وتكەن اپتانىڭ اياعىندا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ زاڭ شىعارماشىلىق قىزمەتىنە ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى.
اتالمىش مينيسترلىك تاراپىنان بىلتىر ءتورت, بيىل بەس زاڭ جوباسى ازىرلەنگەن ەكەن. وسىلاردىڭ ىشىندە «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭعا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, 27 ءساۋىر كۇنى قابىلدانعان بولسا, ءدال قازىر «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ارحيۆ ءىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى», سونىمەن قاتار «كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ جوبالارى پارلامەنتتە قابىلدانىپ, مەملەكەت باسشىسىنا جولدانىپتى.
باسقوسۋ بارىسىندا جوعارىداعى ءۇش زاڭ جوباسى بويىنشا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جايلى سالا ماماندارى ءباسپاسوز وكىلدەرىنە تۇسىندىرمە جاساپ, جۋرناليستەر سۇراعىنا جاۋاپ بەردى.
«كينەماتوگرافيا تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا تانىستىرىلىم جاساعان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى زاڭ قىزمەتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى كۇمىس سەيىتوۆا, بۇل زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىرعانىن ايتا كەلە, مۇنداعى باستى ماقسات: «ۇلتتىق فيلمدەردىڭ ساپاسىن جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, وتاندىق كينوتۋىندىلاردىڭ حالىقارالىق مارتەبەسىن كوتەرۋ, ەل اۋماعىندا كورسەتىلەتىن فيلمدەردى جۇيەلەۋ, ولاردى ەسەپكە الۋ, فيلمدەر پروكاتى مونيتورينگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ كوزدەلۋدە», دەدى ساۋلە قارساقپايقىزى.
سونداي-اق, اتالمىش زاڭ اياسىندا ۇلتتىق كينونى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك قورىن قۇرۋ ارقىلى كينو وندىرىسىنە, پروكاتتاۋعا, كورسەتۋگە قارجى ءبولۋدىڭ تەتىگى قالانباق. «ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى كينەماتوگرافيا سالاسىنداعى قاتىناستاردى ءتيىمدى رەتتەۋگە قۇقىقتىق نەگىز قالاۋى ءتيىس», دەدى دەپارتامەنت ديرەكتورى.
زاڭداعى تاعى ءبىر جاڭالىق: ەسكى قۇجاتتاعى «ەل اۋماعىندا كورسەتىلەتىن بارلىق فيلمدەرگە قازاق تىلىندە دۋبلياج جاساۋ مىندەتتى» دەگەن نورما كۇشىن جويىپتى. نەگە ولاي دەگەن سۇراققا ماماندار: «ەلىمىزگە جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 300-گە تارتا فيلم سىرتتان اكەلىنەدى. بۇلاردىڭ دەنى ينتەللەكتۋالدى, الەۋمەتتىك ماڭىزى زور تۋىندىلار قاتارىنا جاتپايتىندىقتان ولاردىڭ ءبارىن قازاقشالاۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن قورىتىندىعا كەلدىك» دەدى ول ءسوزىن تۇيىندەپ.
كەلەسى كەزەكتە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ارحيۆ ءىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا تۇسىندىرمە جاساعان مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارحيۆ ءىسى جانە قۇجاتتاما دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ءاليا مۇستافينا, بۇل زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەنىن اتاپ ايتتى.
