رجەۆ قا­لاسىنداعى مەموريالدىق كەشەن جاڭعىرتىلدى

كالينين مايدانى قۇرامىنا كىرەتىن №101 ۇلتتىق اتقىشتار بري­گادا­سىنىڭ ساپىندا 5007 سارباز بول­عا­نىن ينتەرنەت دەرەكتەرى ايعاقتايدى. ونىڭ 80 پايىزدان استامى قازاقتار, قالعان بولىگىن ورىستار مەن ۋكرايندار قۇراعان. بريگادا كومانديرى بولىپ ەڭ العاشقىدا س.يا.ياكوۆلەنكو تاعاي­ىندالسا, كەيىن­نەن بۇل مىندەتتى ا.ي.سە­رەبرياكوۆ اتقارعان. بريگادا كوميس­سارى بولىپ م.اليەۆ بەكىتىلگەن. 1942 جىلدىڭ 28 قاراشاسىندا باستالىپ, ەكى ايعا دەيىن سوزىلعان رجەۆتەگى قاندى قىرعىن شايقاستا بريگادا جاۋىنگەرلەرىنىڭ 50 پايىزدان استامى ەرلىكپەن قازا تاۋىپتى.

ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىندا قازاقستاندىقتار ناق وسى رجەۆ تۇبىندە بولعان شايقاستاعىداي 80 پايىزدان اسىپ تۇسەتىن مول شىعىنعا ۇشى­راماپتى. ونىڭ باستى سەبەپتەرى جە­ڭىستىڭ 73 جىلدىعى قارساڭىندا رە­سەيدەگى تۆەر وبلىسىنىڭ رجەۆ قا­لاسىندا قازاقستاندا قۇرىلعان №100 جانە №101 ۇلتتىق اتقىشتار بري­گا­داسىنىڭ قازا تاپقان جاۋىنگەرلەرىنە ارنالعان مەموريالدىق كەشەننىڭ قايتادان جاڭعىرتىلۋ ءراسىمى كەزىندە ايتىلدى دا. بۇل ماسەلەگە ءسال كەيى­نىرەك توقتالماقپىز. وسى ارادا 1941 جىل­دىڭ كۇزىندە الماتىدا جاساق­تال­عان №100 ات­قىشتار بري­گاداسىنىڭ قۇ­رامىن­دا قازاقتىڭ باتىر قىزى مان­شۇك ما­مەتوۆا جانە مايدانگەر جازۋشى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ بولعانىن ايتا كەتكەن ءجون.

اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردى­بەك ساپارباەۆ باستاپ بارعان قا­زاق­ستاندىق دەلەگاتسيا مەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدە­را­تسيا­سىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتى تۆەر وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى يگور رۋدەنيا, رەسەيدىڭ ەجەلگى ورمان­دى ولكەسىندەگى كوزدەرى ءتىرى سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى, بارشا رجەۆ قالاسىنىڭ جۇرتشىلىعى جىلى جۇزبەن قارسى الدى. بۇل ءوزى كوزگە جاس, كوڭىلگە مۇڭ اكەلگەن جۇزدەسۋ بولدى. رجەۆتى قورعايمىن, ونى جاۋدان ساقتاپ قالامىن دەپ قانىن توككەن قازاقستاندىقتاردىڭ وسى توپىراقتا كورسەتكەن وشپەس ەرلىگى ەش ۋاقىتتا ۇمى­تىلمايدى. قالامىزدا بۇدان 8 جىل­ بۇرىن قازاق حالقىنىڭ باتىر پەر­زەنت­تەرىنىڭ ەسىمدەرىن ماڭگى ەستە قال­دىرۋ ماقساتىندا ارنايى مەمو­ريال­دىق كەشەن جاساقتالعان كەزدە رجەۆ­تىكتەر ونىڭ اشىلۋ ءراسىمىن ۇلكەن تە­بىرەنىس ۇستىندە اتاپ وتكەن ەدى. مۇن­داي قاسيەتتى دە كيەلى ساۋابى مول ءىس­تىڭ باسىندا قازاقستان پرەزي­دەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, قازاق­ستان­نىڭ رە­سەيدەگى ەلشىلىگى جانە اقتو­بە وبلى­سىنىڭ اكىمدىگى تۇرعانى ءبىز ءۇشىن ماق­تانىش. بۇل ءسوزدى تۆەر وب­لىسىنىڭ گۋبەرناتورى يگور رۋدەنيا ايتتى.

اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تا تەرەڭ تەبىرەنىس پەن تولقۋ ۇستىندە ءتىل قاتتى:

– تۆەر تۇبىندەگى №101 ۇلتتىق اتقىشتار بريگاداسىنىڭ جانقيارلىق ەرلىكتەرى جۇرەگىمىزدەن وشپەيدى. ەرلىك – بارشا ادامزاتتىق باعا جەتپەس رۋحاني قۇندىلىق. ول ۇلت تاڭدامايدى. سوعىستىڭ العاشقى جىلدارىندا قاي­سار­لىق پەن باتىلدىق ۇلگىلەرىن كورسەتە بىلگەن №101 اتقىشتار بريگاداسىنىڭ اتىندا اقتوبە قالا­سىندا ۇلكەن كوشە بار. 1944 جىلى قاتارى ابدەن سيرەگەن سوعان قاراماستان جاۋعا ولىسپەي بەرىسپەگەن №100 جانە №101 اتقىشتار بريگاداسىنىڭ قال­عان قۇرامالارى №47 جانە №90 گۆارديالىق اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىنا قوسىلعانى دا ولاردىڭ الدىڭعى ەرلىك داستۇرلەرىنىڭ ودان ءارى جالعاسقانىن كورسەتەدى, – دەپ ءتۇيىن جاسادى بەردىبەك ماشبەك ۇلى.

ي.تاسماعامبەتوۆ مە­مو­­­ريال­­دىق كە­شەن­نىڭ قايتادان جاڭ­عىرتى­لۋىنا مول ۇلەس قوسقان, اتاپ ايت­قان­دا, وعان قا­جەتتى بارلىق قۇرىلىس ما­تەريالدارىن جەت­كىزىپ بەرۋگە ىق­پا­لىن تيگىزگەن اقتوبە وب­لى­سىنىڭ اكىم­دىگىنە ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. بۇدان ءارى ول رجەۆ شايقاسى ۇلى وتان سوعىسى تاريحىندا قان ەڭ كوپ توگىل­گەن شايقاس بولعانىن, ونىڭ باس­تى سالماعى قازاقستاندىق ەكى اتقىشتار بري­گاداسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنە تۇس­كەنىن اتاپ كورسەتتى.

ءبىز كونە دە جاڭا تۆەر توپىراعىن­داعى №100 جانە №101 اتقىشتار بري­گاداسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنە قويىل­عان كە­شەننىڭ قايتادان جاڭعىرتىلۋىنا باي­لانىس­تى وتكىزىلگەن مەموريالدىق ءرا­سىم اياق­تالعاننان كەيىن ءبىر توپ وتان­دىق جانە رەسەيلىك سوعىس تاريحىن زەرت­تەۋ­شى عالىمعا شىعىننىڭ نەگە كوپ بولۋىنا وراي ساۋال قوي­عان ەدىك.

ولاردىڭ تۇجىرىمداۋىنشا سوعىس جىلدارىندا قايت­كەندە دە بەلگىلى ءبىر شەپتى الۋ مىن­دەتى قويىلعان. وسى ورايدا امال, اي­لا, قورعانا ءبىلۋ, ءتىپتى قاجەت كەزىندە شە­گىنە ءبىلۋ تاسىلدەرىنىڭ ەسكەرىلمەي قال­­عان كەزدەرى دە كەزدەسكەن كورىنەدى. مول ادام شىعىنى ارقىلى كوزدەلگەن نىسانانى قولعا كوشىرۋگە دە بولار. الايدا مۇنىڭ ءوزى ەڭ سەنىمدى ءارى وڭ­تايلى, ەڭ ۇتىمدى سوعىس پەن ۇرىس تاكتيكاسى بولىپ تابىلمايتىنى تاعى دا ايان.

...رجەۆ جەرىندە جەڭىس مەرەكەسى قار­ساڭىندا بولعان قاۋىشۋ مەن جۇز­دەسۋ قورىتىندىسىندا №100 جانە №101 قازاقستاندىق اتقىش­تار بريگاداسىنىڭ قازا تاپقان جاۋىن­گەر­لەرىنە قويىلعان مەموريالدىق كەشەندى رجەۆ قالاسىنىڭ مۋنيتسيپيالدىق مەنشىگىنە ەنگىزۋ جو­نىن­دەگى ەكىجاقتى كەلىسىمگە قول قويىلدى.

تەمىر قۇسايىن,

«ەگەمەن قازاقستان»

اقتوبە – رجەۆ – اقتوبە