزگەرتۋ ءىسى مىڭداعان اكتىلەردى قايتا قاراۋدى, سونىڭ ىشىندە جۇزدەگەنىن جەتە زەردەلەپ, ونداعانىنا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان زاڭنامالىق ۇدەرىستەر قاشاندا باياۋ جىلجۋعا ءماجبۇر. مۇندايدا «جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسۋ» دەگەننىڭ ءوزى بەرگى جاقتاعى اڭگىمە بولماق. وسى زاڭ جوباسى جاساقتالا باستاعالى ءبىر جارىم جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى, ياعني جوبا بىرنەشە جۇزدەگەن مارتە سانا سۇزگىسىنەن ءوتتى.

جالپى زاڭ جوباسىنداعى ەڭ كوپ ۇسىنىستار ۋاكىلەتتى ورگان تاراپىنان ۇسىنىلىپ وتىرعان نورمالاردى ايقىنداي, تياناقتاي, قۇقىقتىق تۇرعىدان نەگىزدەي تۇسۋگە بايلانىستى بولىپ كەلەدى. كوپ كىدىرىستەۋدى تالاپ ەتەتىنى دە وسى – تياناقتاۋشى نورمالار. ەسەسىنە اقىرعى ناتيجەنىڭ قايىرلى بولارىنا سەنەمىز ءارى «كەڭەسىپ پىشكەن توننىڭ كەلتە بولماسىنان» ءۇمىت ەتەمىز.

– سۇحباتىڭىزعا راحمەت!

سۇحباتتاسقان گۇلنۇر قۋانىشبەكقىزى,

«​​​​​​ەگەمەن قازاقستان»