ويتكەنى, 20 جىل بۇرىن قابىلدانعان «ۇلتتىق ارحيۆ قورى جانە ارحيۆتەر تۋرالى» زاڭ ەسكىرگەن. وسى ارالىقتا قوعام جاڭاشا سيپات الدى, ەكونوميكا باسقا ارناعا بەت بۇردى, جاڭا ۇردىستەر پايدا بولدى. ءسويتىپ قولدانىستاعى زاڭ نورمالارىن زامان تالابىنا سايكەستەندىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپتى. «جاڭا زاڭ جوباسى – ارحيۆ ءىسى سالاسىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن جەتىلدىرۋگە, جەكەلەگەن باعىتتارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, قىزمەتىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, قۇجاتتاردى راسىمدەۋ, ساقتاۋ بويىنشا تالاپتاردىڭ ۆەدومستۆوارالىق سيپاتىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى بىرىڭعاي نورماتيۆتىك اكتىلەردە بەكىتۋ جايىن رەتتەۋ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوتىنىشىن قاناعاتتاندىرۋ ماسەلەلەرى كوزدەلىپ وتىر», دەدى ءاليا حۇسايىنقىزى.
ءۇشىنشى قۇجات – «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭعا قاتىستى «حالىق قازىناسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ارحەولوگ احات وڭعار مىرزا تۇسىندىرمە جاسادى. ەلىمىزدەگى تاريحي-مادەني مۇرالارعا قاتىستى بۇل ماسەلە وتە وزەكتى. ويتكەنى ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ايتىلعان «قاسيەتتى قازاقستان» يدەياسىن قۇقىقتىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتەتىن قۇجات وسى. سوندىقتان دا 1992 جىلى قابىلدانعان اتالمىش زاڭدى وزگەرتۋ زامان تالابى.
جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا: ەلىمىزدىڭ مادەني مۇراسىن جاڭعىرتۋ, ساقتاۋ, دامىتۋ جانە ونىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن انىقتاۋ, بارىنەن بۇرىن زاڭنامالىق بازانى كەشەندى جەتىلدىرۋ ءىسىن جولعا قويۋ ناقتىلاۋدا. سونىمەن قاتار, تاريحي-مادەني وبەكتىلەرىن انىقتاۋ, ەسەپكە الۋ, ساراپتاما جۇرگىزۋ, نىسانداردى پاسپورتتاۋ جانە ۋاكىلەتتى ورگان مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى قۇزىرەتتىڭ مىندەتىن ايقىنداۋ جايى قاراستىرىلعان.
سول سياقتى, جاڭا زاڭ بويىنشا ارحەولوگيالىق جۇمىستارعا ليتسەنزيا بەرۋ ءتارتىبى وزگەرگەن. ەسكى قۇجاتتا ليتسەنزيا يەسىنىڭ قۇزىرلى ورگان الدىندا ەشقانداي مىندەتتەمەسى جوق-تىن. قازىر ولاي ەمەس. ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى ۋاكىلەتتى ورگان بەكىتكەن جوسپار نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل زاڭسىز قازبا جۇرگىزۋگە شەكتەۋ قويىلادى دەگەن ءسوز.
– جاڭا جوبانىڭ ارتىقشىلىعى, تاريحي-مادەني مۇراعا ارحەولوگيالىق قازبا جۇرگىزۋ بەكىتىلگەن ەرەجە نەگىزىندە ىسكە اسادى, – دەيدى احان وڭعار ۇلى. سونداي-اق, جاڭا زاڭدا – قازىلعان نىساندارعا رەكۋلتيۆاتسيا جانە كونسەرۆاتسيالىق جۇمىستاردىڭ جاسالىنۋى; تابىلعان جادىگەرلەردىڭ مۋزەيلەرگە وتكىزىلۋى; ساراپتامادان وتەتىن عىلىمي ەسەپتىڭ ۋاقىتىلى تاپسىرىلۋى; ەسەپتەردىڭ عىلىمي مۇراعاتتىق قورى جاساقتالۋى سياقتى مىندەتتەر جۇكتەلگەن.
قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە 219, جەرگىلىكتى ساناتتاعى 11 942 ەسكەرتكىش رەسمي تۇردە بەكىتىلگەن. بۇلار تەحنوگەندىك جانە انتروپوگەندىك اسەرلەردەن بۇزىلىپ جاتىر. وسىلاردى ساقتاپ قالۋ جايى دا جاڭا زاڭدا قاراستىرىلىپتى.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